బాలకాండమ్ - ద్వితీయస్సర్గః
నారదస్య తు తద్వాక్యం శ్రుత్వా వాక్య విశారదః
పూజయామాస ధర్మాత్మా సహ శిష్యో మహామునిః 1
యథావత్ పూజితః తేన దేవర్షిః నారదః తథా
ఆపృచ్ఛైవ అభ్యనుజ్ఞాతః స జగామ విహాయసం 2
స ముహూర్తం గతే తస్మిన్ దేవలోకం మునిః తదా
జగామ తమసా తీరం జాహ్నవ్యాత్ అవిదూరతః 3
స తు తీరం సమాసాద్య తమసాయా మునిః తదా
శిష్యం ఆహ స్థితం పార్శ్వే దృష్ట్వా తీర్థం అకర్దమం 4
అకర్దమం ఇదం తీర్థం భరద్వాజ నిశామయ
రమణీయం ప్రసన్న అంబు సన్ మనుష్య మనో యథా 5
న్యస్యతాం కలశః తాత దీయతాం వల్కలం మమ
ఇదం ఏవ అవగాహిష్యే తమసా తీర్థం ఉత్తమం 6
ఏవం ఉక్తో భరద్వాజో వాల్మీకేన మహాత్మనా
ప్రయచ్ఛత మునేః తస్య వల్కలం నియతః గురోః 7
స శిష్య హస్తాత్ ఆదాయ వల్కలం నియతేంద్రియః
విచచార హ పశ్యన్ తత్ సర్వతో విపులం వనం 8
తస్య అభ్యాశే తు మిథునం చరంతం అనపాయినం
దదర్శ భగవాన్ తత్ర క్రౌఙ్చయోః చారు నిస్వనం 9
తస్మాత్ తు మిథునాత్ ఏకం పుమాంసం పాప నిశ్చయః
జఘాన వైరనిలయో నిషాదః తస్య పశ్యతః 10
తం శోణిత పరీతాఙ్గం చేష్టమానం మహీతలే
భార్యా తు నిహతం దృష్ట్వా రురావ కరుణాం గిరం 11
వియుక్తా పతినా తేన ద్విజేన సహచారిణా
తామ్ర శీర్షేణ మత్తేన పత్రిణా సహితేన వై 12
తథా విధిం ద్విజం దృష్ట్వా నిషాదేన నిపాతితం
ఋషేః ధర్మాత్మానః తస్య కారుణ్యం సపద్యత 13
తతః కరుణ వేదిత్వాత్ అధర్మో అయం ఇతి ద్విజః
నిశామ్య రుదతీం క్రౌంచీం ఇదం వచనం అబ్రవీత్ 14
మా నిషాద ప్రతిష్ఠాం త్వమగమః శాశ్వతీః సమాః
యత్ క్రౌంచమిథునాదేకమ్ అవధీః కామమోహితమ్ 15
తస్య ఏవం బ్రువతః చింతా బభూవ హృది వీక్షతః
శోకార్తేన అస్య శకునేః కిం ఇదం వ్యాహృతం మయా 16
చింతయన్ స మహాప్రాజ్ఞః చకార మతిమాన్ మతిం
శిశ్యం చ ఏవ అబ్రవీత్ వాక్యం ఇదం స మునిపుఙ్గవః 17
పాద బద్ధః అక్షర సమః తంత్రీ లయ సమన్వితః
శోకార్తస్య ప్రవృత్తో మే శ్లోకో భవతు న అన్యథా 18
శిష్యః తు తస్య బ్రువతో మునేర్ వాక్యం అనుత్తమం
ప్రతి జగ్రాహ సంతుష్టః తస్య తుష్టోః అభవత్ మునిః 19
సోఽభిషేకం తతః కృత్వా తీర్థే తస్మిన్ యథావిధి
తం ఏవ చింతయన్ అర్థం ఉపావర్తత వై మునిః 20
భరద్వాజః తతః శిష్యో వినీతః శ్రుతవాన్ గురోః
కలశం పూర్ణమాదాయ పృష్ఠతః అనుజగామ హ 21
స ప్రవిశ్య ఆశ్రమ పదం శిష్యేణ సహ ధర్మవిత్
ఉపవిష్టః కథాః చ అన్యాః చకార ధ్యానమాస్థితః 22
ఆజగామ తతః బ్రహ్మో లోకకర్తా స్వయం ప్రభుః
చతుర్ ముఖో మహాతేజా ద్రష్టుం తం మునిపుఙ్గవం 23
వాల్మీకిః అథ తం దృష్ట్వా సహసా ఉత్థాయ వాగ్యతః
ప్రాంజలిః ప్రయతో భూత్వా తస్థౌ పరమ విస్మితః 24
పూజయామాస తం దేవం పాద్య అర్ఘ్య ఆసన వందనైః
ప్రణమ్య విధివత్ చ ఏనం పృష్ట్వా చ ఏవ నిరామయం 25
అథ ఉపవిశ్య భగవాన్ ఆసనే పరమ అర్చితే
వాల్మీకయే చ ఋషయే సందిదేశ ఆసనం తతః 26
బ్రహ్మణా సమనుజ్ఞాతః సోఽపి ఉపావిశత్ ఆసనే
ఉపవిష్టే తదా తస్మిన్ సాక్షాత్ లోక పితామహే 27
తత్ గతేన ఏవ మనసా వాల్మీకిః ధ్యానం ఆస్థితః
పాపాత్మనా కృతం కష్టం వైర గ్రహణ బుద్ధినా 28
యత్ తాదృశం చారురవం క్రౌంచం హన్యాత్ అకారణాత్
శోచన్ ఏవ పునః క్రౌంచీం ఉప శ్లోకం ఇమం జగౌ 29
పునర్ అంతర్గత మనా భూత్వా శోక పరాయణః
తం ఉవాచ తతో బ్రహ్మా ప్రహసన్ మునిపుంగవం 30
శ్లోక ఏవాస్త్వయా బద్ధో న అత్ర కార్యా విచారణా
మత్ చ్ఛందాత్ ఏవ తే బ్రహ్మన్ ప్రవృత్తే అయం సరస్వతీ 31
రామస్య చరితం కృత్స్నం కురు త్వం ఋషిసత్తమ
ధర్మాత్మనో భగవతో లోకే రామస్య ధీమతః 32
వృత్తం కథయ ధీరస్య యథా తే నారదాత్ శ్రుతం
రహస్యం చ ప్రకాశం చ యద్ వృత్తం తస్య ధీమతః 33
రామస్య సహ సౌమిత్రే రాక్షసానాం చ సర్వశః
వైదేహ్యాః చ ఏవ యద్ వృత్తం ప్రకాశం యది వా రహః 34
తత్ చ అపి అవిదితం సర్వం విదితం తే భవిష్యతి
న తే వాక్ అనృత కావ్యే కాచిత్ అత్ర భవిష్యతి 35
కురు రామ కథాం పుణ్యాం శ్లోక బద్ధాం మనోరమాం
యావత్ స్థాస్యంతి గిరయః సరితః చ మహీతలే 36
తావత్ రామాయణ కథా లోకేషు ప్రచరిష్యతి
యావత్ రామస్య చ కథా త్వత్ కృతా ప్రచరిష్యతి 37
తావత్ ఊర్ధ్వం అధః చ త్వం మత్ లోకేషు నివత్స్యసి
ఇతి ఉక్త్వా భగవాన్ బ్రహ్మా తత్ర ఏవ అంతరధీయత
తతః స శిష్యో భగవాన్ మునిః విస్మయం ఆయయౌ 38
తస్య శిష్యాః తతః సర్వే జగుః శ్లోకం ఇమం పునః
ముహుర్ ముహుః ప్రీయమాణాః ప్రాహుః చ భృశ విస్మితాః 39
సమాక్షరైః చతుర్భిః యః పాదైః గీతో మహర్షిణా
సః అనువ్యాహరణాత్ భూయః శోకః శ్లోకత్వం ఆగతః 40
తస్య బుద్ధిః ఇయం జాతా మహర్షేః భావితాత్మనః
కృత్స్నం రామాయణం కావ్యం ఈదృశైః కరవాణ్యహం 41
ఉదార వృత్త అర్థ పదైః మనోరమైః తదా అస్య రామస్య చకార కీర్తిమాన్
సమా అక్షరైః శ్లోక శతైః యశస్వినో యశస్కరం కావ్యం ఉదార దర్శనః 42
తద్ ఉపగత సమాస సంధి యోగం సమ మధురోపనత అర్థ వాక్య బద్ధం
రఘువర చరితం మునిప్రణీతం దశ శిరసః చ వధం నిశామయ అధ్వం 43
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే బాలకాండే ద్వితీయస్సర్గః