సుందరకాండ - త్రయోదశ సర్గః
విమానుత్తు సుసంక్రమ్య ప్రాకారం హరియూథపః |
హనుమాన్వేగవానాసీత్ యథా విద్యుద్ఘనాంతరే || ౧ ||
సంపరిక్రమ్య హనుమాన్ రావణస్య నివేశనాత్ |
అదృష్ట్వా జానకీం సీతాం అబ్రవీత్ వచనం కపిః || ౨ ||
భూయిష్టం లోళితా లఙ్కా రామస్య చరతా ప్రియమ్ |
న హి పశ్యామి వైదేహీం సీతాం సర్వాఙ్గశోభనామ్ || ౩ ||
ప్లవనాని తటాకాని సరాంసి సరితస్తథా |
నద్యోఽనూపవనాంతాశ్చ దుర్గాశ్చ ధరిణీధరాః || ౪ ||
లోళితా వసుధా సర్వా న తు పశ్యామి జానకీమ్ |
ఇహ సంపాతినా సీతా రావణస్య నివేశనే || ౫ ||
ఆఖ్యాతా గృథ రాజేన న చ పశ్యామి తా మహమ్ |
కిం ను సీతాఽథ వైదేహీ మైథిలీ జనకాత్మజా || ౬ ||
ఉపతిష్టేత వివశా రావణం దుష్టచారిణమ్ |
క్షిప్ర ముత్పతతో మన్యే సీతామాదాయ రక్షసః || ౭ ||
బిభ్యతో రామబాణానాం అన్తరా పతితా భవేత్ |
అథవా హ్రియమాణాయాః పథి సిద్ధనిషేవితే || ౮ ||
మన్యే పతితా మార్యాయా హృదయం ప్రేక్ష్య సాగరమ్ |
రావణస్యోరువేగేన భుజాభ్యాం పీడితేన చ || ౯ ||
తయా మన్యే విశాలాక్ష్యా త్యక్తం జీవిత మార్యయా |
ఉపర్యుపరి వా నూనం సాగరం క్రమతస్తదా || ౧౦ ||
వివేష్టమానా పతితా సముద్రే జనకాత్మజా |
అహోక్షుద్రేణ వాఽనేన రక్షన్తీ శీలమాత్మనః || ౧౧ ||
అబన్ధుర్భక్షితా సీతా రావణేన తపస్వినీ |
అథవా రాక్షసేన్ద్రస్య పత్నీభి రసితేక్షణా || ౧౨ ||
అదుష్టా దుష్టభావాభిః భక్షితా సా భవిష్యతి |
సంపూర్ణచన్ద్ర ప్రతిమం పద్మపత్రనిభేక్షణమ్ || ౧౩ ||
రామస్య ధ్యాయతీ వక్త్రం పఞ్చత్వం కృపణా గతా |
హా రామ లక్ష్మణేత్యేవం హాఽయోధ్యే చేతి మైథిలీ || ౧౪ ||
విలప్య బహు వైదేహీ న్యస్త దేహా భవిష్యతి |
అథవా నిహితా మన్యే రావణస్య నివేశనే || ౧౫ ||
నూనం లాలప్యతే సీతా పఞ్జరస్థేన శారికా |
జనకస్య సుతా సీతా రామపత్నీ సుమధ్యమా || ౧౬ ||
కథముత్పల పత్రాక్షీ రావణస్య వశం వ్రజేత్ |
వినష్టా వా ప్రణష్టా వా మృతా వా జనకాత్మజా || ౧౭ ||
రామస్య ప్రియ భార్యస్య న నివేదయితుం క్షమమ్ |
నివేద్యమానే దోషః స్యాత్ దోష స్స్యా దనివేదనే || ౧౮ ||
కథం ఖలు కర్తవ్యం విషమం ప్రతిభాతి మే |
అస్మిన్నేవం గతే కార్యే ప్రాప్తకాలం క్షమం చ కిమ్ || ౧౯ ||
భవేదితి మతం భూయో హనుమాన్ ప్రవిచారయత్ |
యది సీతా మదృష్ట్వాఽహం వానరేన్ద్రపురీ మితః || ౨౦ ||
గమిష్యామి తతః కోమే పురుషార్థో భవిష్యతి |
మమేదం లంఘనం వ్యర్థం సాగరస్య భవిష్యతి || ౨౧ ||
ప్రవేశశ్చైవ లఙ్కాయా రాక్షసానాం చ దర్శనమ్ |
కిం మాం వక్ష్యతి సుగ్రీవో హరయో వా సమాగతాః || ౨౨ ||
కిష్కింధాం సమనుప్రాప్తం తౌ వా దశరథాత్మజౌ |
గత్వాతు యది కాకుత్థ్సం వక్ష్యామి పరమప్రియమ్ || ౨౩ ||
న దృష్టేతి మయా సీతా తతస్తక్ష్యతి జీవితమ్ |
పరుషం దారుణం క్రూరం తీక్ష్ణ మిన్ద్రియతాపనమ్ || ౨౪ ||
సీతానిమిత్తం దుర్వాక్యం శ్రుత్వా స న భవిష్యతి |
తం తు కృచ్ఛగతం దృష్ట్వా పంచత్వగతమానసమ్ || ౨౫ ||
భృశాను రక్తో మేధావీ న భవిష్యతి లక్ష్మణః |
వినష్టౌ భ్రాతరౌ శ్రుత్వా భరతోఽపి మరిష్యతి || ౨౬ ||
భరతం చ మృతం దృష్ట్వా శతృఘ్నో న భవిష్యతి |
పుత్రాన్ మృతాన్ సమీక్ష్యాథ న భవిష్యతి మాతరః || ౨౭ ||
కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ కైకేయీ చ న సంశయః |
కృతజ్ఞః సత్యసన్ధశ్చ సుగ్రీవః ప్లవగాధిపః || ౨౮ ||
రామం తథా గతం దృష్ట్వా తతస్త్య క్ష్యతి జీవితమ్ |
దుర్మనా వ్యథితా దీనా నిరానన్దా తపస్వినీ || ౨౯ ||
పీడితా భర్తృశోకేన రుమా త్యక్ష్యతి జీవితమ్ |
వాలిజేన తు దుఃఖేన పీడితా శోకకర్శితా || ౩౦ ||
పఞ్చత్వం గతే రాజ్ఞే తారాఽపి న భవిష్యతి |
మాతాపిత్రోర్వినాశేన సుగ్రీవవ్యసనేన చ || ౩౧ ||
కుమారోఽప్యఙ్గదః కస్మాద్ధారయిష్యతి జీవితమ్ |
భర్తృజేన తు దుఃఖేన హ్యభిభూతా వనౌకసః || ౩౨ ||
శిరాం స్యభిహనిష్యన్తి తలైర్ముష్టిభిరేవ చ |
సాన్త్వే నానుప్రదానేన మానేన చ యశస్వినా || ౩౩ ||
లాలితాః కపిరాజేన ప్రాణాం స్తక్ష్యన్తి వానరాః |
న వనేషు న శైలేషు న నిరోధేషు వా పునః || ౩౬ ||
క్రీడామనుభవిష్యన్తి సమేత్య కపికుఞ్జరాః |
సపుత్త్ర దారాస్సామత్యా భర్తృవ్యసనపీడితాః || ౩౫ ||
శైలాగ్రేభ్యః పతిష్యన్తి సమేషు విషమేషు చ |
విషముద్భన్ధనం వాపి ప్రవేశం జ్వలనస్య వా || ౩౬ ||
ఉపవాస మధో శస్త్రం ప్రచరిష్యన్తి వానరాః |
ఘోరమారోదనం మన్యే గతే మయి భవిష్యతి || ౩౭ ||
ఇక్ష్వాకుకులనాశశ్చ నాశశ్చైవ వనౌకసామ్ |
సోఽహం నైవ గమిష్యామి కిష్కిన్ధాం నగరీ మితః || ౩౮ ||
న చ శక్ష్యామ్యహం ద్రష్టుం సుగ్రీవం మైథిలీం వినా |
మయ్యగచ్ఛతి చేహస్థే ధర్మాత్మానౌ మహారథౌ || ౩౯ ||
ఆశయా తౌ ధరిష్యేతే వానరాశ్చ మనస్వినః |
హస్తాదానో ముఖాదానో నియతో వృక్షమూలికః || ౪౦ ||
వానప్రస్థో భవిష్యామి హ్యదృష్ట్వా జనకాత్మజామ్ |
సాగరానూపజే దేశే బహుమూలఫలోదకే || ౪౧ ||
చితాం కృత్వా ప్రవేక్ష్యామి సమిద్ద మరణీసుతమ్ |
ఉపవిష్టస్య వా సమ్యగ్లిఙ్గినీం సాధయిష్యతః || ౪౨ ||
శరీరం భక్షయిష్యన్తి వాయసా శ్శ్వాపదాని చ |
ఇదం మహర్షిభి ర్దృష్టం నిర్యాణ మితి మే మతిః || ౪౩ ||
సమ్యగాపః ప్రవేక్ష్యామి న చే తపశ్యామి జానకీమ్ |
సుజాతమూలా సుభగా కీర్తిమాలా యశస్వినీ || ౪౪ ||
ప్రభగ్నా చిరరాత్రీయం మమ సీతామపశ్యతః |
తాపసో వా భవిష్యామి నియతో వృక్షమూలికా || ౪౫ ||
నేతః ప్రతి గమిష్యామి తామదృష్ట్వాఽసితేక్షణామ్ |
యదీతః ప్రతిగచ్ఛామి సీతా మనధిగమ్యతామ్ || ౪౬ ||
అఙ్గదః సహ తైః సర్వైః వానరైః నభవిష్యతి |
వినాశే బహవో దోషా జీవన్ భద్రాణి పశ్యతి || ౪౭ ||
తస్మాత్ ప్రాణాన్ ధరిష్యామి ధ్రువో జీవితసఙ్గమః |
ఏవం బహువిధం దుఃఖం మనసా ధారయన్ ముహుః || ౪౮ ||
నాధ్యగచ్చత్ తదా పారం శోకస్య కపికుఞ్జరః |
రావణం వా వధిష్యామి దశగ్రీవం మహాబలమ్ || ౪౯ ||
కామ మస్తు హృతా సీతా ప్రత్యాచీర్ణం భవిష్యతి |
అథ వైనం సముత్క్షిప్య ఉపర్యుపరి సాగరమ్ || ౫౦ ||
రామా యోపహరిష్యామి పశుం పశుపతేరివ |
ఇతి చిన్తాం సమాపన్నః సీతామనధిగమ్యతామ్ || ౫౧ ||
ధ్యానశోకపరీతాత్మా చిన్తయామాస వానరః |
యావత్సీతాం న పశ్యామి రామపత్నీం యశస్వినీమ్ || ౫౨ ||
తావ దేతాం పురీం లఙ్కాం విచినోమి పునః పునః |
సంపాతి వచనాచ్చాపి రామం యద్యానయా మహ్యమ్ || ౫౩ ||
అపశ్యన్ రాఘవో భార్యాం నిర్దహేత్ సర్వ వానరాన్ |
ఇహైవ నియతాహారో వత్స్యామి నియతేన్ద్రియః || ౫౪ ||
న మత్కృతే వినశ్యేయుః సర్వేతే నరవానరాః |
అశోక వనికాచేయం దృశ్యతే యా మహాద్రుమా || ౫౫ ||
ఇమాం అధిగమిష్యామి నహీయం విచితా మయా |
వసూన్ రుద్రాం స్తథాఽఽదిత్యాన్ అశ్వినౌ మరుతోఽపి చ || ౫౬ ||
నమస్కృత్వా గమిష్యామి రక్షసాం శోకవర్థనః |
జిత్వాతు రాక్షసాన్ సర్వాన్ ఇక్ష్వాకుకులనన్దినీమ్ || ౫౭ ||
సంప్రదాస్యామి రామాయ యథా సిద్ధిం తపస్వినీమ్ |
స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా చింతావగ్రథితేన్ద్రియః |
ఉదతిష్టన్ మహాతేజా హనుమాన్ మారుతాత్మజః || ౫౮ ||
నమోఽస్తు రామాయ సలక్ష్మణాయై |
దేవ్యై చ తస్యై జనకాత్మజాయై |
నమోఽస్తు రుద్రేంద్రయమానిలేభ్యో |
నమోఽస్తు చన్ద్రార్క మరుద్గణేభ్యః || ౫౯ ||
సతేభ్యస్తు నమస్కృత్య సుగ్రీవాయచ మారుతిః |
దిశస్సర్వా స్సమాలోక్య హ్యశోకవనికాం ప్రతి |
స గత్వా మనసా పూర్వ మశోకవనికాం శుభామ్ || ౬౦ ||
ఉత్తరం చిన్తయామాస వానరో మారుతాత్మజః |
ధ్రువం తు రక్షోబహుళా భవిష్యతి వనాకులా || ౬౧ ||
అశోకవనికకాఽచింత్యా సర్వసంస్కారసంస్కృతా |
రక్షిణ శ్చాత్ర విహితా నూనం రక్షన్తి పాదపాన్ || ౬౨ ||
భగవానపి సర్వాత్మా నాతిక్షోభం ప్రవాతి వై |
సంక్షిప్తఽయం మయాఽఽత్మా చ రామార్థే రావణస్య చ || ౬౩ ||
సిద్ధిం మే సంవిధాస్యంతి దేవాస్సర్షిగణాస్త్విహ |
బ్రహ్మా స్వయంభూర్భగవాన్ దేవాశ్చైవ దిశంతుమే || ౬౪ ||
సిద్ధిమగ్నిశ్చ వాయుశ్చ పురుహూతశ్చ వజ్రభృత్ |
వరుణః పాశహస్తశ్చ సోమాదిత్యౌ తథైవ చ || ౬౫ ||
అశ్వినౌ చ మహాత్మానౌ మరుతః శర్వ ఏవచ || ౬౬ ||
సిద్ధిం సర్వాణి భూతాని భూతానాం చైవ యః ప్రభుః |
దాస్యన్తి మమయే చాన్యే హ్యదృష్టాః పథి గోచరాః || ౬౭ ||
తదున్నసం పాణ్డురదన్తమవ్రణమ్
శుచిస్మితం పద్మపలాశ లోచనమ్ |
ద్రక్షే తదార్యావదనం కదాన్వహం
ప్రసన్న తారాధిపతుల్య దర్శనమ్ || ౬౮ ||
క్షుద్రేణ పాపేన నృశంసకర్మణా
సుదారుణాలంకృత వేషధారిణా |
బలాభిభూతా హ్యబలా తపస్వినీ
కథం ను మే దృష్టిపథేఽద్య సా భవేత్ || ౬౯ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సున్దరకాండే త్రయోదశస్సర్గః ||