కర్మయోగః
అర్జున ఉవాచ |
జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన |
తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ ॥ ౧ ॥
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే |
తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోఽహమాప్నుయామ్ ॥ ౨ ॥
శ్రీభగవానువాచ |
లోకేఽస్మింద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ |
జ్ఞానయోగేన సాంఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్ ॥ ౩ ॥
న కర్మణామనారంభాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోఽశ్నుతే |
న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి ॥ ౪ ॥
న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్ |
కార్యతే హ్యవశః కర్మ సర్వః ప్రకృతిజైర్గుణైః ॥ ౫ ॥
కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ |
ఇంద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే ॥ ౬ ॥
యస్త్వింద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేఽర్జున |
కర్మేంద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే ॥ ౭ ॥
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః |
శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః ॥ ౮ ॥
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోఽన్యత్ర లోకోఽయం కర్మబంధనః |
తదర్థం కర్మ కౌంతేయ ముక్తసంగః సమాచర ॥ ౯ ॥
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః |
అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోఽస్త్విష్టకామధుక్ ॥ ౧౦ ॥
దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయంతు వః |
పరస్పరం భావయంతః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ ॥ ౧౧ ॥
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యంతే యజ్ఞభావితాః |
తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుంక్తే స్తేన ఏవ సః ॥ ౧౨ ॥
యజ్ఞశిష్టాశినః సంతో ముచ్యంతే సర్వకిల్బిషైః |
భుంజతే తే త్వఘం పాపా యే పచంత్యాత్మకారణాత్ ॥ ౧౩ ॥
అన్నాద్భవంతి భూతాని పర్జన్యాదన్నసంభవః |
యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః ॥ ౧౪ ॥
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్ |
తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్ ॥ ౧౫ ॥
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః |
అఘాయురింద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి ॥ ౧౬ ॥
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః |
ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే ॥ ౧౭ ॥
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన |
న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః ॥ ౧౮ ॥
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర |
అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః ॥ ౧౯ ॥
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః |
లోకసంగ్రహమేవాపి సంపశ్యన్కర్తుమర్హసి ॥ ౨౦ ॥
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః |
స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే ॥ ౨౧ ॥
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కించన |
నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి ॥ ౨౨ ॥
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతంద్రితః |
మమ వర్త్మానువర్తంతే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః ॥ ౨౩ ॥
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్ |
సంకరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః ॥ ౨౪ ॥
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వంతి భారత |
కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్ ॥ ౨౫ ॥
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్ |
జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్ ॥ ౨౬ ॥
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః |
అహంకారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే ॥ ౨౭ ॥
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః |
గుణా గుణేషు వర్తంత ఇతి మత్వా న సజ్జతే ॥ ౨౮ ॥
ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః సజ్జంతే గుణకర్మసు |
తానకృత్స్నవిదో మందాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్ ॥ ౨౯ ॥
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా |
నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః ॥ ౩౦ ॥
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠంతి మానవాః |
శ్రద్ధావంతోఽనసూయంతో ముచ్యంతే తేఽపి కర్మభిః ॥ ౩౧ ॥
యే త్వేతదభ్యసూయంతో నానుతిష్ఠంతి మే మతమ్ |
సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః ॥ ౩౨ ॥
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి |
ప్రకృతిం యాంతి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి ॥ ౩౩ ॥
ఇంద్రియస్యేంద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ |
తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపంథినౌ ॥ ౩౮ ॥
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్ |
స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః ॥ ౩౫ ॥
అర్జున ఉవాచ |
అథ కేన ప్రయుక్తోఽయం పాపం చరతి పూరుషః |
అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః ॥ ౩౬ ॥
శ్రీభగవానువాచ |
కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః |
మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్ ॥ ౩౭ ॥
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాదర్శో మలేన చ |
యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్ ॥ ౩౮ ॥
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా |
కామరూపేణ కౌంతేయ దుష్పూరేణానలేన చ ॥ ౩౯ ॥
ఇంద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే |
ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్ ॥ ౪౦ ॥
తస్మాత్త్వమింద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ |
పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్ ॥ ౪౧ ॥
ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహురింద్రియేభ్యః పరం మనః |
మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః ॥ ౪౨ ॥
ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా |
జహి శత్రుం మహాబాహో కామరూపం దురాసదమ్ ॥ ౪౩ ॥
ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే కర్మయోగో నామ తృతీయోఽధ్యాయః ॥
Karma Yogam
arjuna uvāca |
jyāyasī cēt karmaṇastē matā buddhirjanārdana |
tatkiṃ karmaṇi ghōrē māṃ niyōjayasi kēśava || 1 ||
vyāmiśrēṇēva vākyēna buddhiṃ mōhayasīva mē |
tadēkaṃ vada niścitya yēna śrēyō’hamāpnuyām || 2 ||
śrībhagavānuvāca |
lōkē’smin dwividhā niṣṭhā purā prōktā mayānagha |
jñānayōgēna sāṅkhyānāṃ karmayōgēna yōginām || 3 ||
na karmaṇāmanāraṃbhā-nnaiṣkarmyaṃ puruṣō’śnutē |
na ca saṃnyasanādēva siddhiṃ samadhigacchati || 4 ||
na hi kaścit kṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt |
kāryatē hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ || 5 ||
karmēndriyāṇi saṃyamya ya āstē manasā smaran |
indriyārthān vimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyatē || 6 ||
yastviṇdriyāṇi manasā niyamyārabhātē’rjuna |
karmēndriyaiḥ karmayōgamasaktaḥ sa viśiṣyatē || 7 ||
niyataṃ kuru karma tvaṃ karma jyāyō hyakarmaṇaḥ |
śarīrayātrāpi ca tē na prasiddhyēdakarmaṇaḥ || 8 ||
yajñārthātkarmaṇō’nyatra lōkō’yaṃ karmabandhanaḥ |
tadarthaṃ karma kauntēya muxtasaṅgaḥ samācara || 9 ||
sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purōvāca prajāpatiḥ |
anēna prasaviṣyadhvamēṣa vō’stviṣṭakāmadhuk || 10 ||
dēvān bhāvayatānēna tē dēvā bhāvayantu vaḥ |
parasparaṃ bhāvayantaḥ śrēyaḥ paramavāpsyatha || 11 ||
iṣṭān bhōgān hi vō dēvā dāsyantē yajñabhāvitāḥ |
tairdattānapradāyaibhyō yō bhuṅktē stēna ēva saḥ || 12 ||
yajñaśiṣṭāśinaḥ santō mucyaṇtē sarvakilbiṣaiḥ |
bhuñjatē tē tvaghaṃ pāpā yē pacaṇtyātmakāraṇāt || 13 ||
annādbhavanti bhūtāni parjanyā-dannasaṃbhavaḥ |
yajñādbhavati parjanyō yajñaḥ karmasamuḍbhavaḥ || 14 ||
karma brahmōdbhuvaṃ viddhi brahmāxarasamuḍbhavam |
tasmāt sarvagataṃ brahma nityaṃ yajñē pratiṣṭhitam || 15 ||
ēvaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ |
aghāyuriṇdriyārāmō mōghaṃ pārtha sa jīvati || 16 ||
yastvātmaratirēva syādātmatṛptaśca mānavaḥ |
ātmanyēva ca saṃtuṣṭas-tasya kāryaṃ na vidyatē || 17 ||
naiva tasya kṛtēnārthō nākṛtēnēha kaścana |
na cāsya sarvabhūtēṣu kaścidadthavyapāśrayaḥ || 18 ||
tasmādasaktaḥ satataṃ kāryaṃ karma samācara |
asaktō hyācaran karma paramāpnōti pūruṣaḥ || 19 ||
karmaṇaiva hi saṃsiddhi-māsthitā janakādayaḥ |
lōkasaṃgrahamēvāpi saṃpaśyan-kartumarhasi || 20 ||
yadyadācarati śrēṣṭhas-tattadēvētaro janaḥ |
sa yatpramāṇaṃ kurutē lōkastadanuvartatē || 21 ||
na mē pārthāsti kartavyaṃ triṣu lōkēṣu kiñcana |
nānavāptamavāptavyaṃ varta ēva ca karmaṇi || 22 ||
yadi hyahaṃ na vartēyaṃ jātu karmaṇyatandritaḥ |
mama vartmānuvartaṇtē manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 23 ||
utsīdēyurimē lōkā na kuryāṃ karma cēdaham |
saṅkarasya ca kartā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ || 24 ||
saxāḥ karmaṇyavidvāṃsō yathā kuṛvanti bhārata |
kuryād-vidvāṃs-tathāsakta-ścikīrṣu-rlōkasaṃgraham || 25 ||
na buddhibhēdaṃ janayēdājñānāṃ karmasaṅginām |
jōṣayēt-sarvakarmāṇi vidvānyuxtaḥ samācaran || 26 ||
prakṛtēḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāణి sarvaśaḥ |
ahaṅkāravimūḍhātmā kartāhamiti manyatē || 27 ||
tattvavittu mahābāhō guṇakarmavibhāgayōḥ |
guṇā guṇēṣu vartaṇta iti matvā na sajjatē || 28 ||
prakṛtēr-guṇasaṃmūḍhāḥ sajjaṇtē guṇakarmasu |
tānakṛtsnavidō mandān-kṛtsnavinna vicālayēt || 29 ||
mayi sarvāణి karmāణి saṃnyasyāḍhyātmacētasā |
nirāśīr-nirmamō bhūtvā yudhyasva vigatajwaraḥ || 30 ||
yē mē matamidaṃ nitya-manutiṣṭhanti mānavāḥ |
śraddhāvantō’nasūyaṇtō mucyaṇtē tē’pi karmabhiḥ || 31 ||
yē tvētad-abhyasūyaṇtō nānu-tiṣṭhanti mē matam |
sarvajñānavimūḍhāṃ-stān-viddhi naṣṭān-acētasaḥ || 32 ||
sadṛśaṃ cēṣṭatē swasyāḥ prakṛtēr-jñānavānapi |
prakṛtiṃ yāṇti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati || 33 ||
indriyasyēndriyasyārthē rāgadvēṣau vyavasthitau |
tayōr-na vaśamāgacchēt-tau hyasya paripanthinau || 34 ||
śrēyān-swadharmō viguṇaḥ paradharmāt-swanisṭhitāt |
swadharmē niḍhanaṃ śrēyaḥ paradharmō bhayāvahaḥ || 35 ||
arjuna uvāca |
atha kēna prayuxtō’yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ |
anicchannapi vārṣṇēya balādiva niyōjitaḥ || 36 ||
śrībhagavānuvāca |
kāma ēṣa krōḍha ēṣa rajōguṇasamuḍbhavaḥ |
mahāśanō mahāpāpmā viddhyēnam iha vairiṇam || 37 ||
ḍhūmēnāvriyatē vahni-ryathādarśō malēna ca |
yathōlbēnāvr̥tō garbha-stathā tēnēdamāvr̥tam || 38 ||
āvr̥taṃ jñānamētēna jñāninō nityavairiṇā |
kāmarūpēṇa kauntēya duṣpūrēṇānalēna ca || 39 ||
indriyāణి manō buddhi-rasyāḍhiṣṭhānamucyatē |
ētair-vimōhayatyēṣa jñānamāvr̥tya dēhinam || 40 ||
tasmāt-tvam-indriyāణి-ādau niyamya bharatarṣabha |
pāpmānaṃ prajahi hyēnaṃ jñānavijñānanāśanam || 41 ||
indriyāణి parāṇyāhur-indriyēbhyaḥ paraṃ manaḥ |
manasastu parā buddhi-ryō buddhēḥ paratastu saḥ || 42 ||
ēvaṃ buddhēḥ paraṃ buddhwā saṃstabhyātmānam-ātmanā |
jahi śatruṃ mahābāhō kāmarūpaṃ durāsadam || 43 ||
ōṃ tatsaditi śrīmad-bhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yōgaśāstrē śrīkṛṣṇārjunasaṃvādē karmayōgō nāma tṛtīyō’dhyāyaḥ ||