Ayōdhyākāṇḍa - Navōttaraśatatama Sargaḥ
jābālēstu vacaśśrutvā rāma ssatyātmanāṃ varaḥ |
uvāca parayā bhaktyā svabuddhyā cāvipannayā || 1
bhavānmē priyakāmārtthaṃ vacanaṃ yadihōktavān |
akāryaṃ kāryasaṅkāśam-apathyāṃ pathyasammatam || 2
nirmaryādastu puruṣaḥ pāpācāra-samanvitaḥ |
mānaṃ na labhatē satsu bhinnacāritra-darśanaḥ || 3
kulīnam-akulīnaṃ vā vīraṃ puruṣamāninam |
cāritramēva vyākhyāti śuciṃ vā yadi vāśucim || 4
anāryastvāryasaṅkāśa śśaucāddīnastathāśuciḥ |
lakṣaṇyavad-alakṣaṇyō duśśīlaś-śīlavāniva || 5
adharmaṃ dharmavēśēṇa yadīmaṃ lōkasaṅkuram |
abhipatsyē śubhaṃ hitvā kriyāvidhi-vivarjitam || 6
kaścētayānaḥ puruṣaḥ kāryākārya-vicakṣaṇaḥ |
bahumaṃsyati māṃ lōkē durvṛttaṃ lōkadūṣaṇam || 7
kasya dāsyāmy-ahaṃ vṛttaṃ kēna vā svargam-āpnuyām |
ānayā vartamānō hi vṛttyā hīnapratijñayā || 8
kāmavṛttastvayaṃ lōkaḥ kṛtsna ssam-upavartatē |
yadvṛttā ssanti rājānastadvṛttā ssanti hi prajāḥ || 9
satyam-ēvānṛśaṃsaṃ ca rājavṛttaṃ sanātanam |
tasmāt-satyātmakaṃ rājyaṃ satyē lōkaḥ pratiṣṭhitaḥ || 10
ṛṣayaścaiva dēvāśca satyam-ēva hi mēnirē |
satyavādī hi lōkēsmin-paramaṃ gacchati kṣayam || 11
udvijantē yathā sarpānnarād-anṛtavādinaḥ |
dharma ssatyaṃ parō lōkē mūlaṃ svargasya cōcyatē || 12
satyam-ēvēśvarō lōkē satyaṃ padmāśritā sadā |
satyamūlāni sarvāṇi satyānnāsti paraṃ padam || 13
dattam-iṣṭaṃ hutaṃ caiva taptāni ca tapāṃsi ca |
vēdā ssatyapratiṣṭhānā stasmāt-satyaparō bhavēt || 14
ēkaḥ pālayatē lōkamēkaḥ pālayatē kulam |
majjatyēkō hi niraya ēka ssvargē mahīyatē || 15
sōhaṃ piturniyōgaṃ tu kimartthaṃ nānupālayē |
satyapratiśrava ssatyaṃ satyēna samayīkṛtaḥ || 16
naiva lōbhānna mōhādvā na hyajñānāt-tamōnvitaḥ |
sētuṃ satyasya bhētsyāmi gurō ssatyapratiśravaḥ || 17
asatyasandhasya sataścalasyā-sthiracētasaḥ |
naiva dēvā na pitaraḥ pratīcchaantīti naḥ śrutam || 18
pratyagātmam-imaṃ dharmaṃ satyaṃ paśyāmy-ahaṃ svayam |
bhāra ssatpuruṣācīrṇastadarttham-abhimanyatē || 19
kṣātraṃ dharmahanty-akṣyē hyadharmaṃ dharmsaṃhitam |
kṣudrāir-nṛśaṃsāir-lubdhāiśca sēvitaṃ pāpakar-mabhiḥ || 20
kāyēna kurutē pāpaṃ manasā sampra-dhārya ca |
anṛtaṃ jihvayā cāha trividhaṃ karmapātakam || 21
bhūmiḥ kīrtiryaśō lakṣmīḥ puruṣaṃ prārthayaanti hi |
svargasthhaṃ chaanupaśyanti satyamēva bhajēta tat || 22
śrēṣṭhaṃ hyanāryam-ēva syādyadbhavā-navadhārya mām |
āha yukti kairāir-vākyāir-idaṃ bhadraṃ kuruṣva ha || 23
kathaṃ hyahaṃ pratijñāya vanavāsam-imaṃ gurāu |
bharatasya kariṣyāmi vacō hitvā gurōrvacaḥ || 24
stthirā mayā pratijñātā pratijñā gurusaannidhāu |
prahr̥ṣyamāṇā sā dēvī kāikēyī cābhavattadā || 25
vanavāsaṃ vasann-ēvaṃ śucir-niyatabhōjanaḥ |
mūlāiḥ puṣpāiḥ phalāiḥ puṇyāiḥ pitṝn dēvāṃśca tarpayan || 26
santuṣṭa-paf̃cavargō'haṃ lōkayātrāṃ pravartayē |
akuhaś-śraddhadhānassan-kāryākārya-vicakṣaṇaḥ || 27
karmabhūmim-imāṃ prāpya kartavyaṃ karma yacchubham |
agnirvāyuśca sōmaśca karmaṇāṃ phalabhāginaḥ || 28
śataṃ kratūnām-āhr̥tya dēvarāṭ tridivaṃ gataḥ |
tapāṃsyugrāṇi cāstthāya divaṃ yātā maharṣayaḥ || 29
amṛṣyamāṇaḥ punarugra-tējāḥ niśamya taṃ nāstikavākya-hētumn |
athābravīttaṃ nṛpatēstanūjō vigarhamāṇō vacanāni tasya || 30
satyaṃ cha dharmaṃ cha parākramaṃ cha bhūtānukampāṃ priyavāditāṃ cha |
dvijātidēvātithipūjanaṃ cha panthānamāhus-tridivasya santaḥ || 31
tēnaiva-mājñāya yathāvadarttham-ēkōdayaṃ sampratipadya viprāḥ |
dharmaṃ caranta ssakalaṃ yathāvat-kāṅkṣanti lōkāgamam-apramattāḥ || 32
nindāmyahaṃ karma pituḥ kṛtaṃ tad-yastvām-agṛhṇād-viṣamasthha-buddhim |
buddhyā-nayāivaṃ-vidhayā charantaṃ sunāstikaṃ dharmapathād-apētam || 33
yathā hi cōra ssa tathā hi buddhastathāgataṃ nāstikam-atra viddhi |
tasmāddhi yaśśṅkyatamaḥ prajānām na nāstikēnābhimukhō budha ssyāt || 34
tvattō janāḥ pūrvatarē varāśca śubhāni karmāṇi bahūni cakruḥ |
jitvā sadēmaṃ ca paraṃ ca lōkaṃ tasmād-dvijā ssvaast i hutaṃ kr̥taṃ cha || 35
dharmē ratā ssatpuruṣāi ssamētā-stējasvinō dānaguṇa-pradhānāḥ |
ahiṃsakā vītamalāśca lōkē bhavanti pūjyā munayaḥ pradhānāḥ || 36
iti bruvantaṃ vacanaṃ sarōṣaṃ rāmaṃ mahātmānam-adīnasattvam |
uvāca pathyaṃ punarāstikaṃ cha satyaṃ vaca ssānunayaṃ cha vipraḥ || 37
na nāstikānāṃ vacanaṃ bravīmyahaṃ na nāstikōhaṃ na ca nāst i kiñcana |
samīkṣya kālaṃ punarāstikōbhavaṃ bhavēya kālē punarēva nāstikaḥ || 38
na cāpi kālō ya mupāgataś-śanāir-yathā mayā nāstikavāg-udīritā |
nivartanārtthaṃ tava rāma kāraṇāt prasādanārtthaṃ ca mayāitad-īritam || 39
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē navōttaraśatatamasargaḥ