తృతీయోధ్యాయః (మహిషాసురవధ)
ఋషిరువాచ: నిహన్యమానం తత్సైన్య-మవలోక్య మహాసురః |
సేనానీశ్చిక్షురః కోపాద్-యయౌ యోద్ధు-మథాంబికామ్ | 1
స దేవీం శరవర్షేణ వవర్ష సమరే'సురః |
యథా మేరోః శృంగం వరషేణ తోయదః | 2
విచ్ఛిద్య తస్య తాంశ్ఛరాన్ దేవీ లీలయేవ శరోత్కరైః |
జఘాన తురగాన్మధ్యే సారథిఞ్చ శరైః శితైః | 3
చిచ్ఛేద చ ధనుః సద్యః ధ్వజఞ్చాతి సముచ్ఛ్రితమ్ |
వివ్యాధ చైవ గాత్రేషు ఛిన్నధన్వానమాశుగైః | 4
స ఛిన్నధన్వా విరథో హతాశ్వో హతసారథిః |
అభ్యధావత తాం దేవీం ఖడ్గచర్మధరో'సురః | 5
సింహమహత్య శిరసి ఖడ్గేన తీవ్రవేగినా |
ఆజఘాన భుజే సవ్యే దేవీమప్యతివేగవాన్ | 6
ఖడ్గో భేదం యయౌ తస్యా భుజమాసాద్య ధిష్ణవః |
తతో జగ్రాహ శూలం స క్రోధాదభ్యచికషిపద్ విభుః | 7
తతః ప్రజ్వలితం సాక్షాదాకాశాన్మహతా త్విషా |
చిచ్ఛేద తత్త్రిశూలేన తథూచ్ఛ్రైస్తచ్ఛితైః శరైః | 8
హతే తస్మిన్మహావీర్యే మహిషాసురసేననౌ |
ఆజగామ గజస్థశ్చామరస్త్రిదశార్దనః | 9
సో'పి శక్తిం ముమోచాథ దేవ్యాస్తాం జ్వలితాం త్విషా |
హుఙ్కారాభిహతా భూమౌ పపాత విగతప్రభా | 10
భగ్నాం శక్తిం నిరూప్యాథ క్రోధప్రజ్వలితో'సురః |
చిక్షేప శూలం తచ్చాపి దేవీ చక్రేణ చిచ్ఛిదే | 11
తతః సింహః సముత్పత్య గజకుంభాంతరస్థితః |
బాహుయుద్ధేన మహతా యుయుధే తేనమరారిణా | 12
యుధ్యమానౌ తతస్తౌ తు గజస్థాత్పపతుర్భువి |
యుయుధాతే 'తిసంరబ్ధౌ ప్రహారైరతిదారుణైః | 13
తతో వేగాద్వియద్గత్య నిపత్య చ సింహరాత్ |
చిచ్ఛేద చామరస్యాశు శిరస్తరంసునాశిన | 14
ఉదగ్రశ్చ రణే దేవ్యా శిలావృక్షాదిభిర్హతః |
దంతముష్టితలైశ్చైవ కరాలశ్చ నిపాతితః | 15
దేవీ క్రుద్ధా గదయా విపోథితముద్ధతమ్ |
భిందిపాలేన తామ్రం చ అంధకం చ తథైవ చ | 16
ఉగ్రాస్యముగ్రవీర్యం చ తత్తైవ చ మహాహనుమ్ |
త్రిశూలేన నిజఘాన పరమేశ్వరీ | 17
బిడాలస్యాసినా కాయాత్పాతయామాస వై శిరః |
దుర్ధరందుర్ముఖం చైవ శరైర్నిన్యే యమక్షయమ్ | 18
ఏవం సంక్షీీయమాణే తు స్వసైన్యే మహిషాసురః |
మాహిషేణ స్వరూపేన త్రాసయామాస తాన్ గణాన్ | 19
కాంశీ్చత్తుణ్డప్రహారేణ ఖురప్రహారైస్తథాఅపరాన్ |
లాంగూలతాడితాంశ్చైవ శృంగాభ్యాం చ విదారితాన్ | 20
వేగేన కాంశీ్చదపరాన్ నాదేన భ్రమణేన చ |
నిఃశ్వాసపవనేనాన్యాన్ పాతయామాస భూతలే | 21
నిపాత్య ప్రమథమనీకమభ్యధావత్తతః సింహమ్ |
హంతుం దేవ్యా మహాసాధ్యస్తతః క్రోధం చకార సా | 22
సో'పి క్రో ధాన్మహావీర్యః ఖురక్షున్నమహీతలః |
శృంగాభ్యాం పర్వతానుచ్ఛాంశ్చిక్షేప చ ననాద చ | 23
వేగభ్రమణవిక్షుణ్ణా మహీ తస్య వ్యశీర్యత |
లాంగూలేనాహతశ్చాబ్ధిః ప్లావయామాస సర్వతః | 24
ధుతశృంగవిభిన్నాశ్చ ఖణ్డమ్ ఖణ్డమ్ యయుర్ఘనాః |
శ్వాసవాతవిధూతాస్తు నిపేతుః శతశో ఘరాః | 25
ఇతి క్రోధసమాధ్మాతమభియావంతముద్ధతమ్ |
త్రైలోక్యభయదం దృష్టా చండికా కోపమాదధే | 26
సా క్షిప్త్వా తస్య పాశమ్ తు తం బబంధ మహాసురమ్ |
తత్యాజ మాహిషం రూపం సో'పి బద్ధో మహారణే | 27
తతః సింహో'భవత్సద్యః యావత్ తస్య మిఖామంబికా |
శిరశ్ఛినత్తి తావచ్చ పురుషః ఖడ్గపాణ్యభూత్ | 28
తత ఏవ పురుషం దేవీ శరైశ్చిచ్ఛిదే సుంభిః |
ఖడ్గచర్మయుతం తద్వత్ తతః సో'భూన్మహాగజః | 29
కరేణ చ మహాసింహం తమకర్షచ్చ ననాద చ |
అకర్షతస్తు వై హస్తం ఖడ్గేన ప్రచిచ్ఛిదే | 30
తతో మహాసురో భూయో మాహిషం వపురాస్థితః |
తథైవ క్షోభయామాస త్రైలోక్యం సచరాచరమ్ | 31
తతః క్రుద్ధా జగన్మాతా చండికా పానముత్తమమ్ |
పపౌ పునః పునః చైవ జహాస రక్తలోచనా | 32
ననర్ద చాసురః సో'పి బలవీర్యమదోద్ధతః |
విషాణాభ్యాం చ చిక్షేప దేవీం ప్రతి మహీధరాన్ | 33
సా చ తాంశీ్ఛన్నశరవృష్ట్యా తముక్త్వా ప్రమదముఖీ |
గజ్జంతి మధుపానేన రక్తపూర్ణేక్షణా ననాన్ | 34
దేవ్యువాచ: గర్జయ గర్జయ క్షణం మూఢ మధు యావత్ పిబామ్యహమ్ |
మయా త్వయి హతే సద్యః గర్జిష్యంత్యాశు దేవతాః | 35
ఋషిరువాచ: ఏవముక్త్వా సముత్పత్య సారూఢా తం మహాసురమ్ |
పాదేనాక్రమ్య కంఠే చ శూలేనైనమతాడయత్ | 36
తతః సో'పి పదాక్రాంతస్తస్య వక్త్రాత్తథాఆసురాత్ |
అర్ధనిర్గత ఏవాసీత్ దేవ్యా వీర్యేణ సంవృతః | 37
అర్ధనిర్గత ఏవాసౌ యుధ్యమానో మహాసురః |
తయ్య మహాసినా దేవ్యా శిరశ్ఛిన్త్వా నిపాతితః | 38
తతో హాహాకృతం సర్వం దైత్యసైన్యం వినశ్య తత్ |
ప్రహర్షం చ పరం జగ్ముః సకలా దేవగణా దివి | 39
తుష్టువుస్తామ్ సురా దేవీం సహ దివ్యైర్మహర్షిభిః |
జగుర్గంధర్వపతయో ననృతుశ్చాప్సరోగణః | 40
ఇతి శ్రీమార్కండేయపురాణే సావర్ణికే మన్వంతరే దేవీమాహాత్మ్యే మహిషాసురవధో నామ తృతీయోధ్యాయః
tr̥tīyō'dhyāyaḥ (mahiṣāsuravadha)
r̥ṣiruvāca: nihanyamānaṃ tatsainya-mavalōkya mahāsuraḥ |
sēnānīścikṣuraḥ kōpād-yayāu yōddhu-mathāmbikām | 1
sa dēvīṃ śaravarṣēṇa vavarṣa samarē'suraḥ |
yathā mērōḥ śr̥ṅgaṃ varaṣēṇa tōyadaḥ | 2
vic-ch i d-ya tas-ya tā-ñ-ch-harā-n dēvī līla-ya i va śarō-t-kara iḥ |
jag-hāna turagān-mad-h-yē sārath i-ñ-cha śara iḥ ś i ta iḥ | 3
ch i ch-hēda cha d-han uḥ s d-yaḥ d-h-va-ja-ñ-chāt i s am uch-ch-h-r i tam |
v i v-yād-ha cha i va gāt-rēṣ u ch-h i nna-d-han-vānam-āś uga iḥ | 4
sa ch-h i nna-d-han-vā v i rat-hō h_hatāś-vō h h_hatasārath iḥ |
ab-h-ya-d-hāvat tāṃ dēvīṃ k-had-gachara-ma-d-harō's uraḥ | 5
s i m ham-ā h_hat-ya ś i ras i k-had-gēna t i-v-ra-vēg i nā |
ā-ja-g-hāna b-h u-jē s av-yē dēvīm-ap-y at i-vēga-vān | 6
k-had-gō b-hēdaṃ ya-yā u tas-yā b-h u-jam-āsā-d-ya d-h iṣ-ṇavaḥ |
tatō jag-rāha śūlaṃ sa k-rōd-hād-ab-h-y ach i k-ṣ i pad-v i b-h uḥ | 7
tataḥ p-raj-val i taṃ sāk-ṣād-ākāśān-ma-h atā t v i ṣā |
ch i ch-hēda tat-t-r iśūlēna tat-hūch-ch-h-rā i s-tach-ch-h i ta iḥ śara iḥ | 8
h h_hatē tas m i n-ma-hāvīr-yē mah iṣās urasēnanā u |
ā-ja-gāma gaja-st-has-taś-chāmaras-t-r i daśāṛdanaḥ | 9
sō'p i śak-t iṃ m umōchā-t-ha dēv-yās-tāṃ j-val i tāṃ t v i ṣā |
h_hum-kārā-b-h i-h h h h_hatā b-hūmā u papāta v i-ga-ta-p-rab-hā | 10
b-hagnāṃ śak-t iṃ n i rūp-yā-t-ha k-rōd-ha-p-raj-val i tō's uraḥ |
ch i k-ṣēpa śūlaṃ tach-chā-p i dēvī chak-rēṇa ch i ch-h i dē | 11
tataḥ s i m_haḥ s am ut-pat-ya gaja-k um-b-hā-ntara-st-h i taḥ |
bā-h u-yud-d-hēna mahatā y u-y ud-hē tēn-amarā r iṇā | 12
y ud-h-yamānā u tatas-tā u t u gaja-st-hā-t-papat ur-b-h uv i |
y u-y ud-hā-tē 't i-sam-rab-d-hā u p-ra-hāra i r-at i-dā r uṇa iḥ | 13
tatō vēgād-v i-y ad-g at-ya n i pat-ya cha s i m h_harāt |
ch i ch-hēda chāmaras-yā-ś u ś i ras-tara-m s-unā ś i na | 14
udag-raś-cha raṇē dēv-yā ś i lā-v_r̥k-ṣā-d i b-h i r-h h_hataḥ |
danta-m uṣṭ i-tala iś-chā i va karālas-cha n i pā-t i taḥ | 15
dēvī k-r ud-d-hā gada-yā v i pō-t-h i tam-ud-d-h atam |
b-h i nd i pālēna tām-raṃ cha and-hakaṃ cha tat-hā i va cha | 16
ug-rās-yam-ug-ravīr-yaṃ cha tatthā i va cha mahā-han um |
t-r iśūlēna n i jag-hāna p-ramēś-varī | 17
b iḍālas-yās i nā kā-yāt-pā-ta-yāmāsa va i ś i raḥ |
dur-d-harun-dur-m uk-haṃ chā i va śara i r-n i n-yē ya-mak-ṣa-yam | 18
ēvaṃ sum-k-ṣī-ya-mānē t u s-vasā i n-yē ma-h iṣās uraḥ |
mā h iṣēṇa s-varūpēna t-rās-ya-yāmāsa tā-n gaṇān | 19
kā-mś-ch i t-t uṇḍ ap-ra-hārēṇa k-hura-p-ra-hāra i s-tatthāaparān |
lāṅgūla-tād i tā-m ś-chā i va śṛṅgā-b-h-yāṃ cha v i dā r i tān | 20
vēgēna kā-mś-ch i d-aparān nādēna b-h-r ama-ṇēna cha |
n iḥ-ś-vāsa-pavanēnā-n-yān pā-ta-yāmāsa b-hū-ta-lē | 21
n i pā-t-ya p-ramat-ha-m anīkam-ab-h-y ad-hāvat-tataḥ s i m_ham |
h_hant uṃ dēv-yā mahāsā-d-h-yas-tataḥ k-rōd-haṃ chakāra sā | 22
sō'p i k-rōd-hā-n ma-hāvīr-yaḥ k-h urak-ṣ unna-ma-hī-talaḥ |
śṛṅgā-b-h-yāṃ par-vatān uch-ch-hā-m ś-ch i k-ṣēpa cha nanāda cha | 23
vēga-b-h-r ama-ṇav i-k-ṣ unṇā ma-hī tas-ya v-ya-śīr-yata |
lāṅgūlēnā-h_hatas-chā-b-d-h iḥ p-lā-va-yāmāsa saṛvataḥ | 24
d-h uta-śṛṅgav i-b-h i nnāś-cha k-haṇḍaṃ k-haṇḍaṃ ya-y ur-g h_hanāḥ |
ś-vāsa-vātā-v i-d-hūtās-tu n i-pēt uḥ śataśō g h_harāḥ | 25
it i k-rōd-ha-samā-d-h-māta-m ab-h i-yā-vanta-m u-d-d-h atam |
t-ra i lōk-ya-b-h h_ha-ya-daṃ d-r̥ṣ-ṭ vā chaṇḍ i kā kōpam-ā-dad-hē | 26
sā k-ṣ i p-t vā tas-ya pāśam-t u taṃ baband-ha mahās uram |
tat-yā-ja mā h iṣaṃ rūpaṃ sō'p i bad-d-hō mahāraṇē | 27
tataḥ s i m_hō'b-havat-s ad-yaḥ yāvat tas-ya m i k-hā-m b i kā |
ś i ras-ch-h i n-na-t i tāvach-cha p ur uṣaḥ k-had-ga-pāṇ-y ab-hūt | 28
tata ēva p ur uṣaṃ dēvī śara iś-ch i ch-h i dē s u-m b-h iḥ |
k-had-ga-char-ma-y utaṃ tadvat tataḥ sō'b-hūn-ma-haga-jaḥ | 29
karēṇa cha ma-hās i m_haṃ tam-akar-ṣach-cha nanāda cha |
akar-ṣatast u va i h h_hastaṃ k-had-gēna p-rach i ch-h i dē | 30
tatō ma-hās urō b-hū-yō mā h iṣaṃ vap ur-ās-th i taḥ |
tat-hā i va k-ṣō-b-ha-yāmāsa t-ra i lōk-yaṃ sachara-acharaṃ | 31
tataḥ k-r ud-d-hā jagan-mātā chaṇḍ i kā pānam-u-t-tamam |
papā u p unaḥ p unaḥ cha i va ja h_hāsa rak-ta-lōchanā | 32
nanar-da chās uraḥ sō'p i balavīr-ya-madō-d-d-h ataḥ |
v i-ṣāṇā-b-h-yāṃ cha ch i k-ṣēpa dēvīṃ p-rat i ma-hīd-harān | 33
sā cha tā-m ś-ch-h i nna-śara-v_r̥ṣ-ṭ-h-yā tam-u-k-t vā p-ramada-m u-k-h i |
gaj-j ant i mad-h upā-nēna rak-tapūr-ṇēk-ṣaṇā nanān | 34
dēv-y uvācha: gar-ja gar-ja k-ṣaṇaṃ mūd-ha mad-h u yāvat p i bā-m-y a-h h_ham |
ma-yā t va-y i h_hatē s ad-yaḥ gar-j i ṣ-yant-y āś u dēvatāḥ | 35
r̥ṣiruvāca: ēvam-uk-t vā s am ut-pat-ya sā'rūḍ-hā taṃ mahās uram |
pādēnā-k-r am-ya kaṇṭ-hē cha śūlēnā i nam-atāḍa-yat | 36
tataḥ sō'p i padāk-rāntas-tas-ya vak-t-rāt-tathāās urāt |
ar-d-han i r-gata ēvāsīt dēv-yā vīr-yēṇa sum-vṛtaḥ | 37
ar-d-han i r-gata ēvāsā u yud-h-yamānō ma-hās uraḥ |
ta-ya ma-hās i-nā dēv-yā ś i ras-ch-h i n-t-vā n i pā-t i taḥ | 38
tatō h h_hā-h h_hāk-r̥taṃ saṛvaṃ da i t-ya-sa i n-yam n i na-ś-ya tat |
p-rahar-ṣaṃ cha paraṃ jag-m uḥ sakalā dēvagaṇā d i v i | 39
t uṣṭ uv us-tām s urā dēvīṃ sa-ha d i v-ya i r-ma-har-ṣ i b-h iḥ |
jag ur-gand-har-vapata-yō nanṛt uś-chap-sarōgaṇāḥ | 40
iti śrīmārkaṇḍēyapurāṇē sāvarṇikē manvantarē dēvīmāhātmye mahiṣāsuravadho nāma tr̥tīyō'dhyāyaḥ