బాలకాండమ్ - చతుర్థస్సర్గః
ప్రాప్త రాజ్యస్య రామస్య వాల్మీకిర్ భగవాన్ ఋషిః
చకార చరితం కృత్స్నం విచిత్ర పదం అర్థవత్ 1
చతుర్వింశత్ సహస్రాణి శ్లోకానాం ఉక్తవాన్ ఋషిః
తథా సర్గ శతాన్ పంచ షట్ కాణ్డాని తథా ఉత్తరం 2
కృత్వా తు తన్ మహాప్రాజ్ఞః స భవిష్యం సహ ఉత్తరం
చింతయామాస కోన్వేతత్ ప్రయుంజీయాద్ ఇతి ప్రభుః 3
తస్య చింతయామానస్య మహర్షేర్ భావితాత్మనః
అగృహ్ణీతాం తతః పాదౌ ముని వేషౌ కుశీ లవౌ 4
కుశీ లవౌ తు ధర్మజ్ఞౌ రాజ పుత్రౌ యశశ్వినౌ
భ్రాతరౌ స్వర సంపన్నౌ దదర్శ ఆశ్రమ వాసినౌ 5
స తు మేధావినౌ దృష్ట్వా వేదేషు పరినిష్టితౌ
వేదోపబృంహణార్థాయ తౌ అగ్రాహయత ప్రభుః 6
కావ్యం రామాయణం కృత్స్నం సీతాయాః చరితం మహత్
పౌలస్త్య వధం ఇతి ఏవం చకార చరిత వ్రతః 7
పాఠ్యే గేయే చ మథురం ప్రమాణైః త్రిభిర్ అన్వితం
జాతిభిః సప్తభిః యుక్తం తంత్రీ లయ సమన్వితం 8
రసైః శృంగార కరుణ హాస్య రౌద్ర భయానకైః
విరాదిభీ రసైర్ యుక్తం కావ్యం ఏతత్ అగాయతాం 9
తౌ తు గాంధర్వ తత్త్వజ్ఞౌ స్థాన మూర్చ్ఛన కోవిడౌ
భ్రాతరౌ స్వర సంపన్నౌ గంధర్వాః ఇవ రూపిణౌ 10
రూప లక్షణ సంపన్నౌ మధుర స్వర భాషిణౌ
బింబాత్ ఇవ ఉథీతౌ బింబౌ రామ దేహాత్ తథా అపరౌ 11
తౌ రాజ పుత్రౌ కార్త్స్న్యేన ధర్మ్యం ఆఖ్యానం ఉత్తమం
వాచో విధేయం తత్ సర్వం కృత్వా కావ్యం అనిందితౌ 12
ఋషీణాం చ ద్విజాతీనాం సాధూనాం చ సమాగమే
యథా ఉపదేశం తత్త్వజ్ఞౌ జగతుః తౌ సమాహితౌ 13
మహాత్మనౌ మహాభాగౌ సర్వ లక్ష్ణ లక్షితౌ
తౌ కదాచిత్ సమేతానాం ఋషీణాం భవిత ఆత్మనాం 14
మధ్యే సభం సమీపస్థౌ ఇదం కావ్యం అగాయతాం
తత్ శ్రుత్వా మునయః సర్వే బాష్ప పర్యాకులేక్షణాః 15
సాధు సాధ్వితి తా ఊచుః పరం విస్మయం ఆగతాః
తే ప్రీత మనసః సర్వే మునయో ధర్మ వత్సలాః 16
ప్రశశంసుః ప్రశస్తవ్యౌ గాయమానౌ కుశీ లవౌ
అహో గీతస్య మాధుర్యం శ్లోకానాం చ విశేషతః 17
చిరనిర్వృత్తం అపి ఏతత్ ప్రత్యక్షం ఇవ దర్శితం
ప్రవిశ్య తా ఉభౌ సుష్ఠు తథా భావం అగాయతాం 18
సహితౌ మధురం రక్తం సంపన్నం స్వర సంపదా
ఏవం ప్రశస్యమానౌ తౌ తపః శ్లాఘ్యైః మహర్షిభిః 19
సంరక్తతరం అత్యర్థం మధురం తౌ అగాయతాం
ప్రీతః కశ్చిన్ మునిః తాభ్యాం సంస్థితః కలశం దదౌ 20
ప్రసన్నో వల్కలం కశ్చిద్ దదౌ తాభ్యాం మహాయశాః
అన్యః కృష్ణాజినం అదద్ యజ్ఞ సూత్రం తథా అపరః 21
కశ్చిత్ కమణ్డలుం ప్రదాన్ మౌఞ్జీం అన్యో మహామునిః
బ్రుసీమన్యః తదా ప్రాదత్ కౌపీనం అపరో మునిః 22
తాభ్యాం దదౌ తదా హృష్టః కుఠారం అపరో మునిః
కాషాయం అపరో వస్త్రం చీరం అన్యో దదౌ మునిః 23
జటాబంధనం అన్యః తు కాష్ఠ రజ్జుం ముదాన్వితః
యజ్ఞ భాణ్డం ఋషిః కశ్చిత్ కాష్ఠభారం తథా పరః 24
ఔదుంబరీం బ్రుసీం అన్యః స్వస్తి కేచిత్ తదా అవదన్
ఆయుష్యం అపరే ప్రాహుర్ ముదా తత్ర మహర్షయః 25
దదుః చ ఏవం వరాన్ సర్వే మునయః సత్యవాదినః
ఆశ్చర్యం ఇదం ఆఖ్యానం మునినా సంప్రకీర్తితం 26
పరం కవీనాం ఆధారం సమాప్తం చ యథా క్రమం
అభిగీతం ఇదం గీతం సర్వ గీతేషు కోవిదౌ 27
ఆయుష్యం పుష్టి జననం సర్వ శ్రుతి మనోహరం
ప్రశస్యమానౌ సర్వత్ర కదాచిత్ తత్ర గాయకౌ 28
రథ్యాసు రాజ మార్గేషు దదర్శ భరతాగ్రజః
స్వ వేశ్మ చ ఆనీయ తతో భ్రాతరౌ స కుశీ లవౌ 29
పూజయామాస పుజ అర్హౌ రామః శత్రునిబర్హణః
ఆసీనః కాంచనే దివ్యే స చ సింహాసనే ప్రభుః 30
ఉపోపవిష్టైః సచివైః భ్రాతృభిః చ సమన్విత
దృష్ట్వా తు రూప సంపన్నౌ వినీతౌ భ్రాతరౌ ఉభౌ 31
ఉవాచ లక్ష్మణం రామః శత్రుఘ్నం భరతం తథా
శ్రూయతాం ఏతద్ ఆఖ్యానం అనయోః దేవ వర్చసోః 32
విచిత్రార్థ పదం సమ్యక్ గాయకౌ సమచోదయత్
తౌ చ అపి మధురం రక్తం స్వచిత్తాయత నిఃస్వనం 33
తంత్రీ లయవత్ అత్యర్థం విశ్రుతార్థం అగాయతాం
హ్లాదయత్ సర్వ గాత్రాణి మనాంసి హృదయాని చ
శ్రోత్రాశ్రయ సుఖం గేయం తద్ బభౌ జనసంసది 34
ఇమౌ మునీ పార్థివ లక్షణాన్వితౌ కుశీ లవౌ చ ఏవ మహాతపస్వినౌ
మమా అపి తద్ భూతి కరం ప్రచక్షతే మహానుభావం చరితం నిబోధత 35
తతః తు తౌ రామ వచః ప్రచోదితౌ అగాయతాం మార్గ విధాన సంపదా
స చ అపి రామః పరిషద్ గతః శనైర్ బుభూషయ ఆసక్తమనా బభూవ 36
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే బాలకాండే చతుర్థస్సర్గః
Bālakāṇḍam - Caturtha Sargaḥ
prāpta rājyasya rāmasya vālmīkir bhagavān ṛṣiḥ
cakāra caritaṃ kṛtsnaṃ vicitra padaṃ arthavat 1
caturviṃśat sahasrāṇi ślōkānāṃ uktavān ṛṣiḥ
tathā sarga śatān pañca ṣaṭ kāṇḍāni tathā uttaraṃ 2
kṛtvā tu tan mahāprājñaḥ sa bhaviṣyaṃ saha uttaraṃ
cintayāmāsa kōnvētat prayuñjīyād iti prabhuḥ 3
tasya cintayāmānasya maharṣēr bhāvitātmanaḥ
agṛhṇītāṃ tataḥ pādāu muni vēṣāu kuśī lavāu 4
kuśī lavāu tu dharmajñāu rāja putrāu yaśaśvināu
bhrātarāu svara sampannāu dadarśa āśrama vāsināu 5
sa tu mēdhāvināu dṛṣṭvā vēdēṣu pariniṣṭitāu
vēdōpabṛṃhaṇārthāya tāu agrāhayata prabhuḥ 6
kāvyaṃ rāmāyaṇaṃ kṛtsnaṃ sītāyāḥ caritaṃ mahat
paulastya vadhaṃ iti ēvaṃ cakāra carita vrataḥ 7
pāṭhyē gēyē ca mathuraṃ pramāṇāiḥ tribhir anvitaṃ
jātibhiḥ saptabhiḥ yuktaṃ tantrī laya samanvitaṃ 8
rasāiḥ śṛṅgāra karuṇa hāsya rāudra bhayānakāiḥ
virādibhī rasāir yuktaṃ kāvyaṃ ētat agāyatāṃ 9
tāu tu gāndharva tattvajñāu stthāna mūrcchana kōvidāu
bhrātarāu svara sampannāu gandharvāḥ iva rūpiṇāu 10
rūpa lakṣaṇa sampannāu madhura svara bhāṣiṇāu
bimbāt iva uthītāu bimbāu rāma dēhāt tathā apara 11
tāu rāja putrāu kārtsnyēna dharmyaṃ ākhyānaṃ uttamaṃ
vācō vidhēyaṃ tat sarvaṃ kṛtvā kāvyaṃ aninditāu 12
ṛṣīṇāṃ ca dvijātīnāṃ sādhūnāṃ ca samāgamē
yathā upadēśaṃ tattvajñāu jagatuḥ tāu samāhitāu 13
mahātmanāu mahābhāgāu sarva lakṣna lakṣitāu
tāu kadācit samētānāṃ ṛṣīṇāṃ bhavita ātmanāṃ 14
madhyē sabhaṃ samīpasthāu idaṃ kāvyaṃ agāyatāṃ
tat śrutvā munayaḥ sarvē bāṣpa paryākulēkṣaṇāḥ 15
sādhu sādhviti tā ūcuḥ paraṃ vismayaṃ āgatāḥ
tē prīta manasaḥ sarvē munayō dharma vatsalāḥ 16
praśaśaṃsuḥ praśastavyāu gāyamānāu kuśī lavāu
ahō gītasya mādhuryāṃ ślōkānāṃ ca viśēṣataḥ 17
ciranirvṛttaṃ api ētat pratyakṣaṃ iva darśitaṃ
praviśya tā ubhāu suṣṭhu tathā bhāvaṃ agāyatāṃ 18
sahitāu madhuraṃ raktaṃ sampannaṃ svara sampadā
ēvaṃ praśasyamānāu tāu tapaḥ ślāghyāiḥ maharṣibhiḥ 19
saṃraktataraṃ atyartthaṃ madhuraṃ tāu agāyatāṃ
prītaḥ kaścin muniḥ tābhyāṃ saṃstthitaḥ kalaśaṃ dadāu 20
prasannō valkalaṃ kaścid dadāu tābhyāṃ mahāyaśāḥ
anyaḥ kṛṣṇājinaṃ adad yajña sūtraṃ tathā aparaḥ 21
kaścit kamaṇḍaluṃ pradān māuñjīṃ anyō mahāmuniḥ
brusīmanyaḥ tadā prādat kāupīnaṃ aparō muniḥ 22
tābhyāṃ dadāu tadā hṛṣṭaḥ kuṭhāraṃ aparō muniḥ
kāṣāyaṃ aparō vastraṃ cīraṃ anyō dadāu muniḥ 23
jaṭābandhanaṃ anyaḥ tu kāṣṭha rajjuṃ mudānvitāḥ
yajña bhāṇḍaṃ ṛṣiḥ kaścit kāṣṭhabhāraṃ tathā paraḥ 24
āudumbarīṃ brusīṃ anyaḥ svasti kēcit tadā avadan
āyuṣyaṃ aparē prāhur mudā tatra maharṣayaḥ 25
dadūḥ ca ēvaṃ varān sarvē munayaḥ satyavādinaḥ
āścaryaṃ idaṃ ākhyānaṃ muninā samprakīrtitaṃ 26
paraṃ kavīnāṃ ādhāraṃ samāptaṃ ca yathā kramaṃ
abhigītaṃ idaṃ gītaṃ sarva gītēṣu kōvidāu 27
āyuṣyaṃ puṣṭi jananaṃ sarva śruti manōharaṃ
praśasyamānāu sarvatra kadācit tatra gāyakāu 28
rathyāsu rāja mārgēṣu dadarśa bharatāgrajaḥ
sva vēśma ca ānīya tatō bhrātarāu sa kuśī lavāu 29
pūjayāmāsa puja arhāu rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ
āsīnaḥ kāñcanē divyē sa ca siṃhāsanē prabhuḥ 30
upōpaviṣṭāiḥ sacivāiḥ bhrātṛbhiḥ ca samanvita
dṛṣṭvā tu rūpa sampannāu vinītāu bhrātarāu ubhāu 31
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmaḥ śatrughnaṃ bharataṃ tathā
śrūyatāṃ ētad ākhyānaṃ anayōḥ dēva varcasōḥ 32
vicitrārtha padaṃ samyak gāyakāu samacōdayat
tāu ca api madhuraṃ raktaṃ svacittāyata niḥsvanaṃ 33
tantrī layavat atyartthaṃ viśrutārtthaṃ agāyatāṃ
hlādayat sarva gātrāṇi manāṃsi hṛdayāni ca
śrōtrāśraya sukhaṃ gēyaṃ tad babhāu janasaṃsadi 34
imāu munī pārthiva lakṣaṇānvitāu kuśī lavāu ca ēva mahātapasvināu
mamā api tad bhūti karaṃ pracakṣatē mahānubhāvaṃ caritaṃ nibōdhata 35
tataḥ tu tāu rāma vacaḥ pracōditāu agāyatāṃ mārga vidhāna sampadā
sa ca api rāmaḥ pariṣad gataḥ śanāir bubhūṣaya āsaktamanā babhūva 36
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē bālakāṇḍē caturthasargaḥ