సుందరకాండ - చతుర్థ సర్గః
స నిర్జిత్య పురీం శ్రేష్ఠాం లంకాం తాం కామరూపిణీమ్ |
విక్రమేణ మహాతేజా హనూమాన్కపిసత్తమః || ౧ ||
అద్వారేణ మహాబాహుః ప్రాకారమభిపుప్లువే |
నిశి లంకాం మహాసత్వో వివేశ కపికుంజరః || ౨ ||
ప్రవిశ్య నగరీం లంకాం కపిరాజహితంకరః |
చక్రేఽథ పాదం సవ్యం చ శత్రూణాం స తు మూర్ధని || ౩ ||
ప్రవిష్టః సత్త్వసంపన్నో నిశాయాం మారుతాత్మజః |
స మహాపథమాస్థాయ ముక్తాపుష్పవిరాజితమ్ || ౪ ||
[* సేవితాం రాక్షసైర్భీమైర్బలిభిః శస్త్రపాణిభిః | *]
తతస్తు తాం పురీం లంకాం రమ్యామభియయౌ కపిః || ౫
హసితోత్కృష్టనినదైస్తూర్యఘోషపురఃసరైః | ||
వజ్రాంకుశనికాశైశ్చ వజ్రజాలవిభూషితైః |
గృహముఖ్యైః పురీ రమ్యా బభాసే ద్యౌరివాంబుదైః || ౬ || [మేధైః]
ప్రజజ్వాల తదా లంకా రక్షోగణగృహైః శుభైః |
సితాభ్రసదృశైశ్చిత్రైః పద్మస్వస్తికసంస్థితైః || ౭ ||
వర్ధమానగృహైశ్చాపి సర్వతః సువిభూషితా |
తాం చిత్రమాల్యాభరణాం కపిరాజహితంకరః || ౮ ||
రాఘవార్థం చరన్ శ్రీమాన్ దదర్శ చ ననంద చ |
భవనాద్భవనం గచ్ఛన్ దదర్శ పవనాత్మజః || ౯ ||
వివిధాకృతిరూపాణి భవనాని తతస్తతః |
శుశ్రావ మధురం గీతం త్రిస్థానస్వరభూషితమ్ || ౧౦ ||
స్త్రీణాం మదసమృద్ధానాం దివి చాప్సరసామివ |
శుశ్రావ కాంచీనినదం నూపురాణాం చ నిఃస్వనమ్ || ౧౧ ||
సోపాననినదాంశ్చైవ భవనేషు మహాత్మనామ్ |
ఆస్ఫోటితనినాదాంశ్చ క్ష్వేలితాంశ్చ తతస్తతః || ౧౨ ||
శుశ్రావ జపతాం తత్ర మంత్రాన్రక్షోగృహేషు వై |
స్వాధ్యాయనిరతాంశ్చైవ యాతుధానాన్దదర్శ సః || ౧౩ ||
రావణస్తవ సంయుక్తాన్గర్జతో రాక్షసానపి |
రాజమార్గం సమావృత్య స్థితం రక్షోబలం మహత్ || ౧౪ ||
దదర్శ మధ్యమే గుల్మే రావణస్య చరాన్ బహూన్ |
దీక్షితాన్ జటిలాన్ముండాన్ గోఽజినాంబరవాససః || ౧౫ ||
దర్భముష్టిప్రహరణానగ్నికుండాయుధాంస్తథా |
కూటముద్గరపాణీంశ్చ దండాయుధధరానపి || ౧౬ ||
ఏకాక్షానేకకర్ణాంశ్చ లంబోదరపయోధరాన్ |
కరాలాన్భుగ్నవక్త్రాంశ్చ వికటాన్వామనాంస్తథా || ౧౭ ||
ధన్వినః ఖడ్గినశ్చైవ శతఘ్నీముసలాయుధాన్ |
పరిఘోత్తమహస్తాంశ్చ విచిత్రకవచోజ్జ్వలాన్ || ౧౮ ||
నాతిస్థూలాన్నాతికృశాన్నాతిదీర్ఘాతిహ్రస్వకాన్ |
నాతిగౌరాన్నాతికృష్ణాన్నాతికుబ్జాన్న వామనాన్ || ౧౯ ||
విరూపాన్బహురూపాంశ్చ సురూపాంశ్చ సువర్చసః |
ధ్వజీన్పతాకినశ్చైవ దదర్శ వివిధాయుధాన్ || ౨౦ ||
శక్తివృక్షాయుధాంశ్చైవ పట్టిశాశనిధారిణః |
క్షేపణీపాశహస్తాంశ్చ దదర్శ స మహాకపిః || ౨౧ ||
స్రగ్విణస్త్వనులిప్తాంశ్చ వరాభరణభూషితాన్ |
నానావేషసమాయుక్తాన్యథాస్వైరగతాన్బహూన్ || ౨౨ ||
తీక్ష్ణశూలధరాంశ్చైవ వజ్రిణశ్చ మహాబలాన్ |
శతసాహస్రమవ్యగ్రమారక్షం మధ్యమం కపిః || ౨౩ ||
రక్షోధిపతినిర్దిష్టం దదర్శాంతఃపురాగ్రతః |
స తదా తద్గృహం దృష్ట్వా మహాహాటకతోరణమ్ || ౨౪ ||
రాక్షసేంద్రస్య విఖ్యాతమద్రిమూర్ధ్ని ప్రతిష్ఠితమ్ |
పుండరీకావతంసాభిః పరిఖాభిః సమావృతమ్ || ౨౫ || [అలంకృతమ్]
ప్రాకారావృతమత్యంతం దదర్శ స మహాకపిః |
త్రివిష్టపనిభం దివ్యం దివ్యనాదవినాదితమ్ || ౨౬ ||
వాజిహేషితసంఘుష్టం నాదితం భూషణైస్తథా |
రథైర్యానైర్విమానైశ్చ తథా హయగజైః శుభైః || ౨౭ ||
వారణైశ్చ చతుర్దంతైః శ్వేతాభ్రనిచయోపమైః |
భూషితం రుచిరద్వారం మత్తైశ్చ మృగపక్షిభిః || ౨౮ ||
రక్షితం సుమహావీర్యైర్యాతుధానైః సహస్రశః |
రాక్షసాధిపతేర్గుప్తమావివేశ మహాకపిః || ౨౯ ||
సహేమజాంబూనదచక్రవాలం
మహార్హముక్తామణిభూషితాంతమ్ |
పరార్థ్యకాలాగరుచందనాక్తం
స రావణాంతః పురమావివేశ || ౩౦ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే చతుర్థస్సర్గః ||
Sundara Kanda - Chapter 4
sa nirjitya purīṁ śrēṣṭhāṁ laṅkāṁ tāṁ kāmarūpiṇīm |
vikramēṇa mahātējā hanūmānkapisattamaḥ || 1 ||
advārēṇa mahābāhuḥ prākāramabhipupluvē |
niśi laṅkāṁ mahāsatvō vivēśa kapikuñjaraḥ || 2 ||
praviśya nagarīṁ laṅkāṁ kapirājahitaṅkaraḥ |
cakrē:’tha pādaṁ savyaṁ ca śatrūṇāṁ sa tu mūrdhani || 3 ||
praviṣṭaḥ sattvasampannō niśāyāṁ mārutātmajaḥ |
sa mahāpathamāsthāya muktāpuṣpavirājitam || 4 ||
[* sēvitāṁ rākṣasairbhīmairbalibhiḥ śastrapāṇibhiḥ | *]
tatastu tāṁ purīṁ laṅkāṁ ramyāmabhiyayau kapiḥ || 5
hasitōtkr̥ṣṭaninadaistūryaghōṣapuraḥsaraiḥ | ||
vajrāṅkuśanikāśaiśca vajrajālavibhūṣitaiḥ |
gr̥hamukhyaiḥ purī ramyā babhāsē dyaurivāmbudaiḥ || 6 || [mēdhaiḥ]
prajajvāla tadā laṅkā rakṣōgaṇagr̥haiḥ śubhaiḥ |
sitābhrasadr̥śaiścitraiḥ padmasvastikasaṁsthitaiḥ || 7 ||
vardhamānagr̥haiścāpi sarvataḥ suvibhūṣitā |
tāṁ citramālyābharaṇāṁ kapirājahitaṅkaraḥ || 8 ||
rāghavārthaṁ caran śrīmān dadarśa ca nananda ca |
bhavanādbhavanaṁ gacchan dadarśa pavanātmajaḥ || 9 ||
vividhākr̥tirūpāṇi bhavanāni tatastataḥ |
śuśrāva madhuraṁ gītaṁ tristhānasvarabhūṣitam || 10 ||
strīṇāṁ madasamr̥ddhānāṁ divi cāpsarasāmiva |
śuśrāva kāñcīninadaṁ nūpurāṇāṁ ca niḥsvanam || 11 ||
sōpānaninadāṁścaiva bhavanēṣu mahātmanām |
āsphōṭitaninādāṁśca kṣvēlitāṁśca tatastataḥ || 12 ||
śuśrāva japatāṁ tatra mantrānrakṣōgr̥hēṣu vai |
svādhyāyaniratāṁścaiva yātudhānāndadarśa saḥ || 13 ||
rāvaṇastava samyuktāngarjatō rākṣasānapi |
rājamārgaṁ samāvr̥tya sthitaṁ rakṣōbalaṁ mahat || 14 ||
dadarśa madhyamē gulmē rāvaṇasya carān bahūn |
dīkṣitān jaṭilānmuṇḍān gō:’jināmbaravāsasaḥ || 15 ||
darbhamuṣṭipraharaṇānagnikuṇḍāyudhāṁstathā |
kūṭamudgarapāṇīṁśca daṇḍāyudhadharānapi || 16 ||
ēkākṣānēkakarṇāṁśca lambōdarapayōdharān |
karālānbhugnavaktrāṁśca vikaṭānvāmanāṁstathā || 17 ||
dhanvinaḥ khaḍginaścaiva śataghnīmusalāyudhān |
parighōttamahastāṁśca vicitrakavacōjjvalān || 18 ||
nātisthūlānnātikr̥śānnātidīrghātihrasvakān |
nātigaurānnātikr̥ṣṇānnātikubjānna vāmanān || 19 ||
virūpānbahurūpāṁśca surūpāṁśca suvarcasaḥ |
dhvajīnpatākinaścaiva dadarśa vividhāyudhān || 20 ||
śaktivr̥kṣāyudhāṁścaiva paṭ-ṭiśāśanidhāriṇaḥ |
kṣēpaṇīpāśahastāṁśca dadarśa sa mahākapiḥ || 21 ||
sragviṇastvanuliptāṁśca varābharaṇabhūṣitān |
nānāvēṣasamāyuktānyathāsvairagatānbahūn || 22 ||
tīkṣṇaśūladharāṁścaiva vajriṇaśca mahābalān |
śatasāhasramavyagramārakṣaṁ madhyamaṁ kapiḥ || 23 ||
rakṣōdhipatinirdiṣṭaṁ dadarśāntaḥpurāgrataḥ |
sa tadā tadgr̥haṁ dr̥ṣṭvā mahāhāṭakatōraṇam || 24 ||
rākṣasēndrasya vikhyātamadrimūrdhni pratiṣṭhitam |
puṇḍarīkāvataṁsābhiḥ parikhābhiḥ samāvr̥tam || 25 || [alaṅkr̥tam]
prākārāvr̥tamatyantaṁ dadarśa sa mahākapiḥ |
triviṣṭapanibhaṁ divyaṁ divyanādavināditam || 26 ||
vājihēṣitasaṅghuṣṭaṁ nāditaṁ bhūṣaṇaistathā |
rathairyānairvimānaiśca tathā hayagajaiḥ śubhaiḥ || 27 ||
vāraṇaiśca caturdantaiḥ śvētābhranicayōpamaiḥ |
bhūṣitaṁ ruciradvāraṁ mattaiśca mr̥gapakṣibhiḥ || 28 ||
rakṣitaṁ sumahāvīryairyātudhānaiḥ sahasraśaḥ |
rākṣasādhipatērguptamāvivēśa mahākapiḥ || 29 ||
sahēmajāmbūnadacakravālaṁ
mahārhamuktāmaṇibhūṣitāntam |
parārthyakālāgarucandanāktaṁ
sa rāvaṇāntaḥ puramāvivēśa || 30 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē
ādikāvyē sundarakāṇḍē caturthaḥ sargaḥ ||