శ్రీమద్రామాయణము - బాలకాండ
ద్వాత్రింశ సర్గము
బ్రహ్మయోనిర్మహానాసీత్కుశో నామ మహాతపా:
అక్లిష్టవ్రతధర్మజ్ఞః సజ్జనప్రతిపూజక: 1
స మహాత్మా కులీనాయాం యుక్తాయాం సుగుణోల్బణాన్
వైదర్భ్యాం జనయామాస చతురస్సదృశాన్ సుతాన్ 2
కుశామ్బం కుశనాభం చ అధూర్తరజసం వసుమ్ దీప్తియుక్తాన్ మహోత్సాహాన్ క్షత్రధర్మచికీర్షయా 3
తానువాచ కుశ: పుత్రాన్ ధర్మిష్ఠాన్ సత్యవాదిన: క్రియతాం పాలనం పుత్రా: ధర్మం ప్రాప్స్యథ పుష్కలమ్ 4
ఋషేస్తు వచనం శ్రుత్వా చత్వారో లోకసమ్మతా: నివేశం చక్రిరే సర్వే పురాణాం నృవరాస్తదా 5
కుశామ్బస్తు మహాతేజా: కౌశామ్బీమకరోత్పురీమ్
కుశనాభస్తు ధర్మాత్మా పురం చక్రే మహోదయమ్ 6
అధూర్తరజసో రామ! ధర్మారణ్యం మహీపతి: చక్రే పురవరం రాజా వసుశ్చక్రే గిరివ్రజమ్ 7
ఏషా వసుమతీ రామ! వసోస్తస్య మహాత్మన: ఏతే శైలవరా: పఞ్చ ప్రకాశన్తే సమన్తత: 8
సుమాగధీ నదీ రమ్యా మగధాన్ విశ్రుతాయయౌ
పఞ్చానాం శైలముఖ్యానాం మధ్యే మాలేవ శోభతే 9
సైషా హి మాగధీ రామ వసోస్తస్య మహాత్మన: పూర్వాభిచరితా రామ! సుక్షేత్రా సస్యమాలినీ 10
కుశనాభస్తు రాజర్షి: కన్యాశతమనుత్తమమ్
జనయామాస ధర్మాత్మా ఘృతాచ్యాం రఘునన్దన 11
తాస్తు యౌవనశాలిన్యో రూపవత్య స్స్వలఙ్కృతా: ఉద్యానభూమిమాగమ్య ప్రావృషీవ శతహ్రదా: 12
గాయన్త్యో నృత్యమానాశ్చ వాదయన్త్యశ్చ సర్వశ: ఆమోదం పరమం జగ్ముర్వరాభరణభూషితా: 13
అథ తాశ్చారుసర్వాఙ్గ్యో రూపేణాప్రతిమా భువి
ఉద్యానభూమిమాగమ్య తారా ఇవ ఘనాన్తరే 14
తాస్సర్వగుణసమ్పన్నా రూపయౌవనసంయుతా: దృష్ట్వా సర్వాత్మకో వాయురిదం వచనమబ్రవీత్ 15
అహం వ: కామయే సర్వా భార్యా మమ భవిష్యథ
మానుషస్త్యజ్యతాం భావః దీర్ఘమాయురవాప్స్యథ 16
చలం హి యౌవనం నిత్యం మానుషేషు విశేషత:
అక్షయ్యం యౌవనం ప్రాప్తాః అమర్యశ్చ భవిష్యథ 17
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా వాయోరక్లిష్టకర్మణ: అపహాస్య తతో వాక్యం కన్యాశతమథాబ్రవీత్ 18
అన్తశ్చరసి భూతానాం సర్వేషాం త్వం సురోత్తమ ప్రభావజ్ఞా: స్మ తే సర్వా: కిమస్మానవమన్యసే 19
కుశనాభసుతాస్సర్వా: సమర్థాస్త్వాం సురోత్తమ స్థానాచ్చ్యావయితుం దేవం రక్షామస్తు తపో వయమ్ 20
మాభూత్స కాలో దుర్మేధ: పితరం సత్యవాదినమ్
నావమన్యస్వ ధర్మేణ స్వయం వరముపాస్మహే 21
పితా హి ప్రభురస్మాకం దైవతం పరమం హి న: యస్య నో దాస్యతి పితా స నో భర్తా భవిష్యతి 22
తాసాం తద్వచనం శ్రుత్వా వాయు: పరమకోపన: ప్రవిశ్య సర్వగాత్రాణి బభఞ్జ భగవాన్ ప్రభు: 23
తా: కన్యా వాయునా భగ్నా వివిశుర్నృపతేర్గృహమ్
ప్రాపతన్ భువి సమ్భ్రాన్తాస్సలజ్జా స్సాస్రలోచనా: 24
స చ తా దయితా దీనా: కన్యా: పరమశోభనా: దృష్ట్వా భగ్నాస్తదా రాజా సమ్భ్రాన్త ఇదమబ్రవీత్ 25
కిమిదం కథ్యతాం పుత్ర్య: కో ధర్మమవమన్యతే
కుబ్జా: కేన కృతా: సర్వా వేష్టన్త్యో నాభిభాషథ
ఏవం రాజా వినిశ్శ్వస్య సమాధిం సన్ధే తత: 26
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే బాలకాణ్డే ద్వాత్రింశస్సర్గ:
Bālakāṇḍam - Dvātriṃśa Sargaḥ
brahmayōnir-mahānāsīt-kuśō nāma mahātapaḥ
akliṣṭavrata-dharmajñaḥ sajjanapratipūjakaḥ 1
sa mahātmā kulīnāyāṃ yuktāyāṃ suguṇōlbaṇān
vaidarbhyāṃ janayāmāsa caturassadr̥śān sutān 2
kuśāmbaṃ kuśanābhaṃ ca adhūrtarajasaṃ vasum
dīptiyuktān mahōtsāhān kṣatradharmacikīrṣayā 3
tānuvāca kuśaḥ putrān dharmiṣṭhān satyavādinaḥ
kriyatāṃ pālanaṃ putrāḥ dharmaṃ prāpsyatha puṣkalam 4
r̥ṣēstu vacanaṃ śrutvā catvārō lōkasammatāḥ
nivēśaṃ cakrirē sarvē purāṇāṃ nr̥varāstadā 5
kuśāmbastu mahātējāḥ kāuśāmbīm-akarōt-purīm
kuśanābhastu dharmātmā puraṃ cakrē mahōdayam 6
adhūrtarajasō rāma! dharmāraṇyaṃ mahīpatiḥ
cakrē puravaraṃ rājā vasuścakrē girivrajam 7
ēṣā vasumatī rāma! vasōstasya mahātmanaḥ
ētē śāilavarāḥ pañca prakāśantē samantataḥ 8
sumāgadhī nadī ramyā magadhān viśrutāyayāu
pañcānāṃ śāilamukhyānāṃ madhyē mālēva śōbhatē 9
sāiṣā hi māgadhī rāma vasōstasya mahātmanaḥ
pūrvābhicaritā rāma! sukṣētrā sasyamālinī 10
kuśanābhastu rājarṣiḥ kanyāśatam-anuttamam
janayāmāsa dhar-mātmā g-hr̥tācyāṃ raghuna-ndana 11
tāst u yāuvanasāal i n-yō rūpavat-yas-svalaṅkr̥tāḥ
ud-yānab-hūm i māgam-ya p-rāvr̥ṣīva śata-h-radāḥ 12
gā-yant-yō nr̥t-yamānāś-cha vāda-yant-yaś-cha saṛvaśaḥ
āmōdaṃ paramaṃ jag-m ur-varāb-haraṇab-hūṣ i tāḥ 13
atha tāśchārusar-vāṅg-yō rūpēṇāp-rat i mā b-huv i
ud-yānab-hūm i māgam-ya tārā i va g-hanāntarē 14
tāssaṛvaguṇasampannā rūpa-yāuvanasam-y utāḥ
dṛṣṭ vā saṛvātmakō vā-y ur-idam-vachanam-ab-ravīt 15
ahaṃ vaḥ kāma-yē saṛvā b-hāṛyā mama b-hav i ṣ-yat-ha
mānuṣast-y-aj-yatāṃ b-hāvaḥ dīr-g-hamā-y ur-avāp-syat-ha 16
chalaṃ h i yāu-vanaṃ n i t-yaṃ mānuṣēṣ u v i śēṣataḥ
akṣay-yaṃ yāu-vanaṃ p-rāptāḥ amaṛ-yaś-cha b-hav i ṣ-yat-ha 17
tasya tadvachanaṃ śrutvā vā-yōrak l iṣṭakar-maṇaḥ
apa-hās-ya tatō vāk-yaṃ kan-yāśatam-at-hāb-ravīt 18
antas-charas i b-hūtānāṃ saṛvēṣāṃ tvaṃ surōttama
p-rab-hāvā-jñāḥ sma tē saṛvāḥ k i m-asmānavaman-yasē 19
kuśanāb-has utāssaṛvāḥ samar-t-hāst vāṃ surōttama
st-hānāc-ch-yāva-y i t uṃ dēvaṃ rakṣāmast u tapō vayam 20
māb-hūt-sa kālō d ur-mēd-haḥ p i taraṃ sat-yavād i nam
nāvaman-yasva dhar-mēṇa sva-yaṃ varam-upāsma-hē 21
p i tā h i p-rab-h ur-asmākaṃ dāivataṃ paramaṃ h i naḥ
yas-ya nō dās-yat i p i tā sa nō b-har-tā b-hav i ṣ-yat i 22
tāsāṃ tadvachanaṃ śrutvā vā-y uḥ paramakōpanaḥ
prav i ś-ya saṛvagāt rāṇ i bab-h f̃-ja b-hagavān p-rab-h uḥ 23
tāḥ kan-yā vā-y unā b-hag-nā v i v iś ur-nr̥pa-tēr-g-hṛham
p-rāpatan b-huv i sam-b-h-rāntā-ssalajjā-ssās-ralōchanāḥ 24
sa cha tā da-y i tā dīnāḥ kan-yāḥ paramaśōb-hanāḥ
dṛṣṭ vā b-hag-nāstadā rājā sum-b-h-rānta i dam-ab-ravīt 25
k i m-idham kat-h-yatāṃ p ut-r-yaḥ kō dhar-mam-avaman-yatē
k ub-jāḥ kēna kr̥tāḥ saṛvā vēṣṭant-yō nāb-h i b-hāṣat-ha
ēvaṃ rājā v i n i ś-ś-vas-ya samād-h iṃ sa-ndad-hē tataḥ 26
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē bālakāṇḍē dvātriṃśasargaḥ