Ayōdhyākāṇḍa - Aṣṭāviṃśa Sargaḥ
sa ēvaṃ bruvatēēṃ sēētāṃ dharmajñō dharmavatsalaḥ |
na nētuṃ kurutē buddhiṃ vanē duḥkhāni cintayan || 1
sāntvayitvā punastāṃ tu bāṣpadūṣitalōcanām |
nivartanārthē dharmātmā vākyamētaduvāca ha || 2
sēētē mahākulēēnāsi dharmē ca niratā sadā |
ihācara svadharmaṃ tvaṃ mē yathā manasassukham || 3
sēētē! yathā tvāṃ vakṣyāmi tathā kāryaṃ tvayā'balē |
vanē hi bahavō dōṣā vadatastānnibōdha mē || 4
sēētē! vimucyatāmēṣā vanavāsakr̥tā matiḥ |
bahudōṣaṃ hi kāntāraṃ vanamityabhidhēēyatē || 5
hitabuddhyā khalu vacō mayaitadabhidhēēyatē |
sadā sukhaṃ na jānāmi duḥkhamēva sadā vanam || 6
girinirjharasambhūtā girikandara vāsinām |
siṃhānāṃ ninadā duḥkhā śśrōtuṃ duḥkhamatō vanam || 7
krēēḍamānāśca visrabdhā mattā śśūnyē mahāmr̥gāḥ |
dr̥ṣṭvā samabhivartantē sēētē duḥkhamatō vanam || 8
sagrahā ssaritaścaiva paṅkavatyassu dustarāḥ |
mattairapi gajairnityamatō duḥkhataraṃ vanam || 9
latākaṇṭakasaṅkēērṇāḥ kr̥kavākūpanāditāḥ |
nirapāśca sudurgāśca mārgā duḥkhamatō vanam || 10
supyatē parṇaśayyāsu svayaṃ bhagnāsu bhūtalē |
rātri ṣu śramakhinnēna tasmādaduḥkhataraṃ vanam || 11
ahōrātraṃ ca santōṣaḥ kartavyō niyatātmanā |
phalairvr̥kṣāvapatitai ssēētē duḥkhamatō vanam || 12
upavāsaśca kartavyō yathā prāṇēna maithili! |
jaṭābhāraśca kartavyō valkalāmbaradhāriṇā || 13
dēvatānāṃ pitr̥̄ṇāṃ ca kartavyaṃ vidhipūrvakam |
prāptānāmatithēēnāṃ ca nityaśaḥ pratipūjanam || 14
kāryastrirabhiṣēkaśca kālē kālē ca nityaśaḥ |
caratā niyamēnaiva tasmādduḥkhataraṃ vanam || 15
apahāraśca kartavyaḥ kusumai ssvayamāhr̥taiḥ |
ārṣēṇa vidhinā vēdyāṃ bālē! duḥkhamatō vanam || 16
yathālabdhēna kartavyaḥ santōṣastēna maithili! |
yatāhārai rvanacarai rnityaṃ duḥkhamatō vanam || 17
atēēva vātāstimiram bubhukṣā cātra nityaśaḥ |
bhayāni ca mahāntyatra tatō duḥkhataraṃ vanam || 18
sarēēsrpāśca bahavō bahurūpāśca bhāmini! |
caranti pr̥thivēēṃ darpāttatō duḥkhataraṃ vanam || 19
nadēē nilayanā ssarpā nadēēkuṭilagāminaḥ |
tiṣṭ hant-yāvr̥tya panthānaṃ tatō duḥkhataraṃ vanam || 20
pataṅgā vr̥ścikāḥ kēēṭā daṃśāśca maśakai ssaha |
bādhantē nityam-abalē sarvaṃ duḥkhamatō vanam || 21
drumāḥ kaṇṭakinaścaiva kuśāḥ kāsāśca bhāmini! |
vanē vyākulaśākhāgrāstēna duḥkhataraṃ vanam || 22
kāyaklēśāśca bahavō bhayāni vividhāni ca |
araṇyavāsē vasatō duḥkhamēva tatō vanam || 23
krōdhalōbhāu vimōktavyāu kartavyā tapasē matiḥ |
na bhētavyaṃ ca bhētavyē nityaṃ duḥkhamatō vanam || 24
tada-laṃ tē vanaṃ ga t vā kṣamaṃ na h i vanaṃ tava |
v i-mṛśan n i h a paś-yām i ba h u-dōṣa taraṃ vanam || 25
vanantu nē t uṃ na k r̥ tā ma t is tadā
ba b h ūva rāmēna mahā t manā |
na tas-ya sēē tā vacanaṃ cakāra ta-
t-ta t ō'bravēēd rāmam idaṃ s ud uḥ k h i tā || 26
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭāviṃśasargaḥ