Ayōdhyākāṇḍa - Saptatriṃśa Sargaḥ
mahāmātravacaḥ śrutvā rāmō daśarathaṃ tadā |
abhya b h āṣata vākyaṃ tu vinayajñō vinēētavat || 1
tyaktab h ōgasya mē̄ rājan! vanē̄ vanyē̄na jēēvataḥ |
kiṃ kāryamanuyātrē̄ṇa tyaktasaṅgasya sarvataḥ || 2
yō hi dattvā dvipaśrē̄ṣṭhaṃ kakṣyāyāṃ kurutē̄ manaḥ |
rajjusnē̄hē̄na kiṃ tasya tyajataḥ kuñjarōttamam || 3
tathā mama satāṃ śrē̄ṣṭa! kiṃ dhvajinyā jagatpatē̄ |
sarvāṇyē̄vānujānāmi cēērāṇyē̄vānayanntu mē̄ || 4
khanitrapiṭakē̄ cōbhē̄ samānaya ta gacc h a tah |
caturdaśa vanē̄ vāsaṃ varṣāṇi vasatō mama || 5
atha cēērāṇi kaikē̄yī svayamāhr̥tya rāghavam |
uvāca paridhatsvē̄ti janau g hē̄ nirapatrapā || 6
sa cēērē̄ puruṣavyāghraḥ kaikē̄yyā pratigr̥hya tē̄ |
sūkṣmavastramavakṣipya munivastrāṇyavasta ha || 7
lakṣmaṇaścāpi tatraiva vihāya vasanē̄ śubhē̄ |
tāpasāc-chādanañcaiva jagrāha pitura g ra tah || 8
athātmaparidhānārt h aṃ sītā kauśē̄yavāsinī |
samīkṣya cēēraṃ sant r astā pr̥ṣatī vāgurāmiva || 9
sā vyapatrapamāṇē̄va pragr̥hya ca sudurmanāḥ |
kaikē̄yī kuśacēērē̄ tē̄ jānakī śubhalakṣaṇā || 10
aśrusampūrṇa nē̄t r ā ca dharmajñā dharmadarśinī |
gandharvarājapratimaṃ bhartāramidamabravīt || 11
kathaṃ nu cēēraṃ badhnanti munayō vanavāsinaḥ |
iti hyakuśalā sītā sā mumōha muhurmuhuḥ || 12
kr̥tvā kaṇṭhē̄ ca sā cēēramēkamādāya pāṇinā |
tasthau hyakuśalā tatra v rēēḍitā janakātmajā || 13
tasyāstatt-kṣipramāgamya rāmō dharmabhr̥tāṃ varaḥ |
cēēraṃ babandha sītāyāḥ kauśē̄yasyōpari svayam || 14
rāmaṃ prē̄kṣya tu sītāyā badhnantaṃ cēēramuttamam |
antaḥpuragatā nāryō mumucurvāri nē̄t r ajam || 15
ūcuśca paramāyastā rāmaṃ jvalitatē̄jasam |
vatsa naivaṃ niyuktē̄yaṃ vanavāsē̄ manasvinī || 16
pitur-vākyānurōdhē̄na gatasya vijanaṃ vanam |
tāvaddarśanamasyā naḥ sa p h alaṃ bhavatu prab h ō || 17
lakṣmaṇē̄na sahāyē̄na vanaṃ gacc h asva putraka |
nē̄yamarhati kalyāṇī vastuṃ tāpasavadvanē̄ || 18
kuru nō yācanāṃ putra! sītā tiṣṭhatu b h āminī |
dharmanityassvayaṃ sthātuṃ na hīdānīṃ tvamicchasi || 19
tāsāmē̄vaṃvidhā vāca śr̥ṇvan daśarathātmajaḥ |
baband h aiva tadā cēēraṃ sītayā tulyaśīlayā || 20
cēērē̄ gr̥hītē̄ tu tayā samīkṣya nr̥patē̄rguruḥ |
nivārya sītāṃ kaikē̄yīṃ vaśiṣṭhō vākyamabravīt || 21
atipravr̥ttē̄ durmē̄dhē̄ kaikē̄yi kulapām sani |
vañcayitvā ca rājānaṃ na pramāṇē̄'vatiṣṭhasē || 22
na gantavyaṃ vanaṃ dē̄vyā sītayā śīlavarjitē |
anuṣṭ h āsyati rāmasya sītā p rak r̥ tamāsanam || 23
ātmā hi dārāssarvē̄ṣāṃ dārasaṅg rahavartinām |
ātmē̄yamiti rāmasya pālayiṣyati mē̄dinīm || 24
atha yāsyati vaidē̄hī vanaṃ rāmē̄ṇa saṅgatā |
vayamapyanuyāsyāmaḥ puraṃ cē̄daṃ gamiṣyati || 25
antapālāśca yāsyanti sadārō yatra rāghavaḥ |
sahōpa jēēvyaṃ rāṣṭ r aṃ ca puraṃ ca sa pa r icc h adam || 26
bharataśca saśatru g h naścēēravāsā vanē̄caraḥ |
vanē̄ vasantaṃ kākutstham anuvatsyati pūrvajam || 27
tataḥ śūnyāṃ gatajanāṃ vasudhāṃ pādapai ssaha |
tvamēkā śādhi durvr̥ttā prajānāmahitē sthitā || 28
na hi tadbhavitā rāṣṭ r aṃ yatra rāmō na b h ūpatiḥ |
tadvanaṃ bhavitā rāṣṭ r aṃ yatra rāmō nivatsyati || 29
na hyadattāṃ ma hēēṃ pitrā bharataḥ śāstumarhati |
tvayi vā putravadvastuṃ yadi jātō mahīpatē̄ḥ || 30
yadyapi tvaṃ kṣititalādgaganañcāt-patiṣyasi |
pitṛ-v aṃśacaritrajñaḥ sō'nyat h ā na kariṣyati || 31
tattvayā putragardhinyā putrasya kr̥tamapriyam |
lōkē̄ hi sa na vidyē̄ta yō na rāmamanuvrataḥ || 32
drakṣyasyadyaiva kaikē̄yī paśuvyālamr̥gadvijān |
gacchatassaha rāmē̄ṇa pādapāṃśca tadunmukhān || 33
athō̄ttamānyābharaṇāni dē̄vi! |
dē̄hi snuṣāyai vyapanīya cē̄ram |
na cē̄ram asyāḥ pravid h ēē-ya tē̄ti |
nyavārayattadvasanaṃ vaśiṣṭhaḥ || 34
ēkasya rāmasya vanē̄ nivāsa- |
stvayā vr̥taḥ kē̄kayarājaput r i |
vibhūṣitē̄yaṃ pratikarmanityā |
vasatv araṇ-yē̄ saha rāghavē̄ṇa || 35
yānaiśca mukhyaiḥ paricārakaiśca |
susaṃvr̥tā gacc h atu rājaput r i |
vastraiśca sarvaissahitairvid h ānai - |
rṇē̄yaṃ vr̥tā tē̄ varasampradānē̄ || 36
tasminstat h ā jalpati vipramukhyē̄ |
gurau nr̥pasyāpratimaprabhāvē̄ |
naiva sma sītā vinivr̥ttabhāvā |
priyasya bhartuḥ pratikārakāmā || 37
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē saptatriṃśasargaḥ