Ayōdhyākāṇḍa - Daśama Sargaḥ
vidarśitā yadā dēvī kubjayā pāpayā bhṛśam |
tadā śētē sma sā bhūmāu digdhaviddhēva kinnarī || 1
niścitya manasā kṛtyaṃ sā samyagiti bhāminī |
mantharāyai śanaissarvamācacakṣē vicakṣaṇā || 2
sā dīnā niścayaṃ kṛtvā mantharāvākyamōhitā |
nāgakanyēva niśvasya dīrghamuṣṇaṃ ca bhāminī || 3
muhūrtaṃ cintayāmāsa mārgamātmasukhāvaham |
sā suhṛccārthakāmā ca taṃ niśamya suniścayam || 4
babhūva paramaprītā sid d hiṃ prāpyēva mantharā |
atha sā ruṣitā dēvī samyakkṛtvā viniścayam || 5
saṃvivēśābalā bhūmāu nivēśya bhṛkuṭīṃ mukhē |
tataścitrāṇi mālyāni divyānyābharaṇāni ca || 6
apaviddhāni kaikēyyā tāni bhūmiṃ prapēdirē |
tayā tānyapaviddhāni mālyānyābharaṇāni ca || 7
aśōbhayan ta vasud hāṃ nakṣat rāṇ i ya t hā na b h ah |
krōd hāgārē n i-pa t i tā sā b b h āu mal ināmbarā || 8
ēkavēṇēēṃ dṛḍ h am bad vā ga tas t t vēva ki n n a rēē |
ājñāp-ya ca mahārājō rāghavas-yāb h iṣēcanam || 9
upas t hānam an u jñāp-ya prav i-vēśa n i-vēśanam |
ad ya rāmāb h iṣēkō vāi pras id d h a i t i jajñ ivān || 10
pri-yāṛ hāṃ pri-yam āk h-yā tuṃ v i-vēśāntaḥ puraṃ vaśēē |
sa kāikē-y-yā gr̥ h am śrēṣṭ h am prav i-vēśa mahā-yaśāḥ || 11
pāṇḍurāb h r am iva ākāśam rāh u y u k tam n iśākarah |
śukabaṛ h iṇasaṅg h uṣṭam krāuñca h an sar u tā-y u tam || 12
vād i t raravasaṅg h uṣṭam kubjā vāman i-kā-y u tam |
la tāgr̥ hāiś-c i t ragr̥ hāiś-campakāśōkaśō b h i tāiḥ || 13
dān tarāja tasāuvarṇavēd i kāb h i s-samā-y u tam |
n i t-yap uṣp ap h a lāiṛvṛkṣāiṛvāpēē b h iś-cōpaśō b h i tam || 14
dān taraja tasāuvarṇāi s-samvṛ tam paramāsanāiḥ |
v i-vid hāirannapānāiś-ca b h akṣ-yāiś-ca v i-vid hāira p i || 15
upapan n am mahāṛ hāiś-ca b h ūṣ i tāi s t r id ivōpamam |
ta t-prav iś-ya mahārājas-s vaman taḥ p ur amṛd d h i mat || 16
na dadarśa pri-yāṃ rājā kāikē-yēēṃ śayanō t tamē |
kāmaba lasam-y u k tō ra t-yaṛ t h am man u jād h i pah || 17
apaś-yan da y i tāṃ b hāṛ-yāṃ papraccha v iṣasāda ca |
na h i tas-ya p urā dēvēē tāṃ vē lām a t-yavar ta ta || 18
na ca rājā gr̥ h am śū n-yam prav i-vēśa kadācana |
ta tō gr̥ haga tō rājā kāikē-yēēṃ par-yapaccha ta || 19
ya t hā pūṛvam av i-jñā-ya s vāṛ t h a l ip s um apanḍ i tām |
pra tēē hā rēē t va t h ōvāca san t ras tā suk r̥ tāñja l iḥ || 20
dēva dēvēē b hṛśam k rud d hā krōd hāgāram ab h idru tā |
pra tēē hāṛ-yā vacah śru t vā rājā par amadurmanāḥ || 21
v iṣasāda p u n aṛ b h ū-yō l u l i tav-yā k u lēndriyah |
ta t ra tāṃ pa t i tāṃ b h ū māu śayānām a ta t h ōc i tām || 22
pra tap ta iva d uḥ k hēna sō'paś-yaj-jaga tēēpa t iḥ |
sa vṛd d has-taruṇēēṃ b hāṛ-yāṃ prāṇē b h-yō'p i garēē-yasēēm || 23
apāpah pāpasaṅka l pāṃ dadarśa d h araṇēē ta lē |
la tām iva v in iṣ-kṛ t tāṃ pa t i tāṃ dēva tām iva || 24
ki n n a rēē m iva n ir d h ū tāṃ cy u tām ap sarasaṃ ya t hā |
mā-yām iva par ib h raṣṭāṃ hariṇēē m iva sam-ya tām || 25
karēṇ u m iva dig d hēna v id d hāṃ mṛga-y u nā vanē |
mahāgaja ivāraṇ-yē snē hā t-par imam arśa tām || 26
par imṛś-ya ca pāṇ i b h-yām ab h i san t ras tacē ta naḥ |
kāmēē kamalapa t rākṣēēm uvāca van i tām idam || 27
na tē'ham ab h i-jānām i krō d h am ā t man i saṃśr i tam |
dēv i! kēnā b h i-śap tās i kēna vās i v imān i tā || 28
yad idaṃ mama d uḥ k hā-ya śēṣē kal-yāṇ i! pān s uṣu |
b h ū māu śēṣē ki m ar t h am t vaṃ ma y i kal-yāṇacē ta s i || 29
b h ū tōpa h a tac i t tēva mama ci t tap ramā t h inēē |
san t i mē k uśalā vāid-yā s t va b h i t uṣṭāś-ca saṛvaśah || 30
suk h i tāṃ t vāṃ kar iṣ-yan t i v-yād h im ācakṣ va b hām inēē |
kas-ya vā tē pri-yaṃ kāṛ-yaṃ kēna vā v ipri-yaṃ kr̥ tam || 31
kah pri-yaṃ la b h a tām ad ya kō vā sumahada pri-yam |
mā rōdēēṛ mā ca kāṛṣēēs-t vaṃ dēv i! sampariśōṣaṇam || 32
avad h-yō va d h-ya tāṃ kō vā kō vā va d h-yō v im u-cyatām |
daridrah kō b h ava t vāḍ h-yō drav-yavānvāp-yak iñcanah || 33
ahaṃ cāiva madēē-yāś-ca saṛvē tava vaśān u gāḥ |
na tē kiñc id ab h iprā-yaṃ v-yāhan t um aham u t sa hē || 34
ā t manō jēēv i tēnā p i brū h i yan manasēcc h as i |
ba lam ā t man i jānā n tēē na māṃ śāṅk i t um arhasi || 35
kar iṣ-yām i tava prēēt iṃ su-kr̥ tēnā p i tē śapē |
yāvad āvar ta tē cakraṃ tāva tēē mē vasund h arā || 36
prācēē nās-s ind h usāuvēērā s-sāurāṣṭ rā dakṣ iṇāpa t hāḥ |
vaṅgāṅgamaga d hāḥ mats-yāḥ samṛd d hā kāś i-kōsa lāḥ || 37
ta t ra jā tam b h u d rav-yaṃ d h an ad hān-yam ajāv i kam |
ta tō vṛṇēēṣ va! kāikē-y i yad-ya t t vaṃ manasēcc h as i || 38
ki m ā-yāsēna tē b hēēru! u t t iṣṭ h ō t t iṣṭ h a śō b h a nē |
ta t-t vaṃ mē brū h i kāikē-y i! ya tas tē b h aya m āga tam || 39
ta t tē v-yapa na y iṣ-yām i nēē hā ram iva raś m ivān |
ta t hōk tā sā samāś vas tā vak t u kāmā tada pri-yam || 40
par ipēēḍa y i t uṃ b h ū-yō b h aṛ tāram upacak r amē || 41
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē daśamasargaḥ