Ayōdhyākāṇḍa - Trayastriṃśa Sargaḥ
dattvā tu saha vaidēhyā brāhmaṇēbhyō dhanaṃ bahu |
jagmatūḥ pitaraṃ draṣṭuṃ sītayā saha rāghavau || 1
tatō gr̥hītē duṣprēkṣē tvaśōbhētāṃ tadāyudhē |
mālādāmabhirābaddhē sītayā samalaṅkr̥tē || 2
tataḥ prāsādaharmyāṇi vimānaśikharāṇi ca |
adhiruhya janaśśrīmānudāsīnō vyalōkayat || 3
na hi rathyāḥ sma śakyantē gantu ṃ bahujanākulāḥ |
aruhya tasmātprāsādān dīnāḥ paśyanti rāghavam || 4
padātiṃ varjitachatraṃ rāmaṃ dr̥ṣṭvā janāstadā |
ūcurbahuvidhā vāca śśōkōpahatacētasaḥ || 5
yaṃ yāntamanuyāti sma caturaṅgabalaṃ mahat |
tamēkaṃ sītayā sārdhamanuyāti sma lakṣmaṇaḥ || 6
aiśvaryasya rasajñaḥ san kāmināṃ caiva kāmadaḥ |
nēcchatyēvānr̥taṃ kartu ṃ pitaraṃ dharmagauravāt || 7
yā na śakyā purā draṣṭuṃ bhūtairākāśagairapi |
tāmadya sītāṃ paśyanti rājamārgagatā janāḥ || 8
aṅgarāgōcitāṃ sītāṃ raktacandanasēvinīm |
varṣamuṣṇaṃ ca śītaṃ ca nēṣyantyāśu vivarṇatām || 9
adya nūnaṃ daśarathassattvamāviśya bhāṣatē |
na hi rājā priyaṃ putraṃ vivāsayitumarhati || 10
nirguṇasyāpi putrasya kathaṃ syādvipravāsanam |
kiṃ punaryasya lōkōyaṃ jitō vr̥ttēna kēvalam || 11
anr̥śaṃsyamanukrōśaḥ śrutaṃ śīlaṃ damaśśamaḥ |
rāghavaṃ śōbhayantyētē ṣaḍguṇāḥ puruṣōttamam || 12
tasmāttasyōpaghātēna prajāḥ parama pīḍitāḥ |
audakānīva sattvāni grīṣmē salilasaṃkṣayāt || 13
pīḍayā pīḍitaṃ sarvaṃ jagadasya jagatpatēḥ |
mūlasyēvōpaghātēna vr̥kṣaḥ puṣpaphalōpagaḥ || 14
mūlaṃ hyēṣa manuṣyāṇāṃ dharmasārō mahādyutiḥ |
puṣpaṃ phalaṃ ca patraṃ ca śākhāścāsyētarē janāḥ || 15
tē lakṣmaṇa iva kṣipraṃ sapatnyas sahabāndhavāḥ |
gacchantamanugacchāmō yēna gacchati rāghavaḥ || 16
udyānāni parityajya kṣētrāṇi ca gr̥hāṇi ca |
ēkaduḥkhasukhā rāmamanugacchāma dhārmikam || 17
samuddhr̥tanidhānāni paridhvastājirāni ca |
upātta dhanadhānyāni hr̥tasārāni sarvaśaḥ || 18
rajasābhyavakīrṇāni parityaktāni daivataiḥ |
mūṣakaiḥ paridhāvadbhirudbilairāvr̥tāni ca || 19
apētōdakadhūmāni hīnasammārjanāni ca |
praṇaṣṭabalikarmējyāmantrahōmajapāni ca || 20
duṣkālēnēva bhagnāni bhinnabhājanavanti ca |
asmāttyaktāni vēśmāni kaikēyī pratipadyatām || 21
vanaṃ nagaramēvāstu yēna gacchati rāghavaḥ |
asmābhiśca parityaktaṃ puraṃ sampadyatāṃ vanam || 22
bilāni daṃṣṭriṇas sarvē sānūni mr̥gapakṣiṇaḥ |
tyajantvasmadbhayādbhītā gajāssiṃhā vanāni ca || 23
asmattvaktaṃ prapadyantāṃ sēvyamānaṃ tyajantu ca |
tr̥ṇamāṃsa phalādānāṃ dēśaṃ vyālamr̥gadvijam || 24
prapadyatāṃ hi kaikēyī saputrā saha bāndhavaiḥ |
rāghavēna vanē sarvē vayaṃ vatsyāma nirv r̥tāḥ || 25
ityēvaṃ bahuvidhā vācō nānājanasamīritāḥ |
śuśrāva rāmaḥ śrutvā ca na vicakrēsya mānasam || 26
sa tu vēśma piturdurātkailāsaśikharaprabham |
abhicakrāma dhārmātmā mattamātaṅgavikramaḥ || 27
vinītavērapuruṣaṃ praviśya tu nr̥pālayam |
dadarśāvasthitaṃ dīnaṃ sumantramavidūrataḥ || 28
pratīkṣamāṇōpi janaṃ tadārta -
manārtarūpaḥ prahasannivātha |
jagāma rāmaḥ pitaraṃ didr̥kṣuḥ
piturnidēśaṃ vidhivaccikīrṣuḥ || 29
tatpūrvamaikṣvākusutō mahātmā
rāmō gamiṣyanvanamārtarūpam |
vyatiṣṭhata prēkṣya tadā sumantraṃ
piturmahātmā pratihāraṇārtham || 30
piturnidēśēna tu dharmavatsalaḥ
vanapravēśē kr̥tabuddhiniścayaḥ |
sa rāghavaḥ prēkṣya sumantramabravī -
nnivēdayasvāgamanaṃ nr̥pāya me || 31
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē trayastriṃśasargaḥ