సుందరకాండ - పంచమ స్సర్గః
తతస్స మధ్యంగత మంశుమన్తమ్ జ్యోత్స్నావితానం మహదుద్వమన్తమ్ |
దదర్శ ధీమాన్దివి భానుమన్తమ్ గోష్ఠే వృషం మత్తమివ భ్రమన్తమ్ || ౧ ||
లోకస్య పాపాని వినాశయన్తమ్ మహోదధిం చాపి సమేధయన్తమ్ |
భూతాని సర్వాణి విరాజయన్తమ్ దదర్శ శీతాంశుమథాభియాన్తమ్ || ౨ ||
యా భాతి లక్ష్మీర్భువిమన్దరస్థా తదా ప్రదోషేశు చ సాగరస్థా |
తథైవ తోయేషు చపుష్కరస్థా రరాజ సా చారునిశాకరస్థా || ౩ ||
హంసోయథా రాజత పఞ్జరస్థః సింహో యథా మందరకందరస్థః |
వీరో యథా గర్విత కుఞ్జరస్థః చంద్రోఽపి బభ్రాజ తథాంబరస్థః || ౪ ||
స్థితః కకుద్మానివ తీక్ష్ణ శృఙ్గో మహాచలశ్వేత ఇవోచ్ఛశృఙ్గః |
హస్తీవ జాంబూనద బద్ధశృఙ్గో రరాజ చంద్రః పరిపూర్ణశృఙ్గః || ౫ ||
వినష్ట శీతాంబుతుషార పఙ్కో మహాగ్రహగ్రాహ వినష్ఠ పఙ్కః |
ప్రకాశ లక్ష్మ్యాశ్రయనిర్మలాఙ్కో రరాజ చంద్రో భగవాన్ శశాఙ్కః || ౬ ||
శిలాతలం ప్రాప్య యథా మృగేన్ద్రో మహారణం ప్రాప్య యథా గజేన్ద్రః |
రాజ్యం సమాసాద్య యథా నరేన్ద్రః తథాప్రకాశో విరరాజ చంద్రః || ౭ ||
ప్రకాశ చన్ద్రోదయ నష్ఠదోషః ప్రవృత్తరక్షః పిసితాశదోషః |
రామాభిరామేరితిచిత్తదోషః స్వర్గ ప్రకాశో భగవాన్ ప్రదోషః || ౮ ||
తంత్రీస్వనాః కర్ణసుఖాః ప్రవృత్తాః స్వపయంతి నార్యః పతిభిః సువృత్తా |
నక్తాంచరా శ్చాపి తథా ప్రవృత్తా నిహర్తు మత్యద్భుతరౌద్రవృత్తాః || ౯ ||
మత్తప్రమత్తాని సమాకులాని రథాశ్వభద్రాసన సంకులాని |
వీరశ్రియాచాపి సమాకులాని దదర్శ ధీమాన్ స కపిః కులాని || ౧౦ ||
పరస్పరం చాధిక మక్షిపन्తి భుజాంశ్చ పీనా నధిక్షిపन्తి |
మత్త ప్రలాపా నధి విక్షిపन्తి దృఢాని చాపాని చవిక్షిపन्తి || ౧౧ ||
రక్షాంసి వక్షాంసి చ విక్షిపన్తి గాత్రాణీ కాన్తాసు చ విక్షిపన్తి |
రూపాణి చిత్రాణి చ విక్షిపన్తి ధృఢాని చాపాని చ విక్షిపన్తి || ౧౨ ||
దదర్శ కాన్తాశ్చ సమాలభంత్యః తథాపరాః తత్ర పునః స్వపన్త్యః |
సురూపవక్త్రాశ్చ తథా హసంత్యః క్రుద్ధాః పరాశ్చాపి వినిశ్ర్వసంత్యః || ౧౩ ||
మహాగజైశ్చాపి తథా నదద్భిః సుపూజితైశ్చాపి తథా సుసద్భిః |
రరాజ వీరైశ్చ వినిశ్ర్వసద్భిః హ్రదోభుజఙ్గై రివ నిశ్ర్వసద్భిః || ౧౪ ||
బుద్ధి ప్రధానాన్ రుచిరాభిదానాన్ సంశ్రద్ధధానాన్ జగతః ప్రధానాన్ |
నానావిధాన్ రుచిరాభిదానాన్ దదర్శ తస్యాం పురియాతుధానాన్ || ౧౫ ||
ననన్ద దృష్ట్వా స చ తాన్ సురూపాన్ నానాగుణానాత్మగుణానురూపాన్ |
విద్యోతమానాన్ స తదానురూపాన్ దదర్శ కాంశ్చిచ్చపునర్విరూపాన్ || ౧౬ ||
తతో వరార్హాః సువిశుద్ధభావాః తేషాం ప్రియః తత్ర మహానుభావాః |
ప్రియేషు పానేషు చ సక్తభావా దదర్శ తారా ఇవ సుప్రభావాః || ౧౭ ||
శ్రియాజ్వలంతీ స్త్రపయోప గుఢా యథా విహఙ్గాః కుశుమోపగూఢాః |
దదర్శ కాశ్చిత్ప్రమదోపగూఢాః యథా విహఙ్గాః కుసుమోపగూఢాః || ౧౮ ||
అన్యాః పునర్హత్మ్యతలోపవిష్టాస్తత్ర ప్రియాఙ్కేషు సుఖోపవిష్టాః |
భర్తుః ప్రియా ధర్మ పరా నివిష్టా దదర్శ ధీమాన్మదనాభి విష్టాః || ౧౯ ||
అపావృతాః కాఞ్చనరాజివర్ణాః కాశ్చిత్పరార్థ్యాః తపనీయవర్ణాః |
పునశ్చ కాశ్చిచ్చశలక్ష్మవర్ణాః కాంత ప్రహీణా రుచిరాఙ్గవర్ణాః || ౨౦ ||
తతః ప్రియాన్ప్రాప్య మనోభిరామాః సుప్రీతియుక్తాః ప్రసమీక్ష్య రామాః |
గృహేషు హృష్టాః పరమాభిరామాః హరిప్రవీరః స దదర్శ రామాః || ౨౧ ||
చన్ద్రప్రకాశశ్చ హి వక్త్రమాలాః వక్రాక్షిపక్ష్మాశ్చ సునేత్రమాలాః |
విభూషణానాంచ దదర్శ మాలాః శతహ్రదానామివ చారుమాలాః || ౨౨ ||
నత్వేవ సీతాం పరమాభిజాతామ్ పథిస్థితే రాజకులే ప్రజాతామ్ |
లతాం ప్రపుల్లామివ సాధుజాతామ్ దదర్శ తన్వీం మనసాభిజాతామ్ || ౨౩ ||
సనాతనే వర్త్మని సన్నివిష్టామ్ రామేక్షణాం తాం మదనాభివిష్టామ్ |
భర్తుర్మనః శ్రీమదనుప్రవిష్టామ్ స్త్రీభ్యో వరాభ్యశ్చ సదా విశిష్టామ్ || ౨౪ ||
ఉష్ణార్దితాం సానుసృతాస్రకంఠీం పురా వరార్హోత్తమ నిష్కకంఠీమ్ |
సుజాతపక్ష్మామభిరక్తకంఠీమ్ వనే ప్రవృత్తామివ నీలకంఠీమ్ || ౨౫ ||
అవ్యక్త రేఖామివ చంద్ర రేఖామ్ పాంసుప్రదిగ్ధా మివ హేమరేఖామ్ |
క్షతప్రరూఢా మివ బాణరేఖామ్ వాయుప్రభిన్నామివ మేఘ రేఖామ్ || ౨౬ ||
సీతామపశ్యన్ మనుజేశ్వరస్య రామస్య పత్నీం వదతాం వరస్య |
బభూవ దుఃఖాభిహతః శిరస్య ప్లవఙ్గమో మంద ఇవా చిరస్య || ౨౭ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే పంచమస్సర్గః ||