Ayōdhyākāṇḍa - Caturtha Sargaḥ
gatēṣvatha nr̥pō bhūyaḥ pāurēṣu saha mantribhiḥ |
mantrayitvā tataścakrē niścayajñassan iścayam || 1
śva ēva puṣyō bhavitāśvō'bhiṣēcyastu mē sutaḥ |
rāmō rājīvatāmrākṣō yauvarājya iti prabhuḥ || 2
athāntargr̥hamāviśya rājā daśarathastadā |
sūtamāmantrayāmāsa rāmaṃ punarihānaya || 3
pratigr̥hya sa tadvākyaṃ sūtaḥ punarupāyayau |
rāmasya bhavanaṃ śēēghraṃ rāmamānayituṃ punaḥ || 4
dvārsthairāvēditaṃ tasya rāmāyāgamanaṃ punaḥ |
śrutvāiva cāpi rāmastaṃ prāptaṃ śaṅkānv itō'bhavat || 5
pravēśya cāinaṃ tvaritaṃ rāmō vacanamabravīt |
yadāgamanakṛ t yaṃ tē bhūyastadbrūhyaśēṣataḥ || 6
tamuvāca tata ssūtō rājā tvāṃ draṣṭumicc h at i |
śrutvā pramāṇamatra tvaṃ gamanāyētarāya vā || 7
iti sūtavaca śśrutvā rāmō't h a tvarayānv itah |
prayayāu rājab h avanaṃ punardraṣṭuṃ narēśvaram || 8
taṃ śrutvā samanuprāptaṃ rāmaṃ daśarat h ō nr̥pah |
pravēśayāmāsa gr̥haṃ vivakṣuḥ priyamu t tamam || 9
prav iśannēva ca śrēēmānrāghavō b h avanaṃ pituḥ |
dadarśa p i taraṃ dūrātpraṇ ipat ya kr̥ tāñjal iḥ || 10
praṇamantaṃ samu t t h āp ya taṃ par iṣvaj ya b h ūmipah |
prad iśya cāsmāi ruciramā sanaṃ punarabravēēt || 11
rāma! vṛd d hō'sm i dēērghāyurb h uk tā b h ōgā mayēp s i tāḥ |
annavad b h iḥ kra tuśatāi sta t h ēṣṭaṃ b h ūridakṣ iṇāiḥ || 12
jā tam iṣṭamapat yaṃ mē tvam adyānupamaṃ b h uv i |
da t tam iṣṭam ad h ēē taṃ ca mayā puruṣasa t tama! || 13
anub h ū tān i cēēṣṭān i mayā vēēra suk h ānyap i |
dēvarṣ ip i tṛv iprāṇāmanṛṇō'sm i ta t h ā tmanah || 14
na kiñcinmama kar t av-yaṃ tavānyat rāb h iṣēcanā t |
a tō ya t t vām ahaṃ brū-yāṃ tan mē tvaṃ kar t um arhasi || 15
ad ya pra kṛ ta-yassarvās-t vām icchan t i narād h ipam |
a tas t vāṃ yuvarājānam ab h iṣēkṣ-yām i putraka || 16
ap i cādyāśub h ānrāma! s vapnē paś-yām i dāruṇān |
san iṛg h ā tā d i vōlkā ca pa ta tēē h a mahās vanā || 17
avaṣṭabd h am ca mē rāma! nakṣat raṃ dāruṇāirgrahāiḥ |
āvēda yan t i dāivajñāḥ sūr-yāṅgārakarāhub h iḥ || 18
prā-yēṇa h i n im i t tānāmeē dṛśānāṃ samud b h avē |
rājā h i mṛt-yumāpnō t i g h ōrāṃ vāpadamṛcc h at i || 19
tad-yāvadēva mē cē tō na v im u h-ya t i rāghava! |
tāvadēvāb h iṣ iñcas va calā h i prāṇ ināṃ ma t iḥ || 20
ad ya candrō'b h-yupaga taḥ puṣ-yā tpūṛvaṃ punarvasū |
śvaḥ puṣ-ya-yōgaṃ n i-ya taṃ vakṣyan tē dāivacin takāḥ || 21
ta taḥ puṣ-yē'b h iṣ iñcas va manastvaraya tēēva mām |
śvas-t vāham-ab h iṣēkṣ-yām i yāuvarāj-yē parantapa! || 22
tasmā t t va-yādyapra b hṛ t i n i-śē-yaṃ n i-ya tā tmanā |
sa ha vad h vōpavas tav-yā darb h apras taraśāy inā || 23
suhṛdaścāprama t tās t vāṃ rakṣan t vady saman tataḥ |
b h avan t i bahu v ig h nān i kāṛyāṇ-yēvaṃ v id h ān i h i || 24
v iprōṣ i taśca b h ara tō yāvadēva purād i taḥ |
tāvadēvāb h iṣēkas tē prāp takālō ma tō mama || 25
kāmaṃ k h alu sa tāṃ vṛ t tē b h rā tā tē b h ara tas-st h i taḥ |
jyēṣṭ h ānuvar tēē d h aṛmā t mā sānukrōśō ji tēndriyaḥ || 26
kin tu ci t t am manuṣ-yāṇām an it yam i t i mē ma t iḥ |
sa tāṃ ca d h aṛman i t-yānāṃ kr̥ taśōb h i ca rāghava! || 27
it-yuk tas-sō'b h-yanujñā ta śśvōb h āvinyab h iṣēcanē |
vrajē t i rāmaḥ p i taram-ab h ivād-yāb h-ya-yād-gr̥ h am || 28
prav iś-ya cā tmanō vēśmarājñō'd d iṣṭē'b h iṣēcanē |
ta t-kṣaṇēna v in iṛgam-ya mā turantapuraṃ ya yāu || 29
tatra tāṃ pravaṇāmēva mā taraṃ kṣāumavās inēēm |
vāg-ya tāṃ dēva tāgārē dadarśā-yāca tēēṃ śri-yam || 30
prāgēva cāga tā tatra sum i t rā lakṣmaṇas-ta t h ā |
seē tā cānāy i tā śru t vā pri-yaṃ rāmāb h iṣēcanam || 31
tasm i n kālē h i kāuśal-yā tas t h āvāmēē l i tēkṣaṇā |
sum i t rā-yānvās-yamānā seē tā-yā lakṣmaṇēna ca || 32
śru t vā puṣ-yēṇa putra sya yāuvarāj-yāb h iṣēcanam |
prāṇā-yāmēna puruṣaṃ d h-yā-yamānā janārdanam || 33
ta t h ā san i-yamāmēva sō'b h igam-yāb h ivād-ya ca |
uvāca vacanaṃ rāmō harṣayan-tām-an ind i tām || 34
amba! p i t rā n i-yuk tō'sm i prajāpālanakar maṇ i |
b h av i tā śvō'b h iṣēkō mē ya t h ā mē śāsanaṃ pituḥ || 35
seē tā-yāp-yupavas tav-yā rajanēē-yaṃ mayā sa ha |
ēvamṛ t v igu pād h-yā-yāi ssah a māmuk tavānp i tā || 36
yān i yān-ya t ra yōg-yān i śvōb h āvinyab h iṣēcanē |
tān i mē maṅga lānyad ya vāidē h-yāścāiva kāra ya || 37
ē tac-chrut vā tu kāuśal-yā cirakā lāb h ikāṅkṣ i tam |
harṣabāṣpakalaṃ vāk-yam idaṃ rām am ab h āṣa ta || 38
vatsa! rāma! ciraṃ jēēva ha tāstē par ipan t h inah |
jñātēēn mē tvaṃ śr i-yā yuk tas sum i t rā-yāśca nanda ya || 39
kalyāṇē ba ta nakṣat rē may i jātō's i putraka |
yēna t va-yā daśarat h ō guṇāirārād h i taḥ p i tā || 40
amōg h am ba ta mē kṣāntaṃ puruṣē puṣkarēkṣaṇē |
yē-yam ikṣvāk urāj-yaśrēēḥ putra t vāṃ saṃśra y iṣ-ya t i || 41
it-yēvamuk tō mā t rēdaṃ rāmō b h rā taram-abravēēt |
prāñjal iṃ pra h vamāsēēn am ab h ivēēkṣ-ya sma yann iva || 42
lakṣmaṇē mām ma-yā sāṛd h aṃ praśād h i t vaṃ vasund h arām |
dv i tēē-yaṃ mē'ntarā t mān am t vām i-yaṃ śrēērupas t h i tā || 43
sāum i t rē! b h uṅkṣ va b h ōgānt-s vam iṣṭānrāj-yap h a lāni ca |
jēēv i taṃ ca h i rāj-yaṃ ca t vadar t h am-ab h ikāma-yē || 44
it-yuk t vā lakṣmaṇaṃ rāmō mā tarāva b h ivād-ya ca |
ab h-yanujñāp-ya seē tāṃ ca jagāma svaṃ n i-vēśanam || 45
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē caturthasargaḥ