Ayōdhyākāṇḍa - Dvādaśōttaraśatatama Sargaḥ
tam-apratima-tējōbhyāṃ bhrātṛbhyāṃ rōma-harṣaṇam |
vismitā ssaṅgamaṃ prēkṣya samavētā maharṣayaḥ || 1
antar-hitā munigaṇās-siddhāś-ca paramarṣayaḥ |
tāu bhrātarāu mahātmānāu kākutstthāu praśaśaṃsirē || 2
sa dhanyō yasya putrāu dvāu dharmajñāu dharmavikramāu |
śrutvā vayaṃ hi sambhāṣām-ubhayōs-spṛhayāmahē || 3
tatastvṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīva-vadhāiṣiṇaḥ |
bharataṃ rājaśārdūlam-it-yūchu ssaṅgatā vachaḥ || 4
kulē jāta mahāprājña mahāvr̥tta mahāyaśaḥ |
grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ tē pitaraṃ yady-avēkṣasē || 5
sadānṛṇam-imaṃ rāmaṃ vayam-icchāmahē pituḥ |
ānṛṇatvācca kaikēyyā s-svargaṃ daśarathō gataḥ || 6
ētāvad-uktvā vachanaṃ gandharvā ssamaharṣayaḥ |
rājarṣayaś-caiva tadā sarvē svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ || 7
hlāditastēna vākyēna śubhēna śubhadarśanaḥ |
rāma ssaṃhṛṣṭavadanastān-ṛṣīn-abhyapūjayat || 8
trastagātrastu bharatassa vāchā sajjamānayā |
kr̥tāñjalir-idaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punar-abravīt || 9
rājadharmam-anuprēkṣya kuladharmānusantat i m |
kartum-arhas i kākutstha mama mātuś-ca yāchanām || 10
rakṣituṃ sumahad-rājyam-aham-ēka-stu nōtsahē |
pāurajānapadāṃś-chāpi raktān-rañjayituṃ tathā || 11
jñātayaśca hi yōdhāśca mitrāṇi suhṛdaś-ca naḥ |
tvām-ēva prativīkṣantē parjanyam-iva karṣakāḥ || 12
idaṃ rājyaṃ mahāprājña stthāpaya pratipadya hi |
śaktimān-as i kākutstha! lōkasya paripālanē || 13
ity-uktvā nyapatad-bhrātuḥ pādayōr-bharatastadā |
bhṛśaṃ samprārtthayāmāsa rāmam-ēva priyaṃ-vadaḥ || 14
tam-aṅkē bharataṃ kr̥tvā rāmō vachanam-abravīt |
śyāmaṃ nalinapatrākṣaṃ mattahamsasvaraṃ svayam || 15
āgatā tvām-iyaṃ buddhis-svajā vāinayikī cha yā |
bhṛśam-utsahasē tāta rakṣituṃ pṛtthivīm-api || 16
amātyāiś-cha suhṛdbhiś-cha buddhimadbhiś-cha mantribhiḥ |
sarva-kāryāṇi sammantrya sumahanty-api kāraya || 17
lakṣmīś-chandrād-apēyād-vā himavānvā himaṃ tyajēt |
atīyāt-sāgarō vēlāṃ na pratijñām-ahaṃ pituḥ || 18
kāmādvā tāta! lōbhādvā mātrā-tubhyam-idaṃ kr̥tam |
na tan-manas i kartavyaṃ vaṛt i tav-yaṃ cha mātr̥vat || 19
ēvaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kāusalyāsutam-abravīt |
tējasāditya-saṅkāśaṃ pratipacchandradarśanam || 20
ādhirōhārya pādābhyāṃ pādukē hēmabhūṣitē |
ētēhi saṛva-lōkasya yōgakṣēmaṃ vidhāsyataḥ || 21
sō'dhiruhya naravyāghraḥ pādukē hyavaruhya cha |
prāyacchat-sumahātējā bharatāya mahātmanē || 22
sa pādukē sampraṇamya rāmaṃ vachanam-abravīt |
chaturdaśa hi varṣāṇi jaṭā-cīra-dharō hyāham || 23
phala-mūlāśanō vīra bhavēyaṃ raghunanadana |
tavāgamanam-ākāṅkṣān-vasan-vāi nagarād-bahiḥ || 24
tava pādukayōr-nyasta-rājyatantraḥ parantapa |
chaturdaśē tu sampūrṇē varṣē'hani raghūttama || 25
na drakṣyāmi yadi tvāṃ tu pravēkṣyāmi hutāśanam |
tatthēti cha pratijñāya taṃ pariṣvajya sādarama || 26
śatrughnaṃ cha pariṣvajya bharataṃ chēdam-abravīt |
mātaraṃ rakṣa kāikēyīṃ mā rōṣaṃ kuru tāṃ prati || 27
mayā cha sītayā caiva śaptō'si raghusattama |
ity-uktvāśruparītākṣō bhrātaraṃ visasarja ha || 28
sa pādukē tē bharataḥ pratāpavān svalaṅkṛtē sampari-pūjya dharmavit |
pradakṣiṇaṃ chaiva chakāra rāghavam chakāra tē chōttamanāgamūrdhani || 29
athānupūrv-yāt-pratinandya taṃ janaṃ gurūṃś-ca mantri-prakṛtīs-tathānujāu |
vyasarjayad-rāghavavaṃśavardhana-stthiraḥ svadharmē himavānivāchalaḥ || 30
taṃ mātarō bāṣpagr̥hītakāṇṭhyō duḥkhēna nām antra-yi t uṃ h i śēk uḥ |
sa t-vē-va mā-t r̥-b b b h i-vā-d-ya saṛ-vā-r u-dan-k u-ṭēēṃ s vāṃ pr a-v i-vē-śa rā-g h a-vah || 31
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvādaśōttaraśatatamasargaḥ