Ayōdhyākāṇḍa - Pañcadaśa Sargaḥ
tē tu tāṃ rajanīmuṣya brāhmaṇā vēdapāragāḥ |
upatasthurupasthānaṃ saha rājapurōhitāḥ || 1
amātyā balamukhyāśca mukhyā yē nigamasya ca |
rāghavasyābhiṣēkārthē priyamāṇāstu saṅgatāḥ || 2
uditē vimalē sūryē puṣyē cābhyāgatē'hani |
lagnē karkaṭakē prāptē janma rāmasya ca sthitē || 3
abhiṣēkāya rāmasya dvijēndrāirupakalpitam |
kāñcanā jalakumbhāśca bhadrapīṭhaṃ svalamkṛtam || 4
rathah ca samyagāstīrṇō bhāsvatā vyāghracarmaṇā |
gaṅgāyamunayōḥ puṇyātsaṅgamādāhr̥taṃ jalam || 5
yāścānyā ssaritah puṇyā hradāh kūpā ssarāṃsi ca |
prāgvāhāścōrdhvavāhāśca tiryagvāhā ssamāhitāḥ || 6
tābhyāścaivāhr̥taṃ tōyaṃ samudrēbhyaśca sarvaśaḥ |
salājāḥ kṣēēribhiśchannā ghaṭāḥ kāñcanarājatāḥ || 7
padmōtpalayutā bhānti pūrṇāḥ paramavāriṇā |
kṣaudraṃ dadhi ghṛtaṃ lājā darbha ssumanasaḥ payaḥ || 8
vēśyāścaiva śubhācārā ssarvābharaṇabhūṣitāḥ |
candrāṃśuvikacaprakhyaṃ kāñcanaṃ ratnabhūṣitam || 9
sajjaṃ tiṣṭhati rāmasya vālavyajanamuttamam |
candramamaṇḍalasaṅkāśāmātapatraṃ ca pāṇḍuram || 10
sajjaṃ dyutikaraṃ śrīmad-abhiṣēkapuraskṛtam |
pāṇḍuraśca vṛṣassajjaḥ pāṇḍurō'śvaśca susthitaḥ || 11
prasṛtaśca gajaḥśrīmānaupavāhyaḥ pratīkṣatē |
aṣṭau ca kanyā māṅgalyā ssarvābharaṇabhūṣitāḥ || 12
vāditrāṇi ca sarvāṇi vandināśca tathāparē |
ikṣvākūṇāṃ yathā rājyē sambhriyētābhiṣēcanam || 13
tathājātīyamādāya rājaputrābhiṣēcanam |
tē rājavacānāttatra samavētāmahīpatim || 14
apaśyantō'bruvan kō nu rājñō nah prativēdayēt |
na paśyāmaśca rājānam uditaśca divākarah || 15
yauvarājyābhiṣēkaśca sajjō rāmasya dhīmataḥ |
iti tēṣu bruvāṇēṣu sārvabhāumāu mahīpatīn || 16
abravīttānidaṃ sarvān sumantrō rājasatkr̥taḥ |
rāmaṃ rājñō niyōgēna tvarayā prasthitō'smyaham || 17
pūjyā rājñō bhavantastu rāmasya ca viśēṣataḥ |
ayaṃ pr̥cchāmi vacanātsukhamāyuṣmatāmaham || 18
rājñah samprat i bud d has-ya yaccāgamana-kāraṇam |
it-yuk t vāntah p urad vāram ā-jagāma p urāṇav i t || 19
sadāsak taṃ ca tad vēśma s umantrah prav i-vēśa ha |
t uṣṭāvās-ya tadā van śaṃ prav iś-ya sa v iśāmpatēḥ || 20
śayanēē-yaṃ narēndras-ya tadāsād-ya v-ya t iṣṭ h a ta |
sō' t-yāsād-ya t u tad vēśma t i-raska r aṇ iman tarā || 21
āśēēṛb h iṛ-g uṇayuk tāb h i r-ab h i t uṣṭāva rāghavam |
sōmasūṛ-yāu ca kā k u t s t h a! ś ivavāiś r avaṇāva p i || 22
var uṇaś-cāgn i r-ind raś-ca v i-ja-yaṃ prad iśan t u tē |
ga tā b h agava tēē rā t r iṛ-ahaḥ ś ivam upas t h i tam || 23
bud d h-yas va nr̥ paśāṛd ū la! k u r u kāṛ-yam anan tar am |
b rā h-maṇā ba la m u k h-yāś-ca nāigamāś-cāga tā nr̥ pa! || 24
darśanaṃ tē'b h i kāṅkṣan tē pra t i-bud d h-yas va rāghava |
s t uvan taṃ taṃ tadā sū taṃ s umantraṃ mantra kōv id am || 25
pra t i-bud d h-ya ta tō rājā idaṃ vacana m abravēēt |
rāmam ānā-ya sū tēē t i yad as-ya b h i-h i tō n a-yā || 26
kim idaṃ kāraṇaṃ yēna mamājñā pra t i-han-ya tē |
na cāiva samp r as u p tō'ham ānā-yē hāś u rāghavam || 27
it i rājā daśara t h as-sū taṃ tat rān vaśā t-p u nah |
sa rājavaca naṃ śru t vā ś i rasā pra t i-pūj-ya tam || 28
n iṛ-jagāma nr̥ pāvāsān man-yamānah pri-yaṃ mahat |
pra san n ō rājamārgaṃ ca pa tākād h va jaśō b h i tam || 29
hṛṣṭah pr am u d i tas-sū t ō jagāmāś u v i-lōka yan |
sa sū t as ta t ra śuś rāva rāmād h i-kar aṇāḥ ka t hāḥ || 30
ab h iṣēcanasam-y u k tās-saṛvalōkas-ya hṛṣṭ ava t |
ta tō dadarśa ruc i raṃ kāilāsaś i k h ar ap r ab h am || 31
rāmavēśma s umant ras t u śak ravēśmasam ap r ab h am |
mahā-kavāṭav i-h i taṃ v i-taṛd iśataśō b h i tam || 32
kāñcanap r a t i-māikāg raṃ maṇ iv id r uma tōr aṇam |
śāradāb h r ag h an ap r ak h-yaṃ dēēp taṃ mē r u-g u h ōpamam || 33
maṇ i b h iṛ-var amā l-yānāṃ s am u-had b h iṛ-alaṅkr̥ tam |
m u k tām aṇ i b h i rākēēṛṇaṃ candanāga r ū d h ūp i tam || 34
gand hān manōjñān v i-sṛjad dāṛd u raṃ ś i k h araṃ ya t hā |
sārasāiś-ca ma-yū rāiś-ca v i-nadad b h iṛ-v i-rā j i tam || 35
su-kr̥ tē hā mṛgākēēṛṇaṃ s u-kēēṛṇaṃ b h ak t i b h is-ta t hā |
man aś-cakṣuś-ca b h ū tānām ādada t-t ig ma tē jasā || 36
cand rab hāskaras aṅkāśaṃ k u bērab h avan ōpamam |
mahēnd rad hāmap r a t i-maṃ nānāpakṣ is amā k u lam || 37
mēr uśṛṅg asamaṃ sū t ō rāmavēś ma dadarśa ha |
upas t h i tāi s-s amā-kēēṛṇaṃ janāir añja l i-kā r i b h iḥ || 38
upādā-ya samā k rān tāi s ta t hā jānapadāiṛ-janāiḥ |
rāmāb h iṣēka s u m u k hāir u n m u k hāi s-sama laṅkr̥ tam || 39
mahāmēg h as am ap r ak h-yam udag raṃ s u-v i b h ūṣ i tam |
nānāra t nas amā-kēēṛṇaṃ kubjakāirā takāvṛ tam || 40
sa vā j i-y u k tēna ra t h ēna sāra t h iḥ
narā k u laṃ rājak u laṃ v i-rā ja yan |
varū t h i nā rāmag r̥ hāb h i pā t i nā
p uras-ya saṛvas-ya manāṃs i haṛṣa yan || 41
ta t as-samāsād-ya mahā d h anaṃ mahat
pra hṛṣṭ arōmā sa ba b h ū ba sāra t h iḥ |
mr̥ṛgāiṛ-ma-yū rāiś-ca samā k u lōlbaṇaṃ
gr̥ h am varāṛ h as-ya śaceēpa tē r iv a || 42
sa ta t ra kāilāsa n i-b hās s va-laṅkr̥ tāḥ
prav iś-ya kakṣ-yā s t r i-daśā la-yōpamāḥ |
pri-yānv arān rāmam a tē st h i tān ba hūn
v-yapō h-ya śud d hānta m upas t h i t ō ra t hēē || 43
sa ta t ra śuś rāva ca haṛṣay u k tāḥ
rāmāb h iṣēkāṛ t h ak r̥ tā janānām |
narēnd rasūnō rab h i maṅga lāṛ t hāḥ
saṛvas-ya lōkas-ya g i raḥ pra hṛṣṭ aḥ || 44
mahēnd r asad map r a t i-maṃ t u vēśma
rāmas-ya ram-yaṃ mṛgapakṣ i j uṣṭ am |
dadarśa mērō r iv a ś r uṅgam uccaṃ
v i b h rā jamānaṃ prab h a-yā s umant rah || 45
upas t h i tāiṛ-añja l i kā ra-kāiś-ca
sōpā-yanāiṛ-jānapadāiṛ-janāiś-ca |
kōṭ-yā parāṛd hāiś-ca v i-m u k ta-yānāiḥ
samā k u laṃ d vāra pa t h aṃ dadarśa || 46
ta t ō mahāmēg h ama hēē d h arāb h am
prab h in n am a t-yaṅk uśam a t-yasa h-yam |
rāmāu pavā h-yaṃ ruc i raṃ dadarśa
śat ruñja-yaṃ nāgam udag rakā-yam || 47
s va-laṅkr̥ tān sāś var a t hān s ak uñjarā-
namā t-ya m u k h-yāñ-ca dadarśa va l lab hān |
v-yapō h-ya sū tas-sa h i tān samanta tah
samṛd d haman taḥ p uram āv i-vēśa ha || 48
tadan d r i-kūṭāca lamēg h asan n i b h am
mahā v i-mānōpama vēś masam-y u tam |
avāṛ-yamānah prav i-vēśa sāra t h iḥ
prab h ū tara t n am makarō ya t hāṛṇavam || 49
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañcadaśasargaḥ