హరిః ఓమ్
ఓమ్ శ్రీరామాయ నమః
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణే
సుందరకాండే
ప్రథమస్సర్గః
తతో రావణనీతాయాః సీతాయాః శత్రుకర్శనః |
ఇయేష పదమన్వేష్టుం చారణాచరితే పథి || ౧ ||
దుష్కరం నిష్ప్రతిద్వంద్వం చికీర్షన్కర్మ వానరః |
సముదగ్రశిరోగ్రీవో గవాం పతిరివాఽఽబభౌ || ౨ ||
అథ వైడూర్యవర్ణేషు శాద్వలేషు మహాబలః |
ధీరః సలిలకల్పేషు విచచార యథాసుఖమ్ || ౩ ||
ద్విజాన్విత్రాసయన్ధీమానురసా పాదపాన్హరన్ |
మృగాంశ్చ సుబాహూన్నిఘ్నన్ప్రవృద్ధ ఇవ కేసరీ || ౪ ||
నీలలోహితమాంజిష్ఠపత్రవర్ణైః సితాసితైః |
స్వభావవిహితైశ్చిత్రైర్ధాతుభిః సమలంకృతమ్ || ౫ ||
కామరూపిభిరావిష్టమభీక్ష్ణం సపరిచ్ఛదైః |
యక్షకిన్నరగంధర్వైర్దేవకల్పైశ్చ పన్నగైః || ౬ ||
స తస్య గిరివర్యస్య తలే నాగవరాయుతే |
తిష్ఠన్కపివరస్తత్ర హ్రదే నాగ ఇవాబభౌ || ౭ ||
స సూర్యాయ మహేంద్రాయ పవనాయ స్వయంభువే |
భూతేభ్యశ్చాంజలిం కృత్వా చకార గమనే మతిమ్ || ౮ ||
అంజలిం ప్రాఙ్ముఖః కృత్వా పవనాయాత్మయోనయే |
తతోఽభివవృధే గంతుం దక్షిణో దక్షిణాం దిశమ్ || ౯ ||
ప్లవంగప్రవరైర్దృష్టః ప్లవనే కృతనిశ్చయః |
వవృధే రామవృద్ధ్యర్థం సముద్ర ఇవ పర్వసు || ౧౦ ||
నిష్ప్రమాణశరీరః సన్ లిలంఘయిషురర్ణవమ్ |
బాహుభ్యాం పీడయామాస చరణాభ్యాం చ పర్వతమ్ || ౧౧ ||
స చచాలాచలశ్చాపి ముహూర్తం కపిపీడితః |
తరూణాం పుష్పితాగ్రాణాం సర్వం పుష్పమశాతయత్ || ౧౨ ||
తేన పాదపముక్తేన పుష్పౌఘేణ సుగంధినా |
సర్వతః సంవృతః శైలో బభౌ పుష్పమయో యథా || ౧౩ ||
తేన చోత్తమవీర్యేణ పీడ్యమానః స పర్వతః |
సలిలం సంప్రసుస్రావ మదం మత్త ఇవ ద్విపః || ౧౪ ||
పీడ్యమానస్తు బలినా మహేంద్రస్తేన పర్వతః |
రీతీర్నిర్వర్తయామాస కాంచనాంజనరాజతీః || ౧౫ ||
ముమోచ చ శిలాః శైలో విశాలాః సమనః శిలాః |
మధ్యమేనార్చిషా జుష్టో ధూమరాజీరివానలః || ౧౬ ||
గిరిణా పీడ్యమానేన పీడ్యమానాని సర్వతః |
గుహావిష్టాని భూతాని వినేదుర్వికృతైః స్వరైః || ౧౭ ||
స మహాసత్త్వసన్నాదః శైలపీడానిమిత్తజః |
పృథివీం పూరయామాస దిశశ్చోపవనాని చ || ౧౮ ||
శిరోభిః పృథుభిః సర్పా వ్యక్తస్వస్తికలక్షణైః |
వమంతః పావకం ఘోరం దదంశుర్దశనైః శిలాః || ౧౯ ||
తాస్తదా సవిషైర్దష్టాః కుపితైస్తైర్మహాశిలాః |
జజ్జ్వలుః పావకోద్దీప్తా బిభిదుశ్చ సహస్రధా || ౨౦ ||
యాని చౌషధజాలాని తస్మిన్ జాతాని పర్వతే |
విషఘ్నాన్యపి నాగానాం న శేకుః శమితుం విషమ్ || ౨౧ ||
భిద్యతేఽయం గిరిర్భూతైరితి మత్త్వా తపస్వినః |
త్రస్తా విద్యాధరాస్తస్మాదుత్పేతుః స్త్రీగణైః సహ || ౨౨ ||
పానభూమిగతం హిత్వా హైమమాసవభాజనమ్ |
పాత్రాణి చ మహార్హాణి కరకాంశ్చ హిరణ్మయాన్ || ౨౩ ||
లేహ్యానుచ్చావచాన్ భక్ష్యాన్ మాంసాని వివిధాని చ |
ఆర్షభాణి చ చర్మాణి ఖడ్గాంశ్చ కనకత్సరూన్ || ౨౪ ||
కృతకంఠగుణాః క్షీబా రక్తమాల్యానులేపనాః |
రక్తాక్షాః పుష్కరాక్షాశ్చ గగనం ప్రతిపేదిరే || ౨౫ ||
హారనూపురకేయూరపారిహార్యధరాః స్త్రియః |
విస్మితాః సస్మితాస్తస్థురాకాశే రమణైః సహ || ౨౬ ||
దర్శయంతో మహావిద్యాం విద్యాధరమహర్షయః |
సహితాస్తస్థురాకాశే వీక్షాంచక్రుశ్చ పర్వతమ్ || ౨౭ ||
శుశ్రువుశ్చ తదా శబ్దమృషీణాం భావితాత్మనామ్ |
చారణానాం చ సిద్ధానాం స్థితానాం విమలేఽమ్బరే || ౨౮ ||
ఏష పర్వతసంకాశో హనూమాన్మారుతాత్మజః |
తితీర్షతి మహావేగః సముద్రం మకరాలయమ్ || ౨౯ ||
రామార్థం వానరార్థం చ చికీర్షన్కర్మ దుష్కరమ్ |
సముద్రస్య పరం పారం దుష్ప్రాపం ప్రాప్తుమిచ్ఛతి || ౩౦ ||
ఇతి విద్యాధరాః శ్రుత్వా వచస్తేషాం మహాత్మనామ్ |
తమప్రమేయం దదృశుః పర్వతే వానరర్షభమ్ || ౩౧ ||
దుధువే చ స రోమాణి చకంపే చాచలోపమః |
ననాద సుమహానాదం సుమహానివ తోయదః || ౩౨ ||
ఆనుపూర్వ్యేణ వృత్తం చ లాంగూలం రోమభిశ్చితమ్ |
ఉత్పతిష్యన్విచిక్షేప పక్షిరాజ ఇవోరగమ్ || ౩౩ ||
తస్య లాంగూలమావిద్ధమాత్తవేగస్య పృష్ఠతః |
దదృశే గరుడేనేవ హ్రియమాణో మహోరగః || ౩౪ ||
బాహూ సంస్తంభయామాస మహాపరిఘసన్నిభౌ |
ససాద చ కపిః కట్యాం చరణౌ సంచుకోచ చ || ౩౫ ||
సంహృత్య చ భుజౌ శ్రీమాంస్తథైవ చ శిరోధరామ్ |
తేజః సత్త్వం తథా వీర్యమావివేశ స వీర్యవాన్ || ౩౬ ||
మార్గమాలోకయన్దూరాదూర్ధ్వం ప్రణిహితేక్షణః |
రురోధ హృదయే ప్రాణానాకాశమవలోకయన్ || ౩౭ ||
పద్భ్యాం దృఢమవస్థానం కృత్వా స కపికుంజరః |
నికుంచ్య కర్ణౌ హనుమానుత్పతిష్యన్మహాబలః || ౩౮ ||
వానరాన్వానరశ్రేష్ఠ ఇదం వచనమబ్రవీత్ |
యథా రాఘవనిర్ముక్తః శరః శ్వసనవిక్రమః || ౩౯ ||
గచ్ఛేత్తద్వద్గమిష్యామి లంకాం రావణపాలితామ్ |
న హి ద్రక్ష్యామి యది తాం లంకాయాం జనకాత్మజామ్ || ౪౦ ||
అనేనైవ హి వేగేన గమిష్యామి సురాలయమ్ |
యది వా త్రిదివే సీతాం న ద్రక్ష్యామ్యకృతశ్రమః || ౪౧ ||
బద్ధ్వా రాక్షసరాజానమానయిష్యామి రావణమ్ |
సర్వథా కృతకార్యోఽహమేష్యామి సహ సీతయా || ౪౨ ||
ఆనయిష్యామి వా లంకాం సముత్పాట్య సరావణామ్ |
ఏవముక్త్వా తు హనూమాన్వానరాన్వానరోత్తమః || ౪౩ ||
ఉత్పపాతాథ వేగేన వేగవానవిచారయన్ |
సుపర్ణమివ చాత్మానం మేనే స కపికుంజరః || ౪౪ ||
సముత్పతతి తస్మింస్తు వేగాత్తే నగరోహిణః |
సంహృత్య విటపాన్సర్వాన్సముత్పేతుః సమంతతః || ౪౫ ||
స మత్తకోయష్టిబకాన్పాదపాన్పుష్పశాలినః |
ఉద్వహన్నూరువేగేన జగామ విమలేఽమ్బరే || ౪౬ ||
ఊరువేగోద్ధతా వృక్షా ముహూర్తం కపిమన్వయుః |
ప్రస్థితం దీర్ఘమధ్వానం స్వబంధుమివ బాంధవాః || ౪౭ ||
తమూరువేగోన్మథితాః సాలాశ్చాన్యే నగోత్తమాః |
అనుజగ్ముర్హనూమంతం సైన్యా ఇవ మహీపతిమ్ || ౪౮ ||
సుపుష్పితాగ్రైర్బహుభిః పాదపైరన్వితః కపిః |
హనూమాన్పర్వతాకారో బభూవాద్భుతదర్శనః || ౪౯ ||
సారవంతోఽథ యే వృక్షా న్యమజ్జఁల్లవణాంభసి |
భయాదివ మహేంద్రస్య పర్వతా వరుణాలయే || ౫౦ ||
స నానాకుసుమైః కీర్ణః కపిః సాంకురకోరకైః |
శుశుభే మేఘసంకాశః ఖద్యోతైరివ పర్వతః || ౫౧ ||
విముక్తాస్తస్య వేగేన ముక్త్వా పుష్పాణి తే ద్రుమాః |
అవశీర్యన్త సలిలే నివృత్తాః సుహృదో యథా || ౫౨ ||
లఘుత్వేనోపపన్నం తద్విచిత్రం సాగరేఽపతత్ |
ద్రుమాణాం వివిధం పుష్పం కపివాయుసమీరితమ్ || ౫౩ ||
తారాచితమివాకాశం ప్రబభౌ స మహార్ణవః |
పుష్పౌఘేణానుబద్ధేన నానావర్ణేన వానరః |
బభౌ మేఘ ఇవాకాశే విద్యుద్గణవిభూషితః || ౫౪ ||
తస్య వేగసమాధూతైః పుష్పైస్తోయమదృశ్యత |
తారాభిరభిరామాభిరుదితాభిరివాంబరమ్ || ౫౫ ||
తస్యాంబరగతౌ బాహూ దదృశాతే ప్రసారితౌ |
పర్వతాగ్రాద్వినిష్క్రాంతౌ పంచాస్యావివ పన్నగౌ || ౫౬ ||
పిబన్నివ బభౌ శ్రీమాన్ సోర్మిమాలం మహార్ణవమ్ | [చాపి]
పిపాసురివ చాకాశం దదృశే స మహాకపిః || ౫౭ ||
తస్య విద్యుత్ప్రభాకారే వాయుమార్గానుసారిణః |
నయనే విప్రకాశేతే పర్వతస్థావివానలౌ || ౫౮ ||
పింగే పింగాక్షముఖ్యస్య బృహతీ పరిమండలే |
చక్షుషీ సంప్రకాశేతే చంద్రసూర్యావివోదితౌ || ౫౯ ||
ముఖం నాసికయా తస్య తామ్రయా తామ్రమాబభౌ |
సంధ్యయా సమభిస్పృష్టం యథా సూర్యస్య మండలమ్ || ౬౦ || [తత్సూర్య] ||
లాంగూలం చ సమావిద్ధం ప్లవమానస్య శోభతే |
అంబరే వాయుపుత్రస్య శక్రధ్వజ ఇవోచ్ఛ్రితః || ౬౧ ||
లాంగూలచక్రేణ మహాన్ శుక్లదంష్ట్రోఽనిలాత్మజః |
వ్యరోచత మహాప్రాజ్ఞః పరివేషీవ భాస్కరః || ౬౨ ||
స్ఫిగ్దేశేనాభితామ్రేణ రరాజ స మహాకపిః |
మహతా దారితేనేవ గిరిర్గైరికధాతునా || ౬౩ ||
తస్య వానరసింహస్య ప్లవమానస్య సాగరమ్ |
కక్షాంతరగతో వాయుర్జీమూత ఇవ గర్జతి || ౬౪ ||
ఖే యథా నిపతన్త్యుల్కా హ్యుత్తరాంతాద్వినిఃసృతా |
దృశ్యతే సానుబంధా చ తథా స కపికుంజరః || ౬౫ ||
పతత్పతంగసంకాశో వ్యాయతః శుశుభే కపిః |
ప్రవృద్ధ ఇవ మాతంగః కక్ష్యయా బధ్యమానయా || ౬౬ ||
ఉపరిష్టాచ్ఛరీరేణ ఛాయయా చావగాఢయా |
సాగరే మారుతావిష్టా నౌరివాసీత్తదా కపిః || ౬౭ ||
యం యం దేశం సముద్రస్య జగామ స మహాకపిః |
స స తస్యోరువేగేన సోన్మాద ఇవ లక్ష్యతే || ౬౮ ||
సాగరస్యోర్మిజాలానామురసా శైలవర్ష్మణా |
అభిఘ్నంస్తు మహావేగః పుప్లువే స మహాకపిః || ౬౯ ||
కపివాతశ్చ బలవాన్మేఘవాతశ్చ నిఃసృతః |
సాగరం భీమనిర్ఘోషం కంపయామాసతుర్భృశమ్ || ౭౦ ||
వికర్షన్నూర్మిజాలాని బృహంతి లవణాంభసి |
పుప్లువే కపిశార్దూలో వికిరన్నివ రోదసీ || ౭౧ ||
మేరుమందరసంకాశానుద్ధతాన్స మహార్ణవే |
అతిక్రామన్మహావేగస్తరంగాన్గణయన్నివ || ౭౨ ||
తస్య వేగసముద్ధూతం జలం సజలదం తదా |
అంబరస్థం విబభ్రాజ శారదాభ్రమివాతతమ్ || ౭౩ ||
తిమినక్రఝషాః కూర్మా దృశ్యంతే వివృతాస్తదా |
వస్త్రాపకర్షణేనేవ శరీరాణి శరీరిణామ్ || ౭౪ ||
ప్లవమానం సమీక్ష్యాథ భుజంగాః సాగరాలయాః |
వ్యోమ్ని తం కపిశార్దూలం సుపర్ణ ఇతి మేనిరే || ౭౫ ||
దశయోజనవిస్తీర్ణా త్రింశద్యోజనమాయతా |
ఛాయా వానరసింహస్య జలే చారుతరాఽభవత్ || ౭౬ ||
శ్వేతాభ్రఘనరాజీవ వాయుపుత్రానుగామినీ |
తస్య సా శుశుభే ఛాయా వితతా లవణాంభసి || ౭౭ ||
శుశుభే స మహాతేజా మహాకాయో మహాకపిః |
వాయుమార్గే నిరాలంబే పక్షవానివ పర్వతః || ౭౮ ||
యేనాసౌ యాతి బలవాన్వేగేన కపికుంజరః |
తేన మార్గేణ సహసా ద్రోణీకృత ఇవార్ణవః || ౭౯ ||
ఆపాతే పక్షిసంఘానాం పక్షిరాజ ఇవాబభౌ | [వ్రజన్]
హనూమాన్మేఘజాలాని ప్రకర్షన్మారుతో యథా || ౮౦ ||
పాండురారుణవర్ణాని నీలమాంజిష్ఠకాని చ |
కపినాఽఽకృష్యమాణాని మహాభ్రాణి చకాశిరే || ౮౧ ||
ప్రవిశన్నభ్రజాలాని నిష్పతంశ్చ పునః పునః |
ప్రచ్ఛన్నశ్చ ప్రకాశశ్చ చంద్రమా ఇవ లక్ష్యతే || ౮౨ ||
ప్లవమానం తు తం దృష్ట్వా ప్లవంగం త్వరితం తదా |
వవర్షుః పుష్పవర్షాణి దేవగంధర్వదానవాః || ౮౩ ||
తతాప న హి తం సూర్యః ప్లవంతం వానరోత్తమమ్ |
సిషేవే చ తదా వాయూ రామకార్యార్థసిద్ధయే || ౮౪ ||
ఋషయస్తుష్టువుశ్చైనం ప్లవమానం విహాయసా |
జగుశ్చ దేవగంధర్వాః ప్రశంసంతో మహౌజసమ్ || ౮౫ ||
నాగాశ్చ తుష్టువుర్యక్షా రక్షాంసి విబుధాః ఖగాః |
ప్రేక్ష్య సర్వే కపివరం సహసా విగతక్లమమ్ || ౮౬ ||
తస్మిన్ ప్లవగశార్దూలే ప్లవమానే హనూమతి |
ఇక్ష్వాకుకులమానార్థీ చిన్తయామాస సాగరః || ౮౭ ||
సాహాయ్యం వానరేంద్రస్య యది నాహం హనూమతః |
కరిష్యామి భవిష్యామి సర్వవాచ్యో వివక్షతామ్ || ౮౮ ||
అహమిక్ష్వాకునాథేన సగరేణ వివర్ధితః |
ఇక్ష్వాకుసచివశ్చాయం నావసీదితుమర్హతి || ౮౯ ||
తథా మయా విధాతవ్యం విశ్రమేత యథా కపిః |
శేషం చ మయి విశ్రాంతః సుఖేనాతిపతిష్యతి || ౯౦ ||
ఇతి కృత్వా మతిం సాధ్వీం సముద్రశ్ఛన్నమంభసి |
హిరణ్యనాభం మైనాకమువాచ గిరిసత్తమమ్ || ౯౧ ||
త్వమిహాసురసంఘానాం పాతాలతలవాసినామ్ |
దేవరాజ్ఞా గిరిశ్రేష్ఠ పరిఘః సన్నివేశితః || ౯౨ ||
త్వమేషాం జాతవీర్యాణాం పునరేవోత్పతిష్యతామ్ |
పాతాలస్యాఽప్రమేయస్య ద్వారమావృత్య తిష్ఠసి || ౯౯ ||
తిర్యగూర్ధ్వమధశ్చైవ శక్తిస్తే శైల వర్ధితుమ్ |
తస్మాత్సంచోదయామి త్వాముత్తిష్ఠ గిరిసత్తమ || ౯౪ ||
స ఏష కపిశార్దూలస్త్వాముపర్యేతి వీర్యవాన్ | [ఉపైష్యతి]
హనూమాన్రామకార్యార్థం భీమకర్మా ఖమాప్లుతః || ౯౫ ||
అస్య సాహ్యం మయా కార్యమిక్ష్వాకుకులవర్తినః |
మమ హీక్ష్వాకవః పూజ్యాః పరం పూజ్యతమాస్తవ || ౯౬ ||
కురు సాచివ్యమస్మాకం న నః కార్యమతిక్రమేత్ |
కర్తవ్యమకృతం కార్యం సతాం మన్యుముదీరయేత్ || ౯౭ ||
సలిలాదూర్ధ్వముత్తిష్ఠ తిష్ఠత్వేష కపిస్త్వయి |
అస్మాకమతిథిశ్చైవ పూజ్యశ్చ ప్లవతాం వరః || ౯౮ ||
చామీకరమహానాభ దేవగంధర్వసేవిత |
హనూమాంస్త్వయి విశ్రాంతస్తతః శేషం గమిష్యతి || ౯౯ ||
కాకుత్స్థస్యానృశంస్యం చ మైథిల్యాశ్చ వివాసనమ్ |
శ్రమం చ ప్లవగేంద్రస్య సమీక్ష్యోత్థాతుమర్హసి || ౧౦౦ ||
హిరణ్యనాభో మైనాకో నిశమ్య లవణాంభసః |
ఉత్పపాత జలాత్తూర్ణం మహాద్రుమలతాయుతః || ౧౦౧ ||
స సాగరజలం భిత్త్వా బభూవాభ్యుత్థితస్తదా |
యథా జలధరం భిత్త్వా దీప్తరశ్మిర్దివాకరః || ౧౦౨ ||
స మహాత్మా ముహూర్తేన పర్వతః సలిలావృతః |
దర్శయామాస శృంగాణి సాగరేణ నియోజితః || ౧౦౩ ||
శాతకుంభమయైః శృంగైః సకిన్నరమహోరగైః | [.నిభైః]
ఆదిత్యోదయసంకాశైరాలిఖద్భిరివాంబరమ్ || ౧౦౪ ||
తప్తజాంబూనదైః శృంగైః పర్వతస్య సముత్థితైః |
ఆకాశం శస్త్రసంకాశమభవత్కాంచనప్రభమ్ || ౧౦౫ ||
జాతరూపమయైః శృంగైర్భ్రాజమానైః స్వయంప్రభైః |
ఆదిత్యశతసంకాశః సోఽభవద్గిరిసత్తమః || ౧౦౬ ||
తముత్థితమసంగేన హనుమానగ్రతః స్థితమ్ |
మధ్యే లవణతోయస్య విఘ్నోఽయమితి నిశ్చితః || ౧౦౭ ||
స తముచ్ఛ్రితమత్యర్థం మహావేగో మహాకపిః |
ఉరసా పాతయామాస జీమూతమివ మారుతః || ౧౦౮ ||
స తథా పాతితస్తేన కపినా పర్వతోత్తమః |
బుద్ధ్వా తస్య కపేర్వేగం జహర్ష చ ననంద చ || ౧౦౯ ||
తమాకాశగతం వీరమాకాశే సముపస్థితః |
ప్రీతో హృష్టమనా వాక్యమబ్రవీత్పర్వతః కపిమ్ || ౧౧౦ ||
మానుషం ధారయన్రూపమాత్మనః శిఖరే స్థితః |
దుష్కరం కృతవాన్కర్మ త్వమిదం వానరోత్తమ || ౧౧౧ ||
నిపత్య మమ శృంగేషు విశ్రమస్వ యథాసుఖమ్ |
రాఘవస్య కులే జాతైరుదధిః పరివర్ధితః || ౧౧౨ ||
స త్వాం రామహితే యుక్తం ప్రత్యర్చయతి సాగరః |
కృతే చ ప్రతికర్తవ్యమేష ధర్మః సనాతనః || ౧౧౩ || ||
సోఽయం త్వత్ప్రతికారార్థీ త్వత్తః సమ్మానమర్హతి |
త్వన్నిమిత్తమనేనాహం బహుమానాత్ప్రచోదితః || ౧౧౪ ||
తిష్ఠ త్వం హరిశార్దూల మయి విశ్రమ్య గమ్యతామ్ | [కపి]
యోజనానాం శతం చాపి కపిరేష సమాప్లుతః || ౧౧౫ ||
తవ సానుషు విశ్రాంతః శేషం ప్రక్రమతామితి |
తదిదం గంధవత్స్వాదు కందమూలఫలం బహు || ౧౧౬ ||
తదాస్వాద్య హరిశ్రేష్ఠ విశ్రాంతోఽనుగమిష్యసి | [విశ్రమ్య శ్వో]
అస్మాకమపి సంబంధః కపిముఖ్య త్వయాఽస్తి వై || ౧౧౭ ||
ప్రఖ్యాతస్త్రిషు లోకేషు మహాగుణపరిగ్రహః |
వేగవంతః ప్లవంతో యే ప్లవగా మారుతాత్మజ || ౧౧౮ ||
తేషాం ముఖ్యతమం మన్యే త్వామహం కపికుంజర |
అతిథిః కిల పూజార్హః ప్రాకృతోఽపి విజానతా || ౧౧౯ ||
ధర్మం జిజ్ఞాసమానేన కిం పునస్త్వాదృశో మహాన్ |
త్వం హి దేవవరిష్ఠస్య మారుతస్య మహాత్మనః || ౧౨౦ ||
పుత్రస్తస్యైవ వేగేన సదృశః కపికుంజర |
పూజితే త్వయి ధర్మజ్ఞ పూజాం ప్రాప్నోతి మారుతః || ౧౨౧ ||
తస్మాత్త్వం పూజనీయో మే శృణు చాప్యత్ర కారణమ్ |
పూర్వం కృతయుగే తాత పర్వతాః పక్షిణోఽభవన్ || ౧౨౨ ||
తేఽభిజగ్ముర్దిశః సర్వా గరుడానిలవేగినః | [తే హి]
తతస్తేషు ప్రయాతేషు దేవసంఘాః సహర్షిభిః || ౧౨౩ ||
భూతాని చ భయం జగ్ముస్తేషాం పతనశంకయా |
తతః క్రుద్ధః సహస్రాక్షః పర్వతానాం శతక్రతుః || ౧౨౪ ||
పక్షాంశ్చిచ్ఛేద వజ్రేణ తత్ర తత్ర సహస్రశః |
స మాముపాగతః క్రుద్ధో వజ్రముద్యమ్య దేవరాట్ || ౧౨౫ ||
తతోఽహం సహసా క్షిప్తః శ్వసనేన మహాత్మనా |
అస్మిఁల్లవణతోయే చ ప్రక్షిప్తః ప్లవగోత్తమ || ౧౨౬ ||
గుప్తపక్షసమగ్రశ్చ తవ పిత్రాఽభిరక్షితః |
తతోఽహం మానయామి త్వాం మాన్యో హి మమ మారుతః || ౧౨౭ ||
త్వయా మే హ్యేష సంబంధః కపిముఖ్య మహాగుణః |
అస్మిన్నేవం గతే కార్యే సాగరస్య మమైవ చ || ౧౨౮ [తస్మిన్] ||
ప్రీతిం ప్రీతమనాః కర్తుం త్వమర్హసి మహాకపే |
శ్రమం మోక్షయ పూజాం చ గృహాణ కపిసత్తమ || ౧౨౯ ||
ప్రీతిం చ బహుమన్యస్వ ప్రీతోఽస్మి తవ దర్శనాత్ |
ఏవముక్తః కపిశ్రేష్ఠస్తం నగోత్తమమబ్రవీత్ || ౧౩౦ ||
ప్రీతోఽస్మి కృతమాతిథ్యం మన్యురేషోఽపనీయతామ్ |
త్వరతే కార్యకాలో మే అహశ్చాప్యతివర్తతే || ౧౩౧ ||
ప్రతిజ్ఞా చ మయా దత్తా న స్థాతవ్యమిహాంతరే |
ఇత్యుక్త్వా పాణినా శైలమాలభ్య హరిపుంగవః || ౧౩౨ ||
జగామాకాశమావిశ్య వీర్యవాన్ ప్రహసన్నివ |
స పర్వతసముద్రాభ్యాం బహుమానాదవేక్షితః || ౧౩౩ ||
పూజితశ్చోపపన్నాభిరాశీర్భిరనిలాత్మజః |
అథోర్ధ్వం దూరముత్ప్లుత్య హిత్వా శైలమహార్ణవౌ || ౧౩౪ ||
పితుః పంథానమాస్థాయ జగామ విమలేఽమ్బరే |
భూయశ్చోర్ధ్వగతిం ప్రాప్య గిరిం తమవలోకయన్ || ౧౩౫ ||
వాయుసూనుర్నిరాలంబే జగామ విమలేఽమ్బరే |
తద్ద్వితీయం హనుమతో దృష్ట్వా కర్మ సుదుష్కరమ్ || ౧౩౬ ||
ప్రశశంసుః సురాః సర్వే సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః |
దేవతాశ్చాభవన్ హృష్టాస్తత్రస్థాస్తస్య కర్మణా || ౧౩౭ ||
కాంచనస్య సునాభస్య సహస్రాక్షశ్చ వాసవః |
ఉవాచ వచనం ధీమాన్పరితోషాత్సగద్గదమ్ |
సునాభం పర్వతశ్రేష్ఠం స్వయమేవ శచీపతిః || ౧౩౮ ||
హిరణ్యనాభ శైలేంద్ర పరితుష్టోఽస్మి తే భృశమ్ |
అభయం తే ప్రయచ్ఛామి తిష్ఠ సౌమ్య యథాసుఖమ్ || ౧౩౯ ||
సాహ్యం కృతం తే సుమహద్విక్రాంతస్య హనూమతః |
క్రమతో యోజనశతం నిర్భయస్య భయే సతి || ౧౪౦ ||
రామస్యైష హి దూత్యేన యాతి దాశరథేర్హరిః |
సత్క్రియాం కుర్వతా తస్య తోషితోఽస్మి దృఢం త్వయా || ౧౪౧ ||
తతః ప్రహర్షమగమద్విపులం పర్వతోత్తమః |
దేవతానాం పతిం దృష్ట్వా పరితుష్టం శతక్రతుమ్ || ౧౪౨ ||
స వై దత్తవరః శైలో బభూవావస్థితస్తదా |
హనూమాంశ్చ ముహూర్తేన వ్యతిచక్రామ సాగరమ్ || ౧౪౩ ||
తతో దేవాః సగంధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః |
అబ్రువన్సూర్యసంకాశాం సురసాం నాగమాతరమ్ || ౧౪౪ ||
అయం వాతాత్మజః శ్రీమాన్ప్లవతే సాగరోపరి |
హనూమాన్నామ తస్య త్వం ముహూర్తం విఘ్నమాచర || ౧౪౫ ||
రాక్షసం రూపమాస్థాయ సుఘోరం పర్వతోపమమ్ |
దంష్ట్రాకరాలం పింగాక్షం వక్త్రం కృత్వా నభఃసమమ్ || ౧౪౬ ||
బలమిచ్ఛామహే జ్ఞాతుం భూయశ్చాస్య పరాక్రమమ్ |
త్వాం విజేష్యత్యుపాయేన విషాదం వా గమిష్యతి || ౧౪౭ ||
ఏవముక్తా తు సా దేవీ దైవతైరభిసత్కృతా |
సముద్రమధ్యే సురసా బిభ్రతీ రాక్షసం వపుః || ౧౪౮ ||
వికృతం చ విరూపం చ సర్వస్య చ భయావహమ్ |
ప్లవమానం హనూమంతమావృత్యేదమువాచ హ || ౧౪౯ ||
మమ భక్ష్యః ప్రదిష్టస్త్వమీశ్వరైర్వానరర్షభ |
అహం త్వా భక్షయిష్యామి ప్రవిశేదం మమాననమ్ || ౧౫౦ ||
ఏవముక్తః సురసయా ప్రాంజలిర్వానరర్షభః |
ప్రహృష్టవదనః శ్రీమానిదం వచనమబ్రవీత్ || ౧౫౧ ||
రామో దాశరథిర్నామ ప్రవిష్టో దండకావనమ్ |
లక్ష్మణేన సహభ్రాత్రా వైదేహ్యా చాపి భార్యయా || ౧౫౨ ||
అన్యకార్యవిషక్తస్య బద్ధవైరస్య రాక్షసైః |
తస్య సీతా హృతా భార్యా రావణేన యశస్వినీ || ౧౫౩ ||
తస్యాః సకాశం దూతోఽహం గమిష్యే రామశాసనాత్ |
కర్తుమర్హసి రామస్య సాహ్యం విషయవాసినీ || ౧౫౪ ||
అథవా మైథిలీం దృష్ట్వా రామం చాక్లిష్టకారిణమ్ |
ఆగమిష్యామి తే వక్త్రం సత్యం ప్రతిశృణోమి తే || ౧౫౫ ||
ఏవముక్తా హనుమతా సురసా కామరూపిణీ |
అబ్రవీన్నాతివర్తేన్మాం కశ్చిదేష వరో మమ || ౧౫౬ ||
తం ప్రయాంతం సముద్వీక్ష్య సురసా వాక్యమబ్రవీత్ |
బలం జిజ్ఞాసమానా వై నాగమాతా హనూమతః || ౧౫౭ ||
ప్రవిశ్య వదనం మేఽద్య గంతవ్యం వానరోత్తమ |
వర ఏష పురా దత్తో మమ ధాత్రేతి సత్వరా || ౧౫౮ ||
వ్యాదాయ వక్త్రం విపులం స్థితా సా మారుతేః పురః |
ఏవముక్తః సురసయా క్రుద్ధో వానరపుంగవః || ౧౫౯ ||
అబ్రవీత్కురు వై వక్త్రం యేన మాం విషహిష్యసే |
ఇత్యుక్త్వా సురసాం క్రుద్ధో దశయోజనమాయతః || ౧౬౦ ||
దశయోజనవిస్తారో బభూవ హనుమాంస్తదా |
తం దృష్ట్వా మేఘసంకాశం దశయోజనమాయతమ్ || ౧౬౧ ||
చకార సురసాప్యాస్యం వింశద్యోజనమాయతమ్ |
తాం దృష్ట్వా విస్తృతాస్యాం తు వాయుపుత్రః సుబుద్ధిమాన్ || ౧౬౨ ||
హనూమాంస్తు తతః క్రుద్ధస్త్రింశద్యోజనమాయతః |
చకార సురసా వక్త్రం చత్వారింశత్తథోచ్ఛ్రితమ్ || ౧౬౩ ||
బభూవ హనుమాన్వీరః పంచాశద్యోజనోచ్ఛ్రితః |
చకార సురసా వక్త్రం షష్టియోజనమాయతమ్ || ౧౬౪ ||
తథైవ హనుమాన్వీరః సప్తతీయోజనోచ్ఛ్రితః |
చకార సురసా వక్త్రమశీతీయోజనాయతమ్ || ౧౬౫ ||
హనూమానచలప్రఖ్యో నవతీయోజనోచ్ఛ్రితః |
చకార సురసా వక్త్రం శతయోజనమాయతమ్ || ౧౬౬ ||
తద్దృష్ట్వా వ్యాదితం త్వాస్యం వాయుపుత్రః సుబుద్ధిమాన్ |
దీర్ఘజిహ్వం సురసయా సుఘోరం నరకోపమమ్ || ౧౬౭ ||
స సంక్షిప్యాత్మనః కాయం జీమూత ఇవ మారుతిః |
తస్మిన్ ముహూర్తే హనుమాన్ బభూవాంగుష్ఠమాత్రకః || ౧౬౮ ||
సోఽభిపత్యాశు తద్వక్త్రం నిష్పత్య చ మహాజవః |
అంతరిక్షే స్థితః శ్రీమానిదం వచనమబ్రవీత్ || ౧౬౯ ||
ప్రవిష్టోఽస్మి హి తే వక్త్రం దాక్షాయణి నమోఽస్తు తే |
గమిష్యే యత్ర వైదేహీ సత్యశ్చాసీద్వరస్తవ || ౧౭౦ ||
తం దృష్ట్వా వదనాన్ముక్తం చంద్రం రాహుముఖాదివ |
అబ్రవీత్సురసా దేవీ స్వేన రూపేణ వానరమ్ || ౧౭౧ ||
అర్థసిద్ధ్యై హరిశ్రేష్ఠ గచ్ఛ సౌమ్య యథాసుఖమ్ |
సమానయస్వ వైదేహీం రాఘవేణ మహాత్మనా || ౧౭౨ ||
తత్తృతీయం హనుమతో దృష్ట్వా కర్మ సుదుష్కరమ్ |
సాధు సాధ్వితి భూతాని ప్రశశంసుస్తదా హరిమ్ || ౧౭౩ ||
స సాగరమనాధృష్యమభ్యేత్య వరుణాలయమ్ |
జగామాకాశమావిశ్య వేగేన గరుడోపమః || ౧౭౪ ||
సేవితే వారిధారాభిః పతగైశ్చ నిషేవితే |
చరితే కైశికాచార్యైరైరావతనిషేవితే || ౧౭౫ ||
సింహకుంజరశార్దూలపతగోరగవాహనైః |
విమానైః సంపతద్భిశ్చ విమలైః సమలంకృతే |
వజ్రాశనిసమాఘాతైః పావకైరుపశోభితే || ౧౭౬ ||
కృతపుణ్యైర్మహాభాగైః స్వర్గజిద్భిరలంకృతే |
వహతా హవ్యమత్యర్థం సేవితే చిత్రభానునా ||| ౧౭౭ ||
గ్రహనక్షత్రచంద్రార్కతారాగణవిభూషితే |
మహర్షిగణగంధర్వనాగయక్షసమాకులే || ౧౭౮ ||
వివిక్తే విమలే విశ్వే విశ్వావసునిషేవితే
దేవరాజగజాక్రాంతే చంద్రసూర్యపథే శివే || ౧౭౯ ||
వితానే జీవలోకస్య వితతే బ్రహ్మనిర్మితే |
బహుశః సేవితే వీరైర్విద్యాధరగణైర్వరైః || ౧౮౦ ||
జగామ వాయుమార్గే తు గరుత్మానివ మారుతిః || ౧౮౧
[** అధికపాఠః –
హనూమాన్మేఘజాలాని ప్రాకర్షన్మారుతో యథా ||
కాలాగరుసవర్ణాని రక్తపీతసితాని చ |
కపినాఽఽకృష్యమాణాని మహాభ్రాణి చకాశిరే ||
ప్రవిశన్నభ్రజాలాని నిష్పతంశ్చ పునః పునః |
ప్రావృషీందురివాభాతి నిష్పతన్ప్రవిశంస్తదా ||
**] ||
ప్రదృశ్యమానః సర్వత్ర హనూమాన్మారుతాత్మజః |
భేజేఽమ్బరం నిరాలంబం లంబపక్ష ఇవాద్రిరాట్ || ౧౮౨ ||
ప్లవమానం తు తం దృష్ట్వా సింహికా నామ రాక్షసీ |
మనసా చింతయామాస ప్రవృద్ధా కామరూపిణీ || ౧౮౩ ||
అద్య దీర్ఘస్య కాలస్య భవిష్యామ్యహమాశితా |
ఇదం హి మే మహత్సత్వం చిరస్య వశమాగతమ్ || ౧౮౪ ||
ఇతి సంచింత్య మనసా ఛాయామస్య సమాక్షిపత్ |
ఛాయాయాం గృహ్యమాణాయాం చింతయామాస వానరః || ౧౮౫ ||
సమాక్షిప్తోఽస్మి సహసా పంగూకృతపరాక్రమః |
ప్రతిలోమేన వాతేన మహానౌరివ సాగరే || ౧౮౬ ||
తిర్యగూర్ధ్వమధశ్చైవ వీక్షమాణస్తతః కపిః |
దదర్శ స మహత్సత్వముత్థితం లవణాంభసి || ౧౮౭ ||
తద్దృష్ట్వా చింతయామాస మారుతిర్వికృతాననమ్ |
కపిరాజేన కథితం సత్త్వమద్భుతదర్శనమ్ || ౧౮౮ ||
ఛాయాగ్రాహి మహావీర్యం తదిదం నాత్ర సంశయః |
స తాం బుద్ధ్వార్థతత్త్వేన సింహికాం మతిమాన్కపిః || ౧౮౯ ||
వ్యవర్ధత మహాకాయః ప్రావృషీవ బలాహకః |
తస్య సా కాయముద్వీక్ష్య వర్ధమానం మహాకపేః || ౧౯౦ ||
వక్త్రం ప్రసారయామాస పాతాళాంతరసన్నిభమ్ |
ఘనరాజీవ గర్జంతీ వానరం సమభిద్రవత్ || ౧౯౧ ||
స దదర్శ తతస్తస్యా వివృతం సుమహన్ముఖమ్ |
కాయమాత్రం చ మేధావీ మర్మాణి చ మహాకపిః || ౧౯౨ ||
స తస్యా వివృతే వక్త్రే వజ్రసంహననః కపిః |
సంక్షిప్య ముహురాత్మానం నిష్పపాత మహాబలః || ౧౯౩ ||
ఆస్యే తస్యా నిమజ్జంతం దదృశుః సిద్ధచారణాః |
గ్రస్యమానం యథా చంద్రం పూర్ణం పర్వణి రాహుణా || ౧౯౪ ||
తతస్తస్యా నఖైస్తీక్ష్ణైర్మర్మాణ్యుత్కృత్య వానరః |
ఉత్పపాతాథ వేగేన మనః సంపాతవిక్రమః || ౧౯౫ ||
తాం తు దృష్ట్యా చ ధృత్యా చ దాక్షిణ్యేన నిపాత్య హి | [చ]
స కపిప్రవరో వేగాద్వవృధే పునరాత్మవాన్ || ౧౯౬ ||
హృతహృత్సా హనుమతా పపాత విధురాంభసి |
స్వయంభువేవ హనుమాన్ సృష్టస్తస్యా నిపాతనే || ౧౯౭ ||
తాం హతాం వానరేణాశు పతితాం వీక్ష్య సింహికామ్ |
భూతాన్యాకాశచారీణీ తమూచుః ప్లవగోత్తమమ్ || ౧౯౮ ||
భీమమద్య కృతం కర్మ మహత్సత్త్వం త్వయా హతమ్ |
సాధయార్థమభిప్రేతమరిష్టం ప్లవతాం వర || ౧౯౯ ||
యస్య త్వేతాని చత్వారి వానరేంద్ర యథా తవ |
ధృతిర్దృష్టిర్మతిర్దాక్ష్యం స కర్మసు న సీదతి || ౨౦౦ ||
స తైః సంభావితః పూజ్యః ప్రతిపన్నప్రయోజనః |
జగామాకాశమావిశ్య పన్నగాశనవత్కపిః || ౨౦౧ ||
ప్రాప్తభూయిష్ఠపారస్తు సర్వతః ప్రతిలోకయన్ |
యోజనానాం శతస్యాంతే వనరాజిం దదర్శ సః || ౨౦౨ ||
దదర్శ చ పతన్నేవ వివిధద్రుమభూషితమ్ |
ద్వీపం శాఖామృగశ్రేష్ఠో మలయోపవనాని చ || ౨౦౩ ||
సాగరం సాగరానూపం సాగరానూపజాన్ ద్రుమాన్ |
సాగరస్య చ పత్నీనాం ముఖాన్యపి విలోకయన్ || ౨౦౪ ||
స మహామేఘసంకాశం సమీక్ష్యాత్మానమాత్మవాన్ |
నిరుంధంతమివాకాశం చకార మతిమాన్మతిమ్ || ౨౦౫ ||
కాయవృద్ధిం ప్రవేగం చ మమ దృష్ట్వైవ రాక్షసాః |
మయి కౌతూహలం కుర్యురితి మేనే మహాకపిః || ౨౦౬ ||
తతః శరీరం సంక్షిప్య తన్మహీధరసన్నిభమ్ |
పునః ప్రకృతిమాపేదే వీతమోహ ఇవాత్మవాన్ || ౨౦౭ ||
తద్రూపమతిసంక్షిప్య హనుమాన్ ప్రకృతౌ స్థితః |
త్రీన్ క్రమానివ విక్రమ్య బలివీర్యహరో హరిః || ౨౦౮ ||
స చారునానావిధరూపధారీ
పరం సమాసాద్య సముద్రతీరమ్ |
పరైరశక్యః ప్రతిపన్నరూపః
సమీక్షితాత్మా సమవేక్షితార్థః || ౨౦౯ ||
తతః స లంబస్య గిరేః సమృద్ధే
విచిత్రకూటే నిపపాత కూటే |
సకేతకోద్దాలకనారికేలే
మహాద్రికూటప్రతిమో మహాత్మా || ౨౧౦ ||
తతస్తు సంప్రాప్య సముద్రతీరం
సమీక్ష్య లంకాం గిరివర్యమూర్ధ్ని |
కపిస్తు తస్మిన్నిపపాత పర్వతే
విధూయ రూపం వ్యథయన్మృగద్విజాన్ || ౨౧౧ ||
స సాగరం దానవపన్నగాయుతం
బలేన విక్రమ్య మహోర్మిమాలినమ్ |
నిపత్య తీరే చ మహోదధేస్తదా
దదర్శ లంకామమరావతీమివ || ౨౧౨ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సున్దరకాణ్డే ప్రథమస్సర్గః||
||ఓమ్ తత్ సత్||
|| samudralaṅghanam ||
tatō rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ śatrukarśanaḥ |
iyēṣa padamanvēṣṭuṁ cāraṇācaritē pathi || 1 ||
duṣkaraṁ niṣpratidvandvaṁ cikīrṣankarma vānaraḥ |
samudagraśirōgrīvō gavāṁ patirivā:’:’babhau || 2 ||
atha vaiḍūryavarṇēṣu śādvalēṣu mahābalaḥ |
dhīraḥ salilakalpēṣu vicacāra yathāsukham || 3 ||
dvijānvitrāsayandhīmānurasā pādapānharan |
mr̥gāṁśca subāhūnnighnanpravr̥ddha iva kēsarī || 4 ||
nīlalōhitamāñjiṣṭhapatravarṇaiḥ sitāsitaiḥ |
svabhāvavihitaiścitrairdhātubhiḥ samalaṅkr̥tam || 5 ||
kāmarūpibhirāviṣṭamabhīkṣṇaṁ saparicchadaiḥ |
yakṣakinnaragandharvairdēvakalpaiśca pannagaiḥ || 6 ||
sa tasya girivaryasya talē nāgavarāyutē |
tiṣṭhankapivarastatra hradē nāga ivābabhau || 7 ||
sa sūryāya mahēndrāya pavanāya svayambhuvē |
bhūtēbhyaścāñjaliṁ kr̥tvā cakāra gamanē matim || 8 ||
añjaliṁ prāṅmukhaḥ kr̥tvā pavanāyātmayōnayē |
tatō:’bhivavr̥dhē gantuṁ dakṣiṇō dakṣiṇāṁ diśam || 9 ||
plavaṅgapravarairdr̥ṣṭaḥ plavanē kr̥taniścayaḥ |
vavr̥dhē rāmavr̥ddhyarthaṁ samudra iva parvasu || 10 ||
niṣpramāṇaśarīraḥ san lilaṅghayiṣurarṇavam |
bāhubhyāṁ pīḍayāmāsa caraṇābhyāṁ ca parvatam || 11 ||
sa cacālācalaścāpi muhūrtaṁ kapipīḍitaḥ |
tarūṇāṁ puṣpitāgrāṇāṁ sarvaṁ puṣpamaśātayat || 12 ||
tēna pādapamuktēna puṣpaughēṇa sugandhinā |
sarvataḥ saṁvr̥taḥ śailō babhau puṣpamayō yathā || 13 ||
tēna cōttamavīryēṇa pīḍyamānaḥ sa parvataḥ |
salilaṁ samprasusrāva madaṁ matta iva dvipaḥ || 14 ||
pīḍyamānastu balinā mahēndrastēna parvataḥ |
rītīrnirvartayāmāsa kāñcanāñjanarājatīḥ || 15 ||
mumōca ca śilāḥ śailō viśālāḥ samanaḥ śilāḥ |
madhyamēnārciṣā juṣṭō dhūmarājīrivānalaḥ || 16 ||
giriṇā pīḍyamānēna pīḍyamānāni sarvataḥ |
guhāviṣṭāni bhūtāni vinēdurvikr̥taiḥ svaraiḥ || 17 ||
sa mahāsattvasannādaḥ śailapīḍānimittajaḥ |
pr̥thivīṁ pūrayāmāsa diśaścōpavanāni ca || 18 ||
śirōbhiḥ pr̥thubhiḥ sarpā vyaktasvastikalakṣaṇaiḥ |
vamantaḥ pāvakaṁ ghōraṁ dadaṁśurdaśanaiḥ śilāḥ || 19 ||
tāstadā saviṣairdaṣṭāḥ kupitaistairmahāśilāḥ |
jajjvaluḥ pāvakōddīptā bibhiduśca sahasradhā || 20 ||
yāni cauṣadhajālāni tasmin jātāni parvatē |
viṣaghnānyapi nāgānāṁ na śēkuḥ śamituṁ viṣam || 21 ||
bhidyatē:’yaṁ girirbhūtairiti mattvā tapasvinaḥ |
trastā vidyādharāstasmādutpētuḥ strīgaṇaiḥ saha || 22 ||
pānabhūmigataṁ hitvā haimamāsavabhājanam |
pātrāṇi ca mahārhāṇi karakāṁśca hiraṇmayān || 23 ||
lēhyānuccāvacān bhakṣyān māṁsāni vividhāni ca |
ārṣabhāṇi ca carmāṇi khaḍgāṁśca kanakatsarūn || 24 ||
kr̥takaṇṭhaguṇāḥ kṣībā raktamālyānulēpanāḥ |
raktākṣāḥ puṣkarākṣāśca gaganaṁ pratipēdirē || 25 ||
hāranūpurakēyūrapārihāryadharāḥ striyaḥ |
vismitāḥ sasmitāstasthurākāśē ramaṇaiḥ saha || 26 ||
darśayantō mahāvidyāṁ vidyādharamaharṣayaḥ |
sahitāstasthurākāśē vīkṣāñcakruśca parvatam || 27 ||
śuśruvuśca tadā śabdamr̥ṣīṇāṁ bhāvitātmanām |
cāraṇānāṁ ca siddhānāṁ sthitānāṁ vimalē:’mbarē || 28 ||
ēṣa parvatasaṅkāśō hanūmānmārutātmajaḥ |
titīrṣati mahāvēgaḥ samudraṁ makarālayam || 29 ||
rāmārthaṁ vānarārthaṁ ca cikīrṣankarma duṣkaram |
samudrasya paraṁ pāraṁ duṣprāpaṁ prāptumicchati || 30 ||
iti vidyādharāḥ śrutvā vacastēṣāṁ mahātmanām |
tamapramēyaṁ dadr̥śuḥ parvatē vānararṣabham || 31 ||
dudhuvē ca sa rōmāṇi cakampē cācalōpamaḥ |
nanāda sumahānādaṁ sumahāniva tōyadaḥ || 32 ||
ānupūrvyēṇa vr̥ttaṁ ca lāṅgūlaṁ rōmabhiścitam |
utpatiṣyanvicikṣēpa pakṣirāja ivōragam || 33 ||
tasya lāṅgūlamāviddhamāttavēgasya pr̥ṣṭhataḥ |
dadr̥śē garuḍēnēva hriyamāṇō mahōragaḥ || 34 ||
bāhū saṁstambhayāmāsa mahāparighasannibhau |
sasāda ca kapiḥ kaṭyāṁ caraṇau sañcukōca ca || 35 ||
saṁhr̥tya ca bhujau śrīmāṁstathaiva ca śirōdharām |
tējaḥ sattvaṁ tathā vīryamāvivēśa sa vīryavān || 36 ||
mārgamālōkayandūrādūrdhvaṁ praṇihitēkṣaṇaḥ |
rurōdha hr̥dayē prāṇānākāśamavalōkayan || 37 ||
padbhyāṁ dr̥ḍhamavasthānaṁ kr̥tvā sa kapikuñjaraḥ |
nikuñcya karṇau hanumānutpatiṣyanmahābalaḥ || 38 ||
vānarānvānaraśrēṣṭha idaṁ vacanamabravīt |
yathā rāghavanirmuktaḥ śaraḥ śvasanavikramaḥ || 39 ||
gacchēttadvadgamiṣyāmi laṅkāṁ rāvaṇapālitām |
na hi drakṣyāmi yadi tāṁ laṅkāyāṁ janakātmajām || 40 ||
anēnaiva hi vēgēna gamiṣyāmi surālayam |
yadi vā tridivē sītāṁ na drakṣyāmyakr̥taśramaḥ || 41 ||
baddhvā rākṣasarājānamānayiṣyāmi rāvaṇam |
sarvathā kr̥takāryō:’hamēṣyāmi saha sītayā || 42 ||
ānayiṣyāmi vā laṅkāṁ samutpāṭya sarāvaṇām |
ēvamuktvā tu hanūmānvānarānvānarōttamaḥ || 43 ||
utpapātātha vēgēna vēgavānavicārayan |
suparṇamiva cātmānaṁ mēnē sa kapikuñjaraḥ || 44 ||
samutpatati tasmiṁstu vēgāttē nagarōhiṇaḥ |
saṁhr̥tya viṭapānsarvānsamutpētuḥ samantataḥ || 45 ||
sa mattakōyaṣṭibakānpādapānpuṣpaśālinaḥ |
udvahannūruvēgēna jagāma vimalē:’mbarē || 46 ||
ūruvēgōddhatā vr̥kṣā muhūrtaṁ kapimanvayuḥ |
prasthitaṁ dīrghamadhvānaṁ svabandhumiva bāndhavāḥ || 47 ||
tamūruvēgōnmathitāḥ sālāścānyē nagōttamāḥ |
anujagmurhanūmantaṁ sainyā iva mahīpatim || 48 ||
supuṣpitāgrairbahubhiḥ pādapairanvitaḥ kapiḥ |
hanūmānparvatākārō babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||
sāravantō:’tha yē vr̥kṣā nyamajjam̐llavaṇāmbhasi |
bhayādiva mahēndrasya parvatā varuṇālayē || 50 ||
sa nānākusumaiḥ kīrṇaḥ kapiḥ sāṅkurakōrakaiḥ |
śuśubhē mēghasaṅkāśaḥ khadyōtairiva parvataḥ || 51 ||
vimuktāstasya vēgēna muktvā puṣpāṇi tē drumāḥ |
avaśīryanta salilē nivr̥ttāḥ suhr̥dō yathā || 52 ||
laghutvēnōpapannaṁ tadvicitraṁ sāgarē:’patat |
drumāṇāṁ vividhaṁ puṣpaṁ kapivāyusamīritam || 53 ||
tārācitamivākāśaṁ prababhau sa mahārṇavaḥ |
puṣpaughēṇānubaddhēna nānāvarṇēna vānaraḥ |
babhau mēgha ivākāśē vidyudgaṇavibhūṣitaḥ || 54 ||
tasya vēgasamādhūtaiḥ puṣpaistōyamadr̥śyata |
tārābhirabhirāmābhiruditābhirivāmbaram || 55 ||
tasyāmbaragatau bāhū dadr̥śātē prasāritau |
parvatāgrādviniṣkrāntau pañcāsyāviva pannagau || 56 ||
pibanniva babhau śrīmān sōrmimālaṁ mahārṇavam | [cāpi]
pipāsuriva cākāśaṁ dadr̥śē sa mahākapiḥ || 57 ||
tasya vidyutprabhākārē vāyumārgānusāriṇaḥ |
nayanē viprakāśētē parvatasthāvivānalau || 58 ||
piṅgē piṅgākṣamukhyasya br̥hatī parimaṇḍalē |
cakṣuṣī samprakāśētē candrasūryāvivōditau || 59 ||
mukhaṁ nāsikayā tasya tāmrayā tāmramābabhau |
sandhyayā samabhispr̥ṣṭaṁ yathā sūryasya maṇḍalam || 60 || [tatsūrya] ||
lāṅgūlaṁ ca samāviddhaṁ plavamānasya śōbhatē |
ambarē vāyuputrasya śakradhvaja ivōcchritaḥ || 61 ||
lāṅgūlacakrēṇa mahān śukladaṁṣṭrō:’nilātmajaḥ |
vyarōcata mahāprājñaḥ parivēṣīva bhāskaraḥ || 62 ||
sphigdēśēnābhitāmrēṇa rarāja sa mahākapiḥ |
mahatā dāritēnēva girirgairikadhātunā || 63 ||
tasya vānarasiṁhasya plavamānasya sāgaram |
kakṣāntaragatō vāyurjīmūta iva garjati || 64 ||
khē yathā nipatantyulkā hyuttarāntādviniḥsr̥tā |
dr̥śyatē sānubandhā ca tathā sa kapikuñjaraḥ || 65 ||
patatpataṅgasaṅkāśō vyāyataḥ śuśubhē kapiḥ |
pravr̥ddha iva mātaṅgaḥ kakṣyayā badhyamānayā || 66 ||
upariṣṭāccharīrēṇa chāyayā cāvagāḍhayā |
sāgarē mārutāviṣṭā naurivāsīttadā kapiḥ || 67 ||
yaṁ yaṁ dēśaṁ samudrasya jagāma sa mahākapiḥ |
sa sa tasyōruvēgēna sōnmāda iva lakṣyatē || 68 ||
sāgarasyōrmijālānāmurasā śailavarṣmaṇā |
abhighnaṁstu mahāvēgaḥ pupluvē sa mahākapiḥ || 69 ||
kapivātaśca balavānmēghavātaśca niḥsr̥taḥ |
sāgaraṁ bhīmanirghōṣaṁ kampayāmāsaturbhr̥śam || 70 ||
vikarṣannūrmijālāni br̥hanti lavaṇāmbhasi |
pupluvē kapiśārdūlō vikiranniva rōdasī || 71 ||
mērumandarasaṅkāśānuddhatānsa mahārṇavē |
atikrāmanmahāvēgastaraṅgāngaṇayanniva || 72 ||
tasya vēgasamuddhūtaṁ jalaṁ sajaladaṁ tadā |
ambarasthaṁ vibabhrāja śāradābhramivātatam || 73 ||
timinakrajhaṣāḥ kūrmā dr̥śyantē vivr̥tāstadā |
vastrāpakarṣaṇēnēva śarīrāṇi śarīriṇām || 74 ||
plavamānaṁ samīkṣyātha bhujaṅgāḥ sāgarālayāḥ |
vyōmni taṁ kapiśārdūlaṁ suparṇa iti mēnirē || 75 ||
daśayōjanavistīrṇā triṁśadyōjanamāyatā |
chāyā vānarasiṁhasya jalē cārutarā:’bhavat || 76 ||
śvētābhraghanarājīva vāyuputrānugāminī |
tasya sā śuśubhē chāyā vitatā lavaṇāmbhasi || 77 ||
śuśubhē sa mahātējā mahākāyō mahākapiḥ |
vāyumārgē nirālambē pakṣavāniva parvataḥ || 78 ||
yēnāsau yāti balavānvēgēna kapikuñjaraḥ |
tēna mārgēṇa sahasā drōṇīkr̥ta ivārṇavaḥ || 79 ||
āpātē pakṣisaṅghānāṁ pakṣirāja ivābabhau | [vrajan]
hanūmānmēghajālāni prakarṣanmārutō yathā || 80 ||
pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni ca |
kapinā:’:’kr̥ṣyamāṇāni mahābhrāṇi cakāśirē || 81 ||
praviśannabhrajālāni niṣpataṁśca punaḥ punaḥ |
pracchannaśca prakāśaśca candramā iva lakṣyatē || 82 ||
plavamānaṁ tu taṁ dr̥ṣṭvā plavaṅgaṁ tvaritaṁ tadā |
vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi dēvagandharvadānavāḥ || 83 ||
tatāpa na hi taṁ sūryaḥ plavantaṁ vānarōttamam |
siṣēvē ca tadā vāyū rāmakāryārthasiddhayē || 84 ||
r̥ṣayastuṣṭuvuścainaṁ plavamānaṁ vihāyasā |
jaguśca dēvagandharvāḥ praśaṁsantō mahaujasam || 85 ||
nāgāśca tuṣṭuvuryakṣā rakṣāṁsi vibudhāḥ khagāḥ |
prēkṣya sarvē kapivaraṁ sahasā vigataklamam || 86 ||
tasmin plavagaśārdūlē plavamānē hanūmati |
ikṣvākukulamānārthī cintayāmāsa sāgaraḥ || 87 ||
sāhāyyaṁ vānarēndrasya yadi nāhaṁ hanūmataḥ |
kariṣyāmi bhaviṣyāmi sarvavācyō vivakṣatām || 88 ||
ahamikṣvākunāthēna sagarēṇa vivardhitaḥ |
ikṣvākusacivaścāyaṁ nāvasīditumarhati || 89 ||
tathā mayā vidhātavyaṁ viśramēta yathā kapiḥ |
śēṣaṁ ca mayi viśrāntaḥ sukhēnātipatiṣyati || 90 ||
iti kr̥tvā matiṁ sādhvīṁ samudraśchannamambhasi |
hiraṇyanābhaṁ mainākamuvāca girisattamam || 91 ||
tvamihāsurasaṅghānāṁ pātālatalavāsinām |
dēvarājñā giriśrēṣṭha parighaḥ sannivēśitaḥ || 92 ||
tvamēṣāṁ jātavīryāṇāṁ punarēvōtpatiṣyatām |
pātālasyā:’pramēyasya dvāramāvr̥tya tiṣṭhasi || 99 ||
tiryagūrdhvamadhaścaiva śaktistē śaila vardhitum |
tasmātsañcōdayāmi tvāmuttiṣṭha girisattama || 94 ||
sa ēṣa kapiśārdūlastvāmuparyēti vīryavān | [upaiṣyati]
hanūmānrāmakāryārthaṁ bhīmakarmā khamāplutaḥ || 95 ||
asya sāhyaṁ mayā kāryamikṣvākukulavartinaḥ |
mama hīkṣvākavaḥ pūjyāḥ paraṁ pūjyatamāstava || 96 ||
kuru sācivyamasmākaṁ na naḥ kāryamatikramēt |
kartavyamakr̥taṁ kāryaṁ satāṁ manyumudīrayēt || 97 ||
salilādūrdhvamuttiṣṭha tiṣṭhatvēṣa kapistvayi |
asmākamatithiścaiva pūjyaśca plavatāṁ varaḥ || 98 ||
cāmīkaramahānābha dēvagandharvasēvita |
hanūmāṁstvayi viśrāntastataḥ śēṣaṁ gamiṣyati || 99 ||
kākutsthasyānr̥śaṁsyaṁ ca maithilyāśca vivāsanam |
śramaṁ ca plavagēndrasya samīkṣyōtthātumarhasi || 100 ||
hiraṇyanābhō mainākō niśamya lavaṇāmbhasaḥ |
utpapāta jalāttūrṇaṁ mahādrumalatāyutaḥ || 101 ||
sa sāgarajalaṁ bhittvā babhūvābhyutthitastadā |
yathā jaladharaṁ bhittvā dīptaraśmirdivākaraḥ || 102 ||
sa mahātmā muhūrtēna parvataḥ salilāvr̥taḥ |
darśayāmāsa śr̥ṅgāṇi sāgarēṇa niyōjitaḥ || 103 ||
śātakumbhamayaiḥ śr̥ṅgaiḥ sakinnaramahōragaiḥ | [ṁibhaiḥ]
ādityōdayasaṅkāśairālikhadbhirivāmbaram || 104 ||
taptajāmbūnadaiḥ śr̥ṅgaiḥ parvatasya samutthitaiḥ |
ākāśaṁ śastrasaṅkāśamabhavatkāñcanaprabham || 105 ||
jātarūpamayaiḥ śr̥ṅgairbhrājamānaiḥ svayamprabhaiḥ |
ādityaśatasaṅkāśaḥ sō:’bhavadgirisattamaḥ || 106 ||
tamutthitamasaṅgēna hanumānagrataḥ sthitam |
madhyē lavaṇatōyasya vighnō:’yamiti niścitaḥ || 107 ||
sa tamucchritamatyarthaṁ mahāvēgō mahākapiḥ |
urasā pātayāmāsa jīmūtamiva mārutaḥ || 108 ||
sa tathā pātitastēna kapinā parvatōttamaḥ |
buddhvā tasya kapērvēgaṁ jaharṣa ca nananda ca || 109 ||
tamākāśagataṁ vīramākāśē samupasthitaḥ |
prītō hr̥ṣṭamanā vākyamabravītparvataḥ kapim || 110 ||
mānuṣaṁ dhārayanrūpamātmanaḥ śikharē sthitaḥ |
duṣkaraṁ kr̥tavānkarma tvamidaṁ vānarōttama || 111 ||
nipatya mama śr̥ṅgēṣu viśramasva yathāsukham |
rāghavasya kulē jātairudadhiḥ parivardhitaḥ || 112 ||
sa tvāṁ rāmahitē yuktaṁ pratyarcayati sāgaraḥ |
kr̥tē ca pratikartavyamēṣa dharmaḥ sanātanaḥ || 113 || ||
sō:’yaṁ tvatpratikārārthī tvattaḥ sammānamarhati |
tvannimittamanēnāhaṁ bahumānātpracōditaḥ || 114 ||
tiṣṭha tvaṁ hariśārdūla mayi viśramya gamyatām | [kapi]
yōjanānāṁ śataṁ cāpi kapirēṣa samāplutaḥ || 115 ||
tava sānuṣu viśrāntaḥ śēṣaṁ prakramatāmiti |
tadidaṁ gandhavatsvādu kandamūlaphalaṁ bahu || 116 ||
tadāsvādya hariśrēṣṭha viśrāntō:’nugamiṣyasi | [viśramya śvō]
asmākamapi sambandhaḥ kapimukhya tvayā:’sti vai || 117 ||
prakhyātastriṣu lōkēṣu mahāguṇaparigrahaḥ |
vēgavantaḥ plavantō yē plavagā mārutātmaja || 118 ||
tēṣāṁ mukhyatamaṁ manyē tvāmahaṁ kapikuñjara |
atithiḥ kila pūjārhaḥ prākr̥tō:’pi vijānatā || 119 ||
dharmaṁ jijñāsamānēna kiṁ punastvādr̥śō mahān |
tvaṁ hi dēvavariṣṭhasya mārutasya mahātmanaḥ || 120 ||
putrastasyaiva vēgēna sadr̥śaḥ kapikuñjara |
pūjitē tvayi dharmajña pūjāṁ prāpnōti mārutaḥ || 121 ||
tasmāttvaṁ pūjanīyō mē śr̥ṇu cāpyatra kāraṇam |
pūrvaṁ kr̥tayugē tāta parvatāḥ pakṣiṇō:’bhavan || 122 ||
tē:’bhijagmurdiśaḥ sarvā garuḍānilavēginaḥ | [tē hi]
tatastēṣu prayātēṣu dēvasaṅghāḥ saharṣibhiḥ || 123 ||
bhūtāni ca bhayaṁ jagmustēṣāṁ patanaśaṅkayā |
tataḥ kruddhaḥ sahasrākṣaḥ parvatānāṁ śatakratuḥ || 124 ||
pakṣāṁścicchēda vajrēṇa tatra tatra sahasraśaḥ |
sa māmupāgataḥ kruddhō vajramudyamya dēvarāṭ || 125 ||
tatō:’haṁ sahasā kṣiptaḥ śvasanēna mahātmanā |
asmim̐llavaṇatōyē ca prakṣiptaḥ plavagōttama || 126 ||
guptapakṣasamagraśca tava pitrā:’bhirakṣitaḥ |
tatō:’haṁ mānayāmi tvāṁ mānyō hi mama mārutaḥ || 127 ||
tvayā mē hyēṣa sambandhaḥ kapimukhya mahāguṇaḥ |
asminnēvaṁ gatē kāryē sāgarasya mamaiva ca || 128 [tasmin] ||
prītiṁ prītamanāḥ kartuṁ tvamarhasi mahākapē |
śramaṁ mōkṣaya pūjāṁ ca gr̥hāṇa kapisattama || 129 ||
prītiṁ ca bahumanyasva prītō:’smi tava darśanāt |
ēvamuktaḥ kapiśrēṣṭhastaṁ nagōttamamabravīt || 130 ||
prītō:’smi kr̥tamātithyaṁ manyurēṣō:’panīyatām |
tvaratē kāryakālō mē ahaścāpyativartatē || 131 ||
pratijñā ca mayā dattā na sthātavyamihāntarē |
ityuktvā pāṇinā śailamālabhya haripuṅgavaḥ || 132 ||
jagāmākāśamāviśya vīryavān prahasanniva |
sa parvatasamudrābhyāṁ bahumānādavēkṣitaḥ || 133 ||
pūjitaścōpapannābhirāśīrbhiranilātmajaḥ |
athōrdhvaṁ dūramutplutya hitvā śailamahārṇavau || 134 ||
pituḥ panthānamāsthāya jagāma vimalē:’mbarē |
bhūyaścōrdhvagatiṁ prāpya giriṁ tamavalōkayan || 135 ||
vāyusūnurnirālambē jagāma vimalē:’mbarē |
taddvitīyaṁ hanumatō dr̥ṣṭvā karma suduṣkaram || 136 ||
praśaśaṁsuḥ surāḥ sarvē siddhāśca paramarṣayaḥ |
dēvatāścābhavan hr̥ṣṭāstatrasthāstasya karmaṇā || 137 ||
kāñcanasya sunābhasya sahasrākṣaśca vāsavaḥ |
uvāca vacanaṁ dhīmānparitōṣātsagadgadam |
sunābhaṁ parvataśrēṣṭhaṁ svayamēva śacīpatiḥ || 138 ||
hiraṇyanābha śailēndra parituṣṭō:’smi tē bhr̥śam |
abhayaṁ tē prayacchāmi tiṣṭha saumya yathāsukham || 139 ||
sāhyaṁ kr̥taṁ tē sumahadvikrāntasya hanūmataḥ |
kramatō yōjanaśataṁ nirbhayasya bhayē sati || 140 ||
rāmasyaiṣa hi dūtyēna yāti dāśarathērhariḥ |
satkriyāṁ kurvatā tasya tōṣitō:’smi dr̥ḍhaṁ tvayā || 141 ||
tataḥ praharṣamagamadvipulaṁ parvatōttamaḥ |
dēvatānāṁ patiṁ dr̥ṣṭvā parituṣṭaṁ śatakratum || 142 ||
sa vai dattavaraḥ śailō babhūvāvasthitastadā |
hanūmāṁśca muhūrtēna vyaticakrāma sāgaram || 143 ||
tatō dēvāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |
abruvansūryasaṅkāśāṁ surasāṁ nāgamātaram || 144 ||
ayaṁ vātātmajaḥ śrīmānplavatē sāgarōpari |
hanūmānnāma tasya tvaṁ muhūrtaṁ vighnamācara || 145 ||
rākṣasaṁ rūpamāsthāya sughōraṁ parvatōpamam |
daṁṣṭrākarālaṁ piṅgākṣaṁ vaktraṁ kr̥tvā nabhaḥsamam || 146 ||
balamicchāmahē jñātuṁ bhūyaścāsya parākramam |
tvāṁ vijēṣyatyupāyēna viṣādaṁ vā gamiṣyati || 147 ||
ēvamuktā tu sā dēvī daivatairabhisatkr̥tā |
samudramadhyē surasā bibhratī rākṣasaṁ vapuḥ || 148 ||
vikr̥taṁ ca virūpaṁ ca sarvasya ca bhayāvaham |
plavamānaṁ hanūmantamāvr̥tyēdamuvāca ha || 149 ||
mama bhakṣyaḥ pradiṣṭastvamīśvarairvānararṣabha |
ahaṁ tvā bhakṣayiṣyāmi praviśēdaṁ mamānanam || 150 ||
ēvamuktaḥ surasayā prāñjalirvānararṣabhaḥ |
prahr̥ṣṭavadanaḥ śrīmānidaṁ vacanamabravīt || 151 ||
rāmō dāśarathirnāma praviṣṭō daṇḍakāvanam |
lakṣmaṇēna sahabhrātrā vaidēhyā cāpi bhāryayā || 152 ||
anyakāryaviṣaktasya baddhavairasya rākṣasaiḥ |
tasya sītā hr̥tā bhāryā rāvaṇēna yaśasvinī || 153 ||
tasyāḥ sakāśaṁ dūtō:’haṁ gamiṣyē rāmaśāsanāt |
kartumarhasi rāmasya sāhyaṁ viṣayavāsinī || 154 ||
athavā maithilīṁ dr̥ṣṭvā rāmaṁ cākliṣṭakāriṇam |
āgamiṣyāmi tē vaktraṁ satyaṁ pratiśr̥ṇōmi tē || 155 ||
ēvamuktā hanumatā surasā kāmarūpiṇī |
abravīnnātivartēnmāṁ kaścidēṣa varō mama || 156 ||
taṁ prayāntaṁ samudvīkṣya surasā vākyamabravīt |
balaṁ jijñāsamānā vai nāgamātā hanūmataḥ || 157 ||
praviśya vadanaṁ mē:’dya gantavyaṁ vānarōttama |
vara ēṣa purā dattō mama dhātrēti satvarā || 158 ||
vyādāya vaktraṁ vipulaṁ sthitā sā mārutēḥ puraḥ |
ēvamuktaḥ surasayā kruddhō vānarapuṅgavaḥ || 159 ||
abravītkuru vai vaktraṁ yēna māṁ viṣahiṣyasē |
ityuktvā surasāṁ kruddhō daśayōjanamāyataḥ || 160 ||
daśayōjanavistārō babhūva hanumāṁstadā |
taṁ dr̥ṣṭvā mēghasaṅkāśaṁ daśayōjanamāyatam || 161 ||
cakāra surasāpyāsyaṁ viṁśadyōjanamāyatam |
tāṁ dr̥ṣṭvā vistr̥tāsyāṁ tu vāyuputraḥ subuddhimān || 162 ||
hanūmāṁstu tataḥ kruddhastriṁśadyōjanamāyataḥ |
cakāra surasā vaktraṁ catvāriṁśattathōcchritam || 163 ||
babhūva hanumānvīraḥ pañcāśadyōjanōcchritaḥ |
cakāra surasā vaktraṁ ṣaṣṭiyōjanamāyatam || 164 ||
tathaiva hanumānvīraḥ saptatīyōjanōcchritaḥ |
cakāra surasā vaktramaśītīyōjanāyatam || 165 ||
hanūmānacalaprakhyō navatīyōjanōcchritaḥ |
cakāra surasā vaktraṁ śatayōjanamāyatam || 166 ||
taddr̥ṣṭvā vyāditaṁ tvāsyaṁ vāyuputraḥ subuddhimān |
dīrghajihvaṁ surasayā sughōraṁ narakōpamam || 167 ||
sa saṅkṣipyātmanaḥ kāyaṁ jīmūta iva mārutiḥ |
tasmin muhūrtē hanumān babhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ || 168 ||
sō:’bhipatyāśu tadvaktraṁ niṣpatya ca mahājavaḥ |
antarikṣē sthitaḥ śrīmānidaṁ vacanamabravīt || 169 ||
praviṣṭō:’smi hi tē vaktraṁ dākṣāyaṇi namō:’stu tē |
gamiṣyē yatra vaidēhī satyaścāsīdvarastava || 170 ||
taṁ dr̥ṣṭvā vadanānmuktaṁ candraṁ rāhumukhādiva |
abravītsurasā dēvī svēna rūpēṇa vānaram || 171 ||
arthasiddhyai hariśrēṣṭha gaccha saumya yathāsukham |
samānayasva vaidēhīṁ rāghavēṇa mahātmanā || 172 ||
tattr̥tīyaṁ hanumatō dr̥ṣṭvā karma suduṣkaram |
sādhu sādhviti bhūtāni praśaśaṁsustadā harim || 173 ||
sa sāgaramanādhr̥ṣyamabhyētya varuṇālayam |
jagāmākāśamāviśya vēgēna garuḍōpamaḥ || 174 ||
sēvitē vāridhārābhiḥ patagaiśca niṣēvitē |
caritē kaiśikācāryairairāvataniṣēvitē || 175 ||
siṁhakuñjaraśārdūlapatagōragavāhanaiḥ |
vimānaiḥ sampatadbhiśca vimalaiḥ samalaṅkr̥tē |
vajrāśanisamāghātaiḥ pāvakairupaśōbhitē || 176 ||
kr̥tapuṇyairmahābhāgaiḥ svargajidbhiralaṅkr̥tē |
vahatā havyamatyarthaṁ sēvitē citrabhānunā || | 177 ||
grahanakṣatracandrārkatārāgaṇavibhūṣitē |
maharṣigaṇagandharvanāgayakṣasamākulē || 178 ||
viviktē vimalē viśvē viśvāvasuniṣēvitē
dēvarājagajākrāntē candrasūryapathē śivē || 179 ||
vitānē jīvalōkasya vitatē brahmanirmitē |
bahuśaḥ sēvitē vīrairvidyādharagaṇairvaraiḥ || 180 ||
jagāma vāyumārgē tu garutmāniva mārutiḥ || 181
[** adhikapāṭhaḥ –
hanūmānmēghajālāni prākarṣanmārutō yathā ||
kālāgarusavarṇāni raktapītasitāni ca |
kapinā:’:’kr̥ṣyamāṇāni mahābhrāṇi cakāśirē ||
praviśannabhrajālāni niṣpataṁśca punaḥ punaḥ |
prāvr̥ṣīndurivābhāti niṣpatanpraviśaṁstadā ||
**]
pradr̥śyamānaḥ sarvatra hanūmānmārutātmajaḥ |
bhējē:’mbaraṁ nirālambaṁ lambapakṣa ivādrirāṭ || 182 ||
plavamānaṁ tu taṁ dr̥ṣṭvā siṁhikā nāma rākṣasī |
manasā cintayāmāsa pravr̥ddhā kāmarūpiṇī || 183 ||
adya dīrghasya kālasya bhaviṣyāmyahamāśitā |
idaṁ hi mē mahatsatvaṁ cirasya vaśamāgatam || 184 ||
iti sañcintya manasā chāyāmasya samākṣipat |
chāyāyāṁ gr̥hyamāṇāyāṁ cintayāmāsa vānaraḥ || 185 ||
samākṣiptō:’smi sahasā paṅgūkr̥taparākramaḥ |
pratilōmēna vātēna mahānauriva sāgarē || 186 ||
tiryagūrdhvamadhaścaiva vīkṣamāṇastataḥ kapiḥ |
dadarśa sa mahatsatvamutthitaṁ lavaṇāmbhasi || 187 ||
taddr̥ṣṭvā cintayāmāsa mārutirvikr̥tānanam |
kapirājēna kathitaṁ sattvamadbhutadarśanam || 188 ||
chāyāgrāhi mahāvīryaṁ tadidaṁ nātra saṁśayaḥ |
sa tāṁ buddhvārthatattvēna siṁhikāṁ matimānkapiḥ || 189 ||
vyavardhata mahākāyaḥ prāvr̥ṣīva balāhakaḥ |
tasya sā kāyamudvīkṣya vardhamānaṁ mahākapēḥ || 190 ||
vaktraṁ prasārayāmāsa pātālāntarasannibham |
ghanarājīva garjantī vānaraṁ samabhidravat || 191 ||
sa dadarśa tatastasyā vivr̥taṁ sumahanmukham |
kāyamātraṁ ca mēdhāvī marmāṇi ca mahākapiḥ || 192 ||
sa tasyā vivr̥tē vaktrē vajrasaṁhananaḥ kapiḥ |
saṅkṣipya muhurātmānaṁ niṣpapāta mahābalaḥ || 193 ||
āsyē tasyā nimajjantaṁ dadr̥śuḥ siddhacāraṇāḥ |
grasyamānaṁ yathā candraṁ pūrṇaṁ parvaṇi rāhuṇā || 194 ||
tatastasyā nakhaistīkṣṇairmarmāṇyutkr̥tya vānaraḥ |
utpapātātha vēgēna manaḥ sampātavikramaḥ || 195 ||
tāṁ tu dr̥ṣṭyā ca dhr̥tyā ca dākṣiṇyēna nipātya hi | [ca]
sa kapipravarō vēgādvavr̥dhē punarātmavān || 196 ||
hr̥tahr̥tsā hanumatā papāta vidhurāmbhasi |
svayambhuvēva hanumān sr̥ṣṭastasyā nipātanē || 197 ||
tāṁ hatāṁ vānarēṇāśu patitāṁ vīkṣya siṁhikām |
bhūtānyākāśacārīṇī tamūcuḥ plavagōttamam || 198 ||
bhīmamadya kr̥taṁ karma mahatsattvaṁ tvayā hatam |
sādhayārthamabhiprētamariṣṭaṁ plavatāṁ vara || 199 ||
yasya tvētāni catvāri vānarēndra yathā tava |
dhr̥tirdr̥ṣṭirmatirdākṣyaṁ sa karmasu na sīdati || 200 ||
sa taiḥ sambhāvitaḥ pūjyaḥ pratipannaprayōjanaḥ |
jagāmākāśamāviśya pannagāśanavatkapiḥ || 201 ||
prāptabhūyiṣṭhapārastu sarvataḥ pratilōkayan |
yōjanānāṁ śatasyāntē vanarājiṁ dadarśa saḥ || 202 ||
dadarśa ca patannēva vividhadrumabhūṣitam |
dvīpaṁ śākhāmr̥gaśrēṣṭhō malayōpavanāni ca || 203 ||
sāgaraṁ sāgarānūpaṁ sāgarānūpajān drumān |
sāgarasya ca patnīnāṁ mukhānyapi vilōkayan || 204 ||
sa mahāmēghasaṅkāśaṁ samīkṣyātmānamātmavān |
nirundhantamivākāśaṁ cakāra matimānmatim || 205 ||
kāyavr̥ddhiṁ pravēgaṁ ca mama dr̥ṣṭvaiva rākṣasāḥ |
mayi kautūhalaṁ kuryuriti mēnē mahākapiḥ || 206 ||
tataḥ śarīraṁ saṅkṣipya tanmahīdharasannibham |
punaḥ prakr̥timāpēdē vītamōha ivātmavān || 207 ||
tadrūpamatisaṅkṣipya hanumān prakr̥tau sthitaḥ |
trīn kramāniva vikramya balivīryaharō hariḥ || 208 ||
sa cārunānāvidharūpadhārī
paraṁ samāsādya samudratīram |
parairaśakyaḥ pratipannarūpaḥ
samīkṣitātmā samavēkṣitārthaḥ || 209 ||
tataḥ sa lambasya girēḥ samr̥ddhē
vicitrakūṭē nipapāta kūṭē |
sakētakōddālakanārikēlē
mahādrikūṭapratimō mahātmā || 210 ||
tatastu samprāpya samudratīraṁ
samīkṣya laṅkāṁ girivaryamūrdhni |
kapistu tasminnipapāta parvatē
vidhūya rūpaṁ vyathayanmr̥gadvijān || 211 ||
sa sāgaraṁ dānavapannagāyutaṁ
balēna vikramya mahōrmimālinam |
nipatya tīrē ca mahōdadhēstadā
dadarśa laṅkāmamarāvatīmiva || 212 ||