సుందరకాండ - ద్వితీయ సర్గః
స లంబశిఖరే లంబే లంబతోయదసన్నిభే |
సత్త్వమాస్థాయ మేధావీ హనుమాన్మారుతాత్మజః || ౧ ||
నిశి లంకాం మహాసత్త్వో వివేశ కపికుంజరః |
రమ్యకాననతోయాఢ్యాం పురీం రావణపాలితామ్ || ౨
శారదాంబుధరప్రఖ్యైర్భవనైరుపశోభితామ్ |
సాగరోపమనిర్ఘోషాం సాగరానిలసేవితామ్ || ౩ ||
సుపుష్టబలసంఘుష్టాం యథైవ విటపావతీమ్ |
చారుతోరణనిర్యూహాం పాండురద్వారతోరణామ్ || ౪ ||
భుజగాచరితాం గుప్తాం శుభాం భోగవతీమివ |
తాం సవిద్యుద్ఘనాకీర్ణాం జ్యోతిర్మార్గనిషేవితామ్ || ౫ ||
మందమారుతసంచారాం యథేంద్రస్యామరావతీమ్ |
శాతకుంభేన మహతా ప్రాకారేణాభిసంవృతామ్ || ౬ ||
కింకిణీజాలఘోషాభిః పతాకాభిరలంకృతామ్ |
ఆసాద్య సహసా హృష్టః ప్రాకారమభిపేదివాన్ || ౭ ||
విస్మయావిష్టహృదయః పురీమాలోక్య సర్వతః |
జాంబూనదమయైర్ద్వారైర్వైడూర్యకృతవేదికైః || ౮ ||
వజ్రస్ఫటికముక్తాభిర్మణికుట్టిమభూషితైః |
తప్తహాటకనిర్యూహైః రాజతామలపాండురైః || ౯ ||
వైడూర్యకృతసోపానైః స్ఫాటికాంతరపాంసుభిః |
చారు సంజవనోపేతైః ఖమివోత్పతితైః శుభైః || ౧౦ ||
క్రౌంచబర్హిణసంఘుష్టైః రాజహంసనిషేవితైః |
తూర్యాభరణ నిర్ఘోషైః సర్వతః ప్రతినాదితామ్ || ౧౧ ||
వస్వోకసారాప్రతిమాం తాం వీక్ష్య నగరీం తతః |
ఖమివోత్పతితాం లంకాం జహర్ష హనుమాన్కపిః || ౧౨ || [కామాం]
తాం సమీక్ష్య పురీం రమ్యాం రాక్షసాధిపతేః శుభామ్ |
అనుత్తమామృద్ధియుతాం చింతయామాస వీర్యవాన్ || ౧౩ ||
నేయమన్యేన నగరీ శక్యా ధర్షయితుం బలాత్ |
రక్షితా రావణబలైరుద్యతాయుధధారిభిః || ౧౪ ||
కుముదాంగదయోర్వాపి సుషేణస్య మహాకపేః |
ప్రసిద్ధేయం భవేద్భూమిర్మైందద్వివిదయోరపి || ౧౫ ||
వివస్వతస్తనూజస్య హరేశ్చ కుశపర్వణః |
ఋక్షస్య కేతుమాలస్య మమ చైవ గతిర్భవేత్ || ౧౬ ||
సమీక్ష్య తు మహాబాహూ రాఘవస్య పరాక్రమమ్ |
లక్ష్మణస్య చ విక్రాంతమభవత్ప్రీతిమాన్కపిః || ౧౭ ||
తాం రత్నవసనోపేతాం గోష్ఠాగారావతంసకామ్ |
యంత్రాగారస్తనీమృద్ధాం ప్రమదామివ భూషితామ్ || ౧౮ ||
తాం నష్టతిమిరాం దీపైర్భాస్వరైశ్చ మహాగృహైః |
నగరీం రాక్షసేంద్రస్య దదర్శ స మహాకపిః || ౧౯ ||
అథ సా హరిశార్దూలం ప్రవిశంతం మహాబలమ్ |
నగరీ స్వేన రూపేణ దదర్శ పవనాత్మజమ్ || ౨౦ ||
సా తం హరివరం దృష్ట్వా లంకా రావణపాలితా |
స్వయమేవోత్థితా తత్ర వికృతానన దర్శనా || ౨౧ ||
పురస్తాత్కపివర్యస్య వాయుసూనోరతిష్ఠత |
ముంచమానా మహానాదమబ్రవీత్పవనాత్మజమ్ || ౨౨ ||
కస్త్వం కేన చ కార్యేణ ఇహ ప్రాప్తో వనాలయ |
కథయస్వేహ యత్తత్త్వం యావత్ప్రాణా ధరంతి తే || ౨౩ ||
న శక్యం ఖల్వియం లంకా ప్రవేష్టుం వానర త్వయా |
రక్షితా రావణబలైరభిగుప్తా సమంతతః || ౨౪ ||
అథ తామబ్రవీద్వీరో హనుమానగ్రతః స్థితామ్ |
కథయిష్యామి తే తత్త్వం యన్మాంత్వం పరిపృచ్ఛసి || ౨౫ ||
కా త్వం విరూపనయనా పురద్వారేవ తిష్ఠసి |
కిమర్థం చాపి మాం రుద్ధ్వా నిర్భర్త్సయసి దారుణా || ౨౬ ||
హనుమద్వచనం శ్రుత్వా లంకా సా కామరూపిణీ |
ఉవాచ వచనం క్రుద్ధా పరుషం పవనాత్మజమ్ || ౨౭ ||
అహం రాక్షసరాజస్య రావణస్య మహాత్మనః |
ఆజ్ఞాప్రతీక్షా దుర్ధర్షా రక్షామి నగరీమిమామ్ || ౨౮ ||
న శక్యా మామవజ్ఞాయ ప్రవేష్టుం నగరీ త్వయా |
అద్య ప్రాణైః పరిత్యక్తః స్వప్స్యసే నిహతో మయా || ౨౯ ||
అహం హి నగరీ లంకా స్వయమేవ ప్లవంగమ |
సర్వతః పరిరక్షామి హ్యేతత్తే కథితం మయా || ౩౦ ||
లంకాయా వచనం శ్రుత్వా హనూమాన్ మారుతాత్మజః |
యత్నవాన్స హరిశ్రేష్ఠః స్థితః శైల ఇవాపరః || ౩౧ ||
స తాం స్త్రీరూపవికృతాం దృష్ట్వా వానరపుంగవః |
ఆబభాషేఽథ మేధావీ సత్త్వవాన్ప్లవగర్షభః || ౩౨ ||
ద్రక్ష్యామి నగరీం లంకాం సాట్టప్రాకారతోరణామ్ |
ఇత్యర్థమిహ సంప్రాప్తః పరం కౌతూహలం హి మే || ౩౩ ||
వనాన్యుపవనానీహ లంకాయాః కాననాని చ |
సర్వతో గృహముఖ్యాని ద్రష్టుమాగమనం హి మే || ౩౪ ||
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా లంకా సా కామరూపిణీ |
భూయ ఏవ పునర్వాక్యం బభాషే పరుషాక్షరమ్ || ౩౫ ||
మామనిర్జిత్య దుర్బుద్ధే రాక్షసేశ్వరపాలితా |
న శక్యమద్య తే ద్రష్టుం పురీయం వనరాధమ || ౩౬ ||
తతః స కపిశార్దూలస్తామువాచ నిశాచరీమ్ |
దృష్ట్వా పురీమిమాం భద్రే పునర్యాస్యే యథాగతమ్ || ౩౭ ||
తతః కృత్వా మహానాదం సా వై లంకా భయావహమ్ |
తలేన వానరశ్రేష్ఠం తాడయామాస వేగితా || ౩౮ ||
తతః స కపిశార్దూలో లంకయా తాడితో భృశమ్ |
ననాద సుమహానాదం వీర్యవాన్పవనాత్మజః || ౩౯ ||
తతః సంవర్తయామాస వామహస్తస్య సోఽంగుళీః |
ముష్టినాభిజఘానైనాం హనూమాన్ క్రోధమూర్ఛితః || ౪౦ ||
స్త్రీ చేతి మన్యమానేన నాతిక్రోధః స్వయం కృతః |
సా తు తేన ప్రహారేణ విహ్వలాంగీ నీశాచరీ || ౪౧ ||
పపాత సహసా భూమౌ వికృతాననదర్శనా |
తతస్తు హనుమాన్ ప్రాజ్ఞస్తాం దృష్ట్వా వినిపాతితామ్ || ౪౨ ||
కృపాం చకార తేజస్వీ మన్యమానః స్త్రియం తు తామ్ |
తతో వై భృశసంవిగ్నా లంకా సా గద్గదాక్షరమ్ || ౪౩ ||
ఉవాచాగర్వితం వాక్యం హనూమంతం ప్లవంగమమ్ |
ప్రసీద సుమహాబాహో త్రాయస్వ హరిసత్తమ || ౪౪ ||
సమయే సౌమ్య తిష్ఠంతి సత్త్వవంతో మహాబలాః |
అహం తు నగరీ లంకా స్వయమేవ ప్లవంగమ || ౪౫ ||
నిర్జితాహం త్వయా వీర విక్రమేణ మహాబల |
ఇదం తు తథ్యం శృణు వై బ్రువంత్యా మే హరీశ్వర || ౪౬ ||
స్వయంభువా పురా దత్తం వరదానం యథా మమ |
యదా త్వాం వానరః కశ్చిద్విక్రమాద్వశమానయేత్ || ౪౭ ||
తదా త్వయా హి విజ్ఞేయం రక్షసాం భయమాగతమ్ |
స హి మే సమయః సౌమ్య ప్రాప్తోఽద్య తవ దర్శనాత్ || ౪౮ ||
స్వయంభూవిహితః సత్యో న తస్యాస్తి వ్యతిక్రమః |
సీతానిమిత్తం రాజ్ఞస్తు రావణస్య దురాత్మనః || ౪౯ ||
రక్షసాం చైవ సర్వేషాం వినాశః సముపాగతః |
తత్ప్రవిశ్య హరిశ్రేష్ఠ పురీం రావణపాలితామ్ |
విధత్స్వ సర్వకార్యాణి యాని యానీహ వాంఛసి || ౫౦ ||
ప్రవిశ్య శాపోపహతాం హరీశ్వర
శుభాం పురీం రాక్షసముఖ్యపాలితామ్ |
యదృచ్ఛయా త్వం జనకాత్మజాం సతీం
విమార్గ సర్వత్ర గతో యథాసుఖమ్ || ౫౧ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే సుందరకాండే తృతయః సర్గః || ౩ ||
Sundara Kanda - Chapter 3
sa lambaśikharē lambē lambatōyadasannibhē |
sattvamāsthāya mēdhāvī hanumānmārutātmajaḥ || 1 ||
niśi laṅkāṁ mahāsattvō vivēśa kapikuñjaraḥ |
ramyakānanatōyāḍhyāṁ purīṁ rāvaṇapālitām || 2
śāradāmbudharaprakhyairbhavanairupaśōbhitām |
sāgarōpamanirghōṣāṁ sāgarānilasēvitām || 3 ||
supuṣṭabalasaṅghuṣṭāṁ yathaiva viṭapāvatīm |
cārutōraṇaniryūhāṁ pāṇḍuradvāratōraṇām || 4 ||
bhujagācaritāṁ guptāṁ śubhāṁ bhōgavatīmiva |
tāṁ savidyudghanākīrṇāṁ jyōtirmārganiṣēvitām || 5 ||
mandamārutasañcārāṁ yathēndrasyāmarāvatīm |
śātakumbhēna mahatā prākārēṇābhisaṁvr̥tām || 6 ||
kiṅkiṇījālaghōṣābhiḥ patākābhiralaṅkr̥tām |
āsādya sahasā hr̥ṣṭaḥ prākāramabhipēdivān || 7 ||
vismayāviṣṭahr̥dayaḥ purīmālōkya sarvataḥ |
jāmbūnadamayairdvārairvaiḍūryakr̥tavēdikaiḥ || 8 ||
vajrasphaṭikamuktābhirmaṇikuṭ-ṭimabhūṣitaiḥ |
taptahāṭakaniryūhaiḥ rājatāmalapāṇḍuraiḥ || 9 ||
vaiḍūryakr̥tasōpānaiḥ sphāṭikāntarapāṁsubhiḥ |
cāru sañjavanōpētaiḥ khamivōtpatitaiḥ śubhaiḥ || 10 ||
krauñcabarhiṇasaṅghuṣṭaiḥ rājahaṁsaniṣēvitaiḥ |
tūryābharaṇa nirghōṣaiḥ sarvataḥ pratināditām || 11 ||
vasvōkasārāpratimāṁ tāṁ vīkṣya nagarīṁ tataḥ |
khamivōtpatitāṁ laṅkāṁ jaharṣa hanumānkapiḥ || 12 || [kāmāṁ]
tāṁ samīkṣya purīṁ ramyāṁ rākṣasādhipatēḥ śubhām |
anuttamāmr̥ddhiyutāṁ cintayāmāsa vīryavān || 13 ||
nēyamanyēna nagarī śakyā dharṣayituṁ balāt |
rakṣitā rāvaṇabalairudyatāyudhadhāribhiḥ || 14 ||
kumudāṅgadayōrvāpi suṣēṇasya mahākapēḥ |
prasiddhēyaṁ bhavēdbhūmirmaindadvividayōrapi || 15 ||
vivasvatastanūjasya harēśca kuśaparvaṇaḥ |
r̥kṣasya kētumālasya mama caiva gatirbhavēt || 16 ||
samīkṣya tu mahābāhū rāghavasya parākramam |
lakṣmaṇasya ca vikrāntamabhavatprītimānkapiḥ || 17 ||
tāṁ ratnavasanōpētāṁ gōṣṭhāgārāvataṁsakām |
yantrāgārastanīmr̥ddhāṁ pramadāmiva bhūṣitām || 18 ||
tāṁ naṣṭatimirāṁ dīpairbhāsvaraiśca mahāgr̥haiḥ |
nagarīṁ rākṣasēndrasya dadarśa sa mahākapiḥ || 19 ||
atha sā hariśārdūlaṁ praviśantaṁ mahābalam |
nagarī svēna rūpēṇa dadarśa pavanātmajam || 20 ||
sā taṁ harivaraṁ dr̥ṣṭvā laṅkā rāvaṇapālitā |
svayamēvōtthitā tatra vikr̥tānana darśanā || 21 ||
purastātkapivaryasya vāyusūnōratiṣṭhata |
muñcamānā mahānādamabravītpavanātmajam || 22 ||
kastvaṁ kēna ca kāryēṇa iha prāptō vanālaya |
kathayasvēha yattattvaṁ yāvatprāṇā dharanti tē || 23 ||
na śakyaṁ khalviyaṁ laṅkā pravēṣṭuṁ vānara tvayā |
rakṣitā rāvaṇabalairabhiguptā samantataḥ || 24 ||
atha tāmabravīdvīrō hanumānagrataḥ sthitām |
kathayiṣyāmi tē tattvaṁ yanmāntvaṁ paripr̥cchasi || 25 ||
kā tvaṁ virūpanayanā puradvārēva tiṣṭhasi |
kimarthaṁ cāpi māṁ ruddhvā nirbhartsayasi dāruṇā || 26 ||
hanumadvacanaṁ śrutvā laṅkā sā kāmarūpiṇī |
uvāca vacanaṁ kruddhā paruṣaṁ pavanātmajam || 27 ||
ahaṁ rākṣasarājasya rāvaṇasya mahātmanaḥ |
ājñāpratīkṣā durdharṣā rakṣāmi nagarīmimām || 28 ||
na śakyā māmavajñāya pravēṣṭuṁ nagarī tvayā |
adya prāṇaiḥ parityaktaḥ svapsyasē nihatō mayā || 29 ||
ahaṁ hi nagarī laṅkā svayamēva plavaṅgama |
sarvataḥ parirakṣāmi hyētattē kathitaṁ mayā || 30 ||
laṅkāyā vacanaṁ śrutvā hanūmān mārutātmajaḥ |
yatnavānsa hariśrēṣṭhaḥ sthitaḥ śaila ivāparaḥ || 31 ||
sa tāṁ strīrūpavikr̥tāṁ dr̥ṣṭvā vānarapuṅgavaḥ |
ābabhāṣē:’tha mēdhāvī sattvavānplavagarṣabhaḥ || 32 ||
drakṣyāmi nagarīṁ laṅkāṁ sāṭ-ṭaprākāratōraṇām |
ityarthamiha samprāptaḥ paraṁ kautūhalaṁ hi mē || 33 ||
vanānyupavanānīha laṅkāyāḥ kānanāni ca |
sarvatō gr̥hamukhyāni draṣṭumāgamanaṁ hi mē || 34 ||
tasya tadvacanaṁ śrutvā laṅkā sā kāmarūpiṇī |
bhūya ēva punarvākyaṁ babhāṣē paruṣākṣaram || 35 ||
māmanirjitya durbuddhē rākṣasēśvarapālitā |
na śakyamadya tē draṣṭuṁ purīyaṁ vanarādhama || 36 ||
tataḥ sa kapiśārdūlastāmuvāca niśācarīm |
dr̥ṣṭvā purīmimāṁ bhadrē punaryāsyē yathāgatam || 37 ||
tataḥ kr̥tvā mahānādaṁ sā vai laṅkā bhayāvaham |
talēna vānaraśrēṣṭhaṁ tāḍayāmāsa vēgitā || 38 ||
tataḥ sa kapiśārdūlō laṅkayā tāḍitō bhr̥śam |
nanāda sumahānādaṁ vīryavānpavanātmajaḥ || 39 ||
tataḥ saṁvartayāmāsa vāmahastasya sō:’ṅgulīḥ |
muṣṭinābhijaghānaināṁ hanūmān krōdhamūrchitaḥ || 40 ||
strī cēti manyamānēna nātikrōdhaḥ svayaṁ kr̥taḥ |
sā tu tēna prahārēṇa vihvalāṅgī nīśācarī || 41 ||
papāta sahasā bhūmau vikr̥tānanadarśanā |
tatastu hanumān prājñastāṁ dr̥ṣṭvā vinipātitām || 42 ||
kr̥pāṁ cakāra tējasvī manyamānaḥ striyaṁ tu tām |
tatō vai bhr̥śasaṁvignā laṅkā sā gadgadākṣaram || 43 ||
uvācāgarvitaṁ vākyaṁ hanūmantaṁ plavaṅgamam |
prasīda sumahābāhō trāyasva harisattama || 44 ||
samayē saumya tiṣṭhanti sattvavantō mahābalāḥ |
ahaṁ tu nagarī laṅkā svayamēva plavaṅgama || 45 ||
nirjitāhaṁ tvayā vīra vikramēṇa mahābala |
idaṁ tu tathyaṁ śr̥ṇu vai bruvantyā mē harīśvara || 46 ||
svayambhuvā purā dattaṁ varadānaṁ yathā mama |
yadā tvāṁ vānaraḥ kaścidvikramādvaśamānayēt || 47 ||
tadā tvayā hi vijñēyaṁ rakṣasāṁ bhayamāgatam |
sa hi mē samayaḥ saumya prāptō:’dya tava darśanāt || 48 ||
svayambhūvihitaḥ satyō na tasyāsti vyatikramaḥ |
sītānimittaṁ rājñastu rāvaṇasya durātmanaḥ || 49 ||
rakṣasāṁ caiva sarvēṣāṁ vināśaḥ samupāgataḥ |
tatpraviśya hariśrēṣṭha purīṁ rāvaṇapālitām |
vidhatsva sarvakāryāṇi yāni yānīha vāñchasi || 50 ||
praviśya śāpōpahatāṁ harīśvara
śubhāṁ purīṁ rākṣasamukhyapālitām |
yadr̥cchayā tvaṁ janakātmajāṁ satīṁ
vimārga sarvatra gatō yathāsukham || 51 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē sundarakāṇḍē tr̥tayaḥ sargaḥ || 3 ||