బాలకాండమ్ - తృతీయస్సర్గః
శ్రుత్వా వస్తు సమగ్రం తత్ ధర్మ అర్ధ సహితం హితం
వ్యక్తం అన్వేషతే భూయో యద్వృత్తం తస్య ధీమతః 1
ఉపస్పృస్య ఉదకం సమ్యక్ మునిః స్థిత్వా కృతాఞ్జలిః
ప్రాచీన అగ్రేషు దర్భేషు ధర్మేణ అన్వేషతే గతిం 2
రామ లక్ష్మణ సీతాభిః రాజ్ఞా దశరథేన చ
స భార్యేణ స రాష్ట్రేణ యత్ ప్రాప్తం తత్ర తత్త్వతః 3
హసితం భాషితం చ ఏవ గతిర్యాయత్ చ చేష్టితం
తత్ సర్వం ధర్మ వీర్యేణ యథావత్ సంప్రపశ్యతి 4
స్త్రీ తృతీయేన చ తథా యత్ ప్రాప్తం చరతా వనే
సత్యసంధేన రామేణ తత్సర్వం చ అన్వవేక్షత 5
తతః పశ్యతి ధర్మాత్మా తత్ సర్వం యోగమాస్థితః
పురా యత్ తత్ర నిర్వృత్తం పాణావ ఆమలకం యథా 6
తత్ సర్వం తాత్త్వతో దృష్ట్వా ధర్మేణ స మహామతిః
అభిరామస్య రామస్య తత్ సర్వం కర్తుం ఉద్యతః 7
కామార్థ గుణ సంయుక్తం ధర్మార్ధ గుణ విస్తరం
సముద్రం ఇవ రత్నాఢ్యం సర్వ శ్రుతి మనోహరం 8
స యథా కథితం పూర్వం నారదేన మహాత్మనా
రఘు వంశస్య చరితం చకార భగవాన్ మునిః 9
జన్మ రామస్య సుమహద్ వీర్యం సర్వానుకూలతాం
లోకస్య ప్రియతాం క్షాంతిం సౌమ్యతాం సత్య శీలతాం 10
నానా చిత్ర కథాః చ అన్యాః విశ్వామిత్ర సహాయేన
జానక్యాః చ వివాహం చ ధనుషః చ విభేదనం 11
రామ రామ వివాదం చ గుణాన్ దాశరథేః తథా
తథాఽభిషేకం రామస్య కైకేయ్యా దుష్ట భావతాం 12
విఘాతం చ అభిషేకస్య రాఘవస్య వివాసనం
రాజ్ఞః శోకం విలాపం చ పర లోకస్య చ ఆశ్రయం 13
ప్రకృతీనాం విషాదం చ ప్రకృతీనాం విసర్జనం
నిషాద అధిప సంవాదం సూతోపావర్తనం తథా 14
గఙ్గాయాః చ అపి సంతారం భరద్వాజస్య దర్శనం
భరద్వాజ అభ్యనుజ్ఞాత్ చిత్రకూటస్య దర్శనం 15
వాస్తు కర్మ నివేశం చ భరత అగమనం తథా
ప్రసాదనం చ రామస్య పితుః చ సలిల క్రియాం 16
పాదుకా అగ్ర్య అభిషేకం చ నంది గ్రామ నివాసనం
దణ్డకారణ్య గమనం విరాధస్య వధం తథా 17
దర్శనం శరభఙ్గస్య సుతీక్ష్ణేన సమాగమం
అనసూయ సమాఖ్యా చ అఙ్గరాగ్స్య చ అర్పణం 18
దర్శనం చ అపి అగస్త్యస్య ధనుషో గ్రహణం తథా
శూర్పణఖాః చ సంవాదం విరూపకరణం తథా 19
వధం ఖరః త్రిశిరసః ఉత్థానం రావణస్య చ
మారీచస్య వధం చ ఏవ వైదేహ్యా హరణం తథా 20
రాఘవస్య విలాపం చ గృధ్ర రాజ నిబర్హణం
కబంధ దర్శనం చ ఏవ పంపాయాః చ అపి దర్శనం 21
శబరీ దర్శనం చ ఏవ ఫల మూల అశనం తథా
ప్రలాపం చ ఏవ పంపాయాం హనుమద్ దర్శనం 22
ఋష్యమూకస్య గమనం సుగ్రీవేణ సమాగమం
ప్రత్యయోత్పాదనం సఖ్యం వాలి సుగ్రీవ విగ్రహం 23
వాలి ప్రమథనం చ ఏవ సుగీవ ప్రతిపాదనం
తారా విలాపం సమయం వర్ష రాత్ర నివాసనం 24
కోపం రాఘవ సింహస్య బలానాం ఉపసంగ్రహం
దిశః ప్రస్థాపనం చ ఏవ పృథివ్యాః చ నివేదనం 25
అఙ్గులీయక దానం చ ఋక్ష్స్య బిల దర్శనం
ప్రాయోపవేశనం చ అపి సంపాతేః చ అపి దర్శనం 26
పర్వత ఆరోహణం చ అపి సాగర్స్య అపి లఙ్ఘనం
సముద్ర వచనాత్ చ ఏవ మైనాకస్య చ దర్శనం 27
రాక్షసీ తర్జనం చ ఏవ ఛాయా గ్రాహస్య దర్శనం
సింహికాయాః చ నిధనం లఙ్కా మలయ దర్శనం 28
రాత్రౌ లంకా ప్రవేశం చ ఏకస్య అపి విచింతనం
ఆపాన భూమి గమనం అవరోధస్య దర్శనం 29
దర్శనం రావణస్య అపి పుష్పకస్య చ దర్శనం
అశోక వనికాయానం సీతాయాః చ అపి దర్శనం 30
అభిజ్ఞాన ప్రదానం చ సీతాయాః చ అపి భాషణం
రాక్షసీ తర్జనం చ ఏవ త్రిజటా స్వప్న దర్శనం 31
మణి ప్రదానం సీతాయాః వృక్ష భంగం తథ ఏవ చ
రాక్షసీ విద్రవం చైవ కింకరాణాం నిబర్హణం 32
గ్రహణం వాయు సూనోశ్చ లంకా దాహ అభిగర్జనం
ప్రతి ప్లవనం ఏవ అథ మధూనాం హరణం తథా 33
రాఘవ ఆస్వాసనం చైవ మణి నిర్యాతనం తథా
సంగమం చ సముద్రేణ నల సేతోః చ బంధనం 34
ప్రతారం చ సముద్రస్య రాత్రౌ లంకా అవరోధనం
విభీషణేన సంసర్గం వధోపాయ నివేదనం 35
కుంభకర్ణస్య నిధనం మేఘనాద నిబర్హణం
రావణస్య వినాశం చ సీతావాప్తిం అరేః పురే 36
విభీషణ అభిషేకం చ పుష్పకస్య చ దర్శనం
అయోధ్యాయాః చ గమనం భరద్వాజ సమాగమం 37
ప్రేషణం వాయు పుత్రస్య భరతేన సమాగమం
రామ అభిషేక అభ్యుదయం సర్వ సైన్య విసర్జనం 38
స్వ రాష్ట్ర రంజనం చ ఏవ వైదేహ్యాః చ విసర్జనం
అనాగతం చ యత్ కించిద్ రామస్య వసుధా తలే 39
తత్ చకార ఉత్తరే కావ్యే వాల్మీకిః భగవాన్ ఋషిః 40
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే బాలకాండే తృతీయస్సర్గః
Bālakāṇḍam - Tr̥tīya Sargaḥ
śrutvā vastu samagraṃ tat dharma artha sahitaṃ hitaṃ
vyaktaṃ anvēṣatē bhūyō yadvṛttaṃ tasya dhīmataḥ 1
upaspṛsya udakaṃ samyak muniḥ sthitvā kṛtāñjaliḥ
prācīna agrēṣu darbhēṣu dharmēṇa anvēṣatē gatiṃ 2
rāma lakṣmaṇa sītābhiḥ rājñā daśarathēna ca
sa bhāryēṇa sa rāṣṭrēṇa yat prāptaṃ tatra tattvataḥ 3
hasitaṃ bhāṣitaṃ ca ēva gatiryāyat ca cēṣṭitaṃ
tat sarvaṃ dharma vīryēṇa yathāvat samprapaśyati 4
strī tṛtīyēna ca tathā yat prāptaṃ caratā vanē
satyasandhēna rāmēṇa tatsarvaṃ ca anvavēkṣata 5
tataḥ paśyati dharmātmā tat sarvaṃ yōgamāsthitaḥ
purā yat tatra nirvṛttaṃ pāṇāva āmalakaṃ yathā 6
tat sarvaṃ tāttvatō dṛṣṭvā dharmēṇa sa mahāmatiḥ
abhirāmasya rāmasya tat sarvaṃ kartuṃ udyataḥ 7
kāmārtha guṇa saṃyuktaṃ dharmārtha guṇa vistaraṃ
samudraṃ iva ratnāḍhyaṃ sarva śruti manōharaṃ 8
sa yathā kathitaṃ pūrvaṃ nāradēna mahātmanā
raghu vaṃśasya caritaṃ cakāra bhagavān muniḥ 9
janma rāmasya sumahad vīryaṃ sarvānukūlatāṃ
lōkasya priyatāṃ kṣāntiṃ sāumyatāṃ satya śīlatāṃ 10
nānā citra kathāḥ ca anyāḥ viśvāmitra sahāyēna
jānakyāḥ ca vivāhaṃ ca dhanuṣaḥ ca vibhēdanaṃ 11
rāma rāma vivādaṃ ca guṇān dāśarathēḥ tathā
tathā'bhiṣēkaṃ rāmasya kāikēyyā duṣṭa bhāvatāṃ 12
vighātaṃ ca abhiṣēkasya rāghavasya vivāsanaṃ
rājñaḥ śōkaṃ vilāpaṃ ca para lōkasya ca āśrayaṃ 13
prakṛtīnāṃ viṣādaṃ ca prakṛtīnāṃ visarjanaṃ
niṣāda adhipa saṃvādaṃ sūtōpāvartanaṃ tathā 14
gaṅgāyāḥ ca api santāraṃ bharadvājasya darśanaṃ
bharadvāja abhyanujñāt citrakūṭasya darśanaṃ 15
vāstu karma nivēśaṃ ca bharata āgamanaṃ tathā
prasādanaṃ ca rāmasya pituḥ ca salila kriyāṃ 16
pādukā agrya abhiṣēkaṃ ca nandi grāma nivāsanaṃ
daṇḍakāraṇya gamanaṃ virādhasya vadhaṃ tathā 17
darśanaṃ śarabhaṅgasya sutīkṣṇēna samāgamṃ
anasūyā samākhyā ca aṅgarāgsya ca arpaṇaṃ 18
darśanaṃ ca api agastyasya dhanuṣō grahaṇaṃ tathā
śūrpaṇakhāḥ ca saṃvādaṃ virūpakaraṇaṃ tathā 19
vadhaṃ kharaḥ triśirasaḥ utthānaṃ rāvaṇasya ca
mārīcasya vadhaṃ ca ēva vaidēhyā haraṇaṃ tathā 20
rāghavasya vilāpaṃ ca gṛdhra rāja nibarhaṇaṃ
kabandha darśanaṃ ca ēva pampāyāḥ ca api darśanaṃ 21
śabarī darśanaṃ ca ēva phala mūla aśanaṃ tathā
pralāpaṃ ca ēva pampāyāṃ hanumad darśanaṃ 22
ṛṣyamūkasya gamanaṃ sugrīvēna samāgamṃ
pratyayōtpādanaṃ sakhyaṃ vāli sugrīva vigrahaṃ 23
vāli pramanthaṃ ca ēva sugīva pratipādanaṃ
tārā vilāpaṃ samayaṃ varṣa rātra nivāsanaṃ 24
kōpaṃ rāghava siṃhasya balānāṃ upasaṅgrahaṃ
diśaḥ prasthāpanaṃ ca ēva pṛthivyāḥ ca nivēdanaṃ 25
aṅgulīyaka dānaṃ ca ṛkṣasya bila darśanaṃ
prāyōpavēśanaṃ ca api sampātēḥ ca api darśanaṃ 26
parvata ārōhaṇaṃ ca api sāgarsya api laṅghanaṃ
samudra vacanāt ca ēva māinākasya ca darśanaṃ 27
rākṣasī tarjanaṃ ca ēva chāyā grāhasya darśanaṃ
siṃhikāyāḥ ca nidhanaṃ laṅkā malaya darśanaṃ 28
rātrāu laṅkā pravēśaṃ ca ēkasya api viciṃtanaṃ
āpāna bhūmi gamanaṃ avarōdhasya darśanaṃ 29
darśanaṃ rāvaṇasya api puṣpakasya ca darśanaṃ
aśōka vanikāyānaṃ sītāyāḥ ca api darśanaṃ 30
abhijñāna pradānaṃ ca sītāyāḥ ca api bhāṣaṇaṃ
rākṣasī tarjanaṃ ca ēva trijaṭā svapna darśanaṃ 31
maṇi pradānaṃ sītāyāḥ vṛkṣa bhaṅgaṃ tathan ēva ca
rākṣasī vidravaṃ caiva kiṃkarāṇāṃ nibarhaṇaṃ 32
grahaṇaṃ vāyu sūnōśca laṅkā dāha abhigarjanaṃ
prati plavanaṃ ēva atha madhūnāṃ haraṇaṃ tathā 33
rāghava āsvāsanaṃ caiva maṇi niryātanaṃ tathā
saṅgamaṃ ca samudrēṇa nala sētōḥ ca bandhanaṃ 34
pratāraṃ ca samudrasya rātrāu laṅkā avarōdhanaṃ
vibhīṣaṇēna saṃsargaṃ vadhōpāya nivēdanaṃ 35
kumbhakarṇasya nidhanaṃ mēghanāda nibarhaṇaṃ
rāvaṇasya vināśaṃ ca sītāvāpt iṃ arēḥ purē 36
vibhīṣaṇa abhiṣēkaṃ ca puṣpakasya ca darśanaṃ
ayōdhyāyāḥ ca gamanaṃ bharadvāja samāgamṃ 37
prēṣaṇaṃ vāyu putrasya bharatēna samāgamṃ
rāma abhiṣēka abhyudayaṃ sarva sainya visarjanaṃ 38
sva rāṣṭra raf̃janaṃ ca ēva vaidēhyāḥ ca visarjanaṃ
anāgataṃ ca yat kif̃cid rāmasya vasudhā talē 39
tat cakāra uttarē kāvyē vālmīkiḥ bhagavān ṛṣiḥ 40
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē bālakāṇḍē tr̥tīyasargaḥ