శ్రీమద్రామాయణము - బాలకాండ
ఏకోనచత్వారింశ సర్గము
విశ్వామిత్రవచశ్శ్రుత్వా కథాన్తే రఘునన్దన:
ఉవాచ పరమప్రీతో మునిం దీప్తమివానలమ్ 1
శ్రోతుమిచ్ఛామి భద్రం తే విస్తరేణ కథామిమామ్
పూర్వకో మే కథం బ్రహ్మన్ యజ్ఞం వై సముపాహరత్ 2
శఙ్కరశ్వశురో నామ! హిమవానచలోత్తమ:
వింధ్యపర్వతమాసాద్య నిరీక్షేతే పరస్పరమ్ 3
తయోర్మధ్యే ప్రవృత్తోభూద్యజ్ఞ స్సపురుషోత్తమ!
స హి దేశో నరవ్యాఘ్ర ప్రశస్తో యజ్ఞకర్మణి 4
తస్యాశ్వచర్యాం కాకుత్స్థ దృఢధన్వా మహారథ: అంశుమానకరోత్తాత సగరస్య మతే స్థిత: 5
తస్య పర్వణి తం యజ్ఞం యజమానస్య వాసవ: రాక్షసీం తనుమాస్థాయ యజ్ఞీయాశ్వమపాహరత్ 6
హ్రియమాణే తు కాకుత్స్థ తస్మిన్నశ్వే మహాత్మన: ఉపాధ్యాయగణాస్సర్వే యజమానమథాబ్రువన్ 7
అయం పర్వణి వేగేన యజ్ఞియాశ్వోపనీయతే
హర్తారం జహి కాకుత్స్థ హయశ్చైవోపనీయతామ్ 8
యజ్ఞచ్ఛిద్రం భవత్యేతత్సర్వేషామశివాయ న:
తత్తథా క్రియతాం రాజన్! యథాచ్ఛిద్ర: క్రతుర్భవేత్ 9
ఉపాధ్యాయవచ శ్శ్రుత్వా తస్మిన్ సదసి పార్థివ: షష్టిం పుత్రసహస్రాణి వాక్యమేతదువాచ హ 10
గతిం పుత్రా: న పశ్యామి రాక్షసాం పరుషర్షభా:
మన్త్రపూతైర్మహాభాగైరాస్థితో హి మహాక్రతు: 11
తద్గచ్ఛత విచిన్వధ్వం పుత్రకా: భద్రమస్తు వ: సముద్రమాలినీం సర్వాం పృథివీమనుగచ్ఛత 12
ఏకైకయోజనం పుత్రా విస్తారమధిగచ్ఛత
యావత్తురగసన్దర్శ: తావత్ ఖనత మేదినీమ్
తం చైవ హయహర్తారం మార్గమాణా మమాజ్ఞయా 13
దీక్షిత: పౌత్రసహితస్సోపాధ్యాయగణో హ్యహమ్
ఇహ స్థాస్యామి భద్రం వో యావత్తురగదర్శనమ్ 14
ఇత్యుక్తా హృష్టమనసో రాజపుత్రా మహాబలా: జగ్ముర్మహీతలం రామ పితుర్వచనయన్త్రితా: 15
యోజనాయామవిస్తారమేకైకో ధరణీతలమ్
బిభిదు: పరుషవ్యాఘ్ర వజ్రస్పర్శసమైర్నఖై: 16
శూలైరశనికల్పైశ్చ హలైశ్చాపి సుదారుణై:
భిద్యమానా వసుమతీ ననాద రఘునన్దన 17
నాగానాం మథ్యమానానామసురాణాం చ రాఘవ రాక్షసానాం చ దుర్ధర్షస్సత్త్వానాం నినదోభవత్ 18
యోజనానాం సహస్రాణి షష్టిం తు రఘునన్దన! బిభిదుర్ధరణీం వీరా: రసాతలమనుత్తమమ్ 19
ఏవం పర్వతసమ్బాధం జమ్బూద్వీపం నృపాత్మజా: ఖనన్తో నరశార్దూల! సర్వత: పరిచక్రము: 20
తతో దేవాస్సగన్ధర్వాస్సాసురాస్సహపన్నగా: సమ్భ్రాన్తమనసస్సర్వే పితామహముపాగమన్ 21
తే ప్రసాద్య మహాత్మానం విషణ్ణవదనాస్తదా
ఊచు: పరమసన్త్రస్తా పితామహమిదం వచ: 22
భగవన్ పృథివీ సర్వా ఖన్యతే సగరాత్మజై: బహవశ్చ మహాత్మానో హన్యన్తే తలవాసిన: 23
అయం యజ్ఞహరోస్మాకమనేనాశ్వోపనీయతే
ఇతి తే సర్వభూతాని నిఘ్నన్తి సగరాత్మజా: 24
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే బాలకాణ్డే ఏకోనచత్వారింశస్సర్గ:
Bālakāṇḍam - Ēkōnacatvāriṃśa Sargaḥ
viśvāmitravacaśśrutvā kathāntē raghunandanaḥ
uvāca paramaprītō muniṃ dīptamivānalam 1
śrōtumicchāmi bhadraṃ tē vistarēṇa kathāmimām
pūrvakō mē kathaṃ brahman yajñaṃ vai samupāharat 2
śaṅkaraśvaśurō nāma! himavānacalōttamaḥ
vindhyaparvatamāsādya nirīkṣētē parasparam 3
tayōrmadhyē pravṛttō'bhūdyajña ssapuruṣōttama!
sa hi dēśō naravyāghra praśastō yajñakarmaṇi 4
tasyāśvacaryāṃ kākutstha dṛḍhadhanvā mahārathaḥ
aṃśumānakarōttāta sagarasya matē sthitaḥ 5
tasya parvaṇi taṃ yajñaṃ yajamānasya vāsavaḥ
rākṣasīṃ tanumāsthāya yajñīyāśvamapāharat 6
hriyamāṇē tu kākutstha tasminnaśvē mahātmanaḥ
upādhyāyagaṇāssarvē yajamānamathābruvan 7
ayaṃ parvaṇi vēgēna yajñiyāśvōpanīyatē
hartāraṃ jahi kākutstha hayaścaivōpanīyatām 8
yajñacchidraṃ bhavatyētat-sarvēṣāmaśivāya naḥ
tattathā kriyatāṃ rājan! yathācchidraḥ kraturbhavēt 9
upādhyāyavaca śśrutvā tasmin sadasi pārthivaḥ
ṣaṣṭhiṃ putrasahasrāṇi vākyamētaduvāca ha 10
gatiṃ putrāḥ na paśyāmi rākṣasāṃ puruṣarṣabhāḥ
mantrapūtairmahābhāgāir-āsthitō hi mahākratuḥ 11
tadgacchata vicinvadhvaṃ putrakāḥ bhadramastu vaḥ
samudramālinīṃ sarvāṃ pṛthivīmanugacchata 12
ēkaikayōjanaṃ putrā vistāramadhigacchata
yāvatturagasandarśaḥ tāvat khanata mēdinīm
taṃ caiva hayahartāraṃ mārgamāṇā mamājñayā 13
dīkṣitaḥ pāutrasahitas-sōpādhyāyagaṇō hyaham
iha sthāsyāmi bhadraṃ vō yāvatturagadarśanam 14
ityuktā hṛṣṭamanasō rājaputrā mahābalāḥ
jagmur-mahītalaṃ rāma piturvachanayantritāḥ 15
yōjanāyāmavistāram-ēkaikō dharaṇītalam
bibhiduḥ puruṣavyāghra vajrasparśasamairnakhaiḥ 16
śūlair-aśanikalpaiśca halaiścāpi sudāruṇaiḥ
bhidyamānā vasumatī nanāda raghunandana 17
nāgānāṃ mathyamānānām-asurāṇāṃ ca rāghava
rākṣasānāṃ ca durdharṣas-sattvānāṃ ninadō'bhavat 18
yōjanānāṃ sahasrāṇi ṣaṣṭhiṃ tu raghunandana!
bibhidur-dharaṇīṃ vīrāḥ rasātalam-anuttamam 19
ēvaṃ parvatasumbādhaṃ jambūdvīpaṃ nr̥pātmajāḥ
khanantō naraśārdūla! sarvataḥ paricakramuḥ 20
tatō dēvāssagandharvāssāsurāssahapannagāḥ
sambhrāntamanasassarvē pitāmahamupāgaman 21
tē prasādya mahātmānaṃ viṣaṇṇavadanāstadā
ūcuḥ paramasantrastā pitāmaham-idaṃ vachaḥ 22
bhagavan pṛthivī sarvā khanyatē sagarātmajaiḥ
bahavaśca mahātmānō hanyantē talavāsinaḥ 23
ayaṃ yajñaharō'smākam-anēnāśvōpanīyatē
iti tē sarvabhūtāni nighnanti sagarātmajāḥ 24
iti śrīmadrāmāyaణē vālmīkīyē ādikāvyē bālakāṇḍē ēkōnacatvāriṃśasargaḥ