శ్రీమద్రామాయణము - బాలకాండ
దశమ సర్గము
సుమన్త్రశ్చోదితో రాజ్ఞా ప్రోవాచేదం వచస్తదా
యథర్శ్యశృఙ్గస్త్వానీత శ్శ్రుణు మే మన్త్రిభిస్సహ 1
రోమపాదమువాచేదం సహామాత్య: పురోహిత:
ఉపాయో నిరపాయోయమస్మాభిరభిచిన్తిత: 2
ఋశ్యశృఙ్గో వనచరస్తపస్స్వాధ్యయనే రత:
అనభిజ్ఞస్స నారీణాం విషయాణాం సుఖస్య చ 3
ఇన్ద్రియార్థైరభిమతైర్నరచిత్తప్రమాథిభి:
పురమానాయయిష్యామ: క్షిప్రం చాధ్యవసీయతామ్ 4
గణికాస్తత్ర గచ్ఛన్తు రూపవత్యస్స్వలఙ్కృతా:
ప్రలోభ్య వివిధోపాయైరానేష్యన్తీహ సత్కృతా: 5
శ్రుత్వా తథేతి రాజా చ ప్రత్యువాచ పురోహితమ్
పురోహితో మన్త్రిణశ్చ తథా చక్రుశ్చ తే తదా 6
వారముఖ్యాశ్చ తచ్ఛ్రుత్వా వనం ప్రవివిశుర్మహత్
ఆశ్రమస్యావిదూరేస్మిన్ యత్నం కుర్వన్తి దర్శనే 7
ఋషిపుత్రస్య ధీరస్య నిత్యమాశ్రమవాసిన:
పితుస్సనిత్యసన్తుష్టో నాతిచక్రామ చాశ్రమాత్ 8
న తేన జన్మప్రభృతి దృష్టపూర్వం తపస్వినా
స్త్రీ వా పుమాన్వా యచ్చాన్యత్సర్వం నగరరాష్ట్రజమ్ 9
తత: కదాచిత్తం దేశమాజగామ యదృచ్ఛయా
విభణ్డకసుతస్తత్ర తాశ్చాపశ్యద్వరాఙ్గనా: 10
తాశ్చిత్రవేషా: ప్రమదా గాయన్త్యో మధురస్వరా:
ఋషిపుత్రముపాగమ్య సర్వా వచనమబ్రువన్ 11
కస్త్వం కిం వర్తసే బ్రహ్మన్ జ్ఞాతుమిచ్ఛామహే వయమ్
ఏకస్త్వం విజనే ఘోరే వనే చరసి శంస న: 12
అదృష్టరూపాస్తాస్తేన కామ్యరూపా వనే స్త్రియ:
హార్దాత్తస్య మతిర్జాతా వ్యాఖ్యాతుం పితరం స్వకమ్ 13
పితా విభణ్డకోస్మాకం తస్యాహం సుత ఔరస:
ఋశ్యశృఙ్గ ఇతి ఖ్యాతం నామ కర్మ చ మే భువి 14
ఇహాశ్రమపదోస్మాకం సమీపే శుభదర్శనా:
కరిష్యే వోత్ర పూజాం వై సర్వేషాం విధిపూర్వకమ్ 15
ఋషిపుత్రవచశ్శ్రుత్వా సర్వాసాం మతిరాస వై
తదాశ్రమపదం ద్రష్టుం జగ్ముస్సర్వాశ్చ తేన తా: 16
ఆగతానాం తత: పూజామృషిపుత్రశ్చకార హ
ఇదమర్ఘ్యమిదం పాద్యమిదం మూలమిదం ఫలం చ న: 17
ప్రతిగృహ్య చ తాం పూజాం సర్వా ఏవ సముత్సుకా:
ఋషేర్భీతాశ్చ శీఘ్రం తా గమనాయ మతిం దధు: 18
అస్మాకమపి ముఖ్యాని ఫలానీమాని వై ద్విజ
గృహాణ ప్రతి భద్రం తే భక్షయస్వ చ మా చిరమ్ 19
తతస్తాస్తం సమాలిఙ్గ్య సర్వా హర్షసమన్వితా:
మోదకాన్ప్రదదుస్తస్మై భక్ష్యాంశ్చ వివిధాన్ బహూన్ 20
తాని చాస్వాద్య తేజస్వీ ఫలానీతి స్మ మన్యతే
అనాస్వాదితపూర్వాణి వనే నిత్యనివాసినామ్ 21
ఆపృచ్ఛ్య చ తదా విప్రం వ్రతచర్యాం నివేద్య చ
గచ్ఛన్తి స్మాపదేశాత్తా భీతాస్తస్య పితుస్స్త్రియ: 22
గతాసు తాసు సర్వాసు కాశ్యపస్యాత్మజో ద్విజ:
అస్వస్థహృదయశ్చాసీద్దు:ఖం స్మ పరివర్తతే 23
తతోపరేద్యుస్తం దేశమాజగామ స వీర్యవాన్
మనోజ్ఞా యత్ర తా దృష్టా వారముఖ్యాస్స్వలఙ్కృతాః 24
దృష్ట్వైవ చ తాస్తదా విప్రమాయాన్తం హృష్టమానసా:
ఉపసృత్య తతస్సర్వాస్తాస్తమూచురిదం వచ: 25
ఏహ్యాశ్రమపదం సౌమ్య! హ్యస్మాకమితి చాబ్రువన్
తత్రాప్యేష విధిశ్శ్రీమాన్ విశేషేణ భవిష్యతి 26
శ్రుత్వా తు వచనం తాసాం సర్వాసాం హృదయఙ్గమమ్
గమనాయ మతిం చక్రే తం చ నిన్యుస్తదా స్త్రియ: 27
తత్ర చానీయమానే తు విప్రే తస్మిన్మహాత్మని
వవర్ష సహసా దేవో జగత్ప్రహ్లాదయంస్తదా 28
వర్షేణైవాగతం విప్రం విషయం స్వం నరాధిప:
ప్రత్యుద్గమ్య మునిం ప్రహ్వశ్శిరసా చ మహీం గత: 29
అర్ఘ్యం చ ప్రదదౌ తస్మై న్యాయతస్సుసమాహిత:
వవ్రే ప్రసాదం విప్రేన్ద్రాన్మా విప్రం మన్యురావిశేత్ 30
అన్త:పురం ప్రవిశ్యాస్మై కన్యాం దత్త్వా యథావిధి
శాన్తాం శాన్తేన మనసా రాజా హర్షమవాప స: 31
ఏవం స న్యవసత్తత్ర సర్వకామైస్సుపూజిత: 32
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే బాలకాణ్డే దశమస్సర్గ:
Bālakāṇḍam - Daśama Sargaḥ
sumantraścōditō rājñā prōvācēdaṃ vacastadā
yatharṣyaśṛṅgastvānīta śśruṇu mē mantribhissaha 1
rōmapādamuvācēdaṃ sahāmātyaḥ purōhitaḥ
upāyō nirapāyōyamasmābhirabhicintitaḥ 2
r̥ṣyaśṛṅgō vanacarastapassvādhyayanē rataḥ
anabhijñassa nārīṇāṃ viṣayāṇāṃ sukhasya ca 3
indriyārthairabhimatairnaracittapramāthibhiḥ
puramānāyayiṣyāmaḥ kṣipraṃ cādhyavasīyatām 4
gaṇikāstatra gacchantu rūpavat-yassvalaṅkṛtāḥ
pralōbhya vividhōpāyāir-ānēṣyantīha satkr̥tāḥ 5
śrutvā tathēti rājā ca pratyuvāca purōhitam
purōhitō mantriṇaśca tathā cakruśca tē tadā 6
vāramukhyāśca tacchrutvā vanaṃ praviviśur-mahat
āśramasyāvidūrēsmin yatnaṃ kurvanti darśanē 7
r̥ṣiputrasya dhīrasya nityamāśramavāsinaḥ
pitussanityasantuṣṭō nātichakrāma chāśramāt 8
na tēna janmaprabhṛt i dṛṣṭapūrvāṃ tapasvinā
strī vā pumānvā yacchānyat-sarvaṃ nagararāṣṭrajam 9
tataḥ kadāchittam dēśamājagāma yadr̥cchayā
vibhaṇḍakasutastat-ra tāścāpaśyadvāraṅganāḥ 10
tāśchitravēṣāḥ pramadā gāyantyō madhurasvarāḥ
r̥ṣiputramupāgamya saṛvā vachanamabruvan 11
kastvaṃ kiṃ vartasē brahman jñātumicchāmahē vayam
ēkastvaṃ vijanē ghōrē vanē charas i śaṃsa naḥ 12
adr̥ṣṭarūpāstāstēna kāmyarūpā vanē striyaḥ
hārdāttasya matirjātā vyākhyātuṃ pitaraṃ svakam 13
pitā vibhaṇḍakōsmākaṃ tasyāhaṃ suta āurasaḥ
r̥ṣyaśṛṅga iti khyātaṃ nāma karma cha mē bhuv i 14
ihāśramapadōsmākaṃ samīpē śubhadarśanāḥ
kariṣyē vōt-ra pūjāṃ vāi saṛvēṣāṃ vidhipūrvakam 15
r̥ṣiputravachaśśrutvā saṛvāsāṃ matirāsa vāi
tadāśramapadaṃ draṣṭuṃ jaggmussaṛvāścha tēna tāḥ 16
āgatānāṃ tataḥ pūjām-r̥ṣiputraśchakāra ha
idam-arghyam-idaṃ pādyam-idaṃ mūlam-idaṃ phalaṃ cha naḥ 17
pratigr̥hya cha tāṃ pūjāṃ saṛvā ēva samutsukāḥ
r̥ṣērbhītāścha śīghraṃ tā gamanāya matiṃ dadhuḥ 18
asmākam-ap i mukhyān i phalānīmān i vāi dvija
gr̥hāṇa prat i bhadraṃ tē bhakṣayasva cha mā ciram 19
tatastāstaṃ samāliṅgy saṛvā harṣasamanvitāḥ
mōdakān-pradadustasmāi bhakṣyāṃścha vividhān bahūn 20
tān i chāsvādya tējasvī phalānīt i sma manyatē
anāsvāditapūrvāṇi vanē nityanivāsinām 21
āpṛcc-hya cha tadā vipraṃ vratacharyāṃ nivēdya cha
gacchant i smāpadēśāttā bhītāstasya pitusstriyaḥ 22
gatāsu tāsu saṛvās u kāśyapasyātmajō dvijaḥ
asvasthahr̥dayaśchāsīdd-uḥkhaṃ sma parivartatē 23
tatō-parēdyustaṃ dēśamājagāma sa vīryavān
manōjñā yatra tā dṛṣṭā vāramukhyāssvalaṅkr̥tāḥ 24
dṛṣṭvāiva cha tāstadā vipramāyāntaṃ hr̥ṣṭamānasāḥ
upasr̥tya tatassaṛvāstāstāmūcur-idaṃ vachaḥ 25
ēhyāśramapadaṃ sāumya! hyasmākam-it i chābruvan
tatrāpyēṣa vidhiśśrīmān viśēṣēṇa bhaviṣyati 26
śrutvā tu vachanaṃ tāsāṃ saṛvāsāṃ hr̥dayṅgamam
gamanāya matiṃ chakrē taṃ cha nin-yustadā striyaḥ 27
tatra chānīyamānē tu viprē tasmin-mahātmani
vavarṣa sahasā dēvō jagatprahlādayaṃstadā 28
vaṛṣēṇāivāgataṃ vipraṃ viṣayaṃ svaṃ narādhipaḥ
pratyudgaṃya muniṃ prahva-śśirasā cha mahīṃ gataḥ 29
arghyaṃ cha pradadāu tasmāi nyāyatassusamāhitaḥ
vavrē prasādaṃ viprēndrānmā vipraṃ man-yurāviśēt 30
antaḥpuraṃ praviśyāsmāi kanyāṃ dattvā yathāvidhi
śāntāṃ śāntēna manasā rājā harṣamavāpa saḥ 31
ēvaṃ sa nyavasattatra saṛvakāmāissupūjitaḥ 32
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē bālakāṇḍē daśamasargaḥ