Ayōdhyākāṇḍa - Ēkādaśōttaraśatatama Sargaḥ
vasiṣṭhastu tadā rāmam-uktvā rājapurōhitaḥ |
abravīd-dharmsaṃyuktaṃ punarēvāparaṃ vacaḥ || 1
puruṣasyēha jātasya bhavanti guravastrayaḥ |
ācāryaścaiva kākutstha pitā mātā ca rāghava || 2
pitā hyēvaṃ janayati puruṣaṃ puruṣarṣabha |
prajñāṃ dadāti cācāryastasmātsa gururucyatē || 3
sōhaṃ tē piturācāryastava caiva parantapa |
mama tvaṃ vachanaṃ kurvannātivartēssatāṃ gatim || 4
imā hi tē pariṣada śśrēṇayaśca dvijāstathā |
ēṣu tāta carandharmaṃ nātivartē ssatāṃ gatim || 5
vṛddhāyā dharmaśīlāyā māturnārhasy-avartitum |
asyāstu vachanaṃ kurvannātivartēssatāṃ gatim || 6
bharatasya vacaḥ kurvanyācamānasya rāghava! |
ātmānaṃ nātivartēstvaṃ satyadharmaparākrama! || 7
ēvaṃ madhuram-uktassan guruṇā rāghavassvayam |
pratyuvāca samāsīnaṃ vasiṣṭhaṃ puruṣarṣabhaḥ || 8
yanmātā-pitarāu vṛttaṃ tanayē kurutassadā |
na supratikaraṃ tattu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 9
yathāśakti pradānēna svāpanōc-chādanēna ca |
nityaṃ ca priyavādēna tathā saṃvardhanēna ca || 10
sa hi rājā janayitā pitā daśarathō mama |
ājñātaṃ yanmayā tasya na tanmithyā bhaviṣyati || 11
ēvamuktastu rāmēṇa bharataḥ pratyanantaram |
uvāca paramōdārassaūtaṃ paramadurmanāḥ || 12
iha mē stthaṇḍilē śīghraṃ kuśānāstara sārathē |
āryaṃ pratyupavēkṣyāmi yāvanmē na prasīdati || 13
anāhārō nirālōkō dhanahīnō yathā dvijaḥ |
śēṣyē purastācchālāyā yāvanna pratiyāsyati || 14
sa tu rāmam-avēkṣantaṃ sumantraṃ pēkṣya durmanāḥ |
kuśōttaram-upastthāpya bhūmāivāstaratsvayam || 15
tamuvāca mahātējā rāmō rājarṣisattamaḥ |
kiṃ māṃ bharata kurvāṇaṃ tāta pratyupavēkṣyasē || 16
brāhmaṇō hyēkapārśvēna narānrōddhum-ihārhati |
na tu mūrdhā-bhiṣiktānāṃ vidhiḥ pratyupavēśanē || 17
uttiṣṭha naraśārdūla hitvaitad-dāruṇaṃ vratam |
puravaryāmitaḥ kṣipram-ayōdhyāṃ yāhi rāghava || 18
āsīnastvēva bharataḥ pāurajānapadaṃ janam |
uvāca sarvataḥ prēkṣya k i mār-yaṃ nānusāśatha || 19
tē tamūcur-mahātmānaṃ pāurajānapadā janāḥ |
kākutstham-abhijānīyassam-yagvadati rāghavaḥ || 20
ēṣōpi hi mahābhāgaḥ piturvachasi tiṣṭhati |
ata ēva na śaktāḥ smō vyāvartayitu-mañjasā || 21
tēṣām-ājñāya vachanaṃ rāmō vachanam-abravīt |
ēvaṃ nibōdha vachanaṃ suhṛdāṃ dharmanētrāṇām || 22
ētaccāivōbhayaṃ śrutvā sam-yaksampaśya rāghava |
uttiṣṭha tvaṃ mahābāhō māṃ ca spṛśa tatthōdakam || 23
athōtthāya jalaṃ spṛṣṭvā bharatō vākyam-abravīt |
śṛṇvantu mē pariṣadō mantriṇa śśrēṇayastathā || 24
na yāchē pitaraṃ rājyaṃ nānusāśāmi mātaram |
āryaṃ paramadharmajñaṃ nānujānāmi rāghavam || 25
yaditvavaśyaṃ vaastavyaṃ kartavyaṃ ca piturvacaḥ |
aham-ēva nivatsyāmi chaturdaśa samā vaṇē || 26
dharmātmā tasya tatthyēna bhrātur-vākyēna vismitaḥ |
uvāca rāma ssamp rēkṣya pāurajānapadaṃ janam || 27
vikrītam-āhitaṃ krītaṃ yatpitrā jīvatā mama |
na tallōpayituṃ śakyaṃ mayā vā bharatēna vā || 28
upadhir-na mayā kāryō vanavāsē jugupsitaḥ |
yuktam-uktaṃ ca kaikēyyā pitrā mē sukr̥taṃ kr̥tam || 29
jānāmi bharataṃ kṣāntaṃ gurusatkārakāriṇam |
sarvam-ēvātra kalyāṇaṃ satyasandhē mahātmani || 30
anēna dharmaśīlēna vaṇāt-pratyāgataḥ punaḥ |
bhrātrā saha bhaviṣyāmi pṛthivyāḥ patir-uttamaḥ || 31
vṛtō hi rājā kaikēyyā mayā tadvachanaṃ kr̥tam |
anṛtān-mōcayānēna pitaraṃ taṃ mahīpatim || 32
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkādaśōttaraśatatamasargaḥ