శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
సప్తనవతితమ సర్గము
సుసంరబ్ధం తు సౌమిత్రిం లక్ష్మణం క్రోధమూర్ఛితమ్ |
రామస్తు పరిసాన్త్వ్యాథ వచనం చేదమబ్రవీత్ || ౧
కిమత్ర ధనుషా కార్యమసినా వా సచర్మణా |
మహేష్వాసే మహాప్రాజ్ఞే భరతే స్వయమాగతే || ౨
పితుస్సత్యం ప్రతిశ్రుత్య హత్వా భరతమాగతమ్ |
కిం కరిష్యామి రాజ్యేన సాపవాదేన లక్ష్మణ || ౩
యద్ద్రవ్యం బాన్ధవానాం వా మిత్రాణాం వా క్షయే భవేత్ |
నాహం తత్ప్రతిగృహ్ణీయాం భక్షాన్విషకృతానివ || ౪
ధర్మమర్థం చ కామం చ పృథివీం చాపి లక్ష్మణ |
ఇచ్ఛామి భవతామర్థే ఏతత్ ప్రతిశృణోమి తే || ౫
భ్రాత్రూణాం సంగ్రహార్థం చ సుఖార్థం చాపి లక్ష్మణ |
రాజ్యమప్యహమిచ్ఛామి సత్యేనాయుధమాలభే || ౬
నేయం మమ మహీ సౌమ్య దుర్లభా సాగరామ్బరా |
న హీచ్ఛేయమధర్మేణ శక్రత్వమపి లక్ష్మణ || ౭
యద్వినా భరతం త్వాం చ శత్రుఘ్నం చాపి మానద |
భవేన్మమ సుఖం కిఞ్చిద్భస్మ తత్కురుతాం శిఖీ || ౮
మన్యేహమాగతోయోధ్యాం భరతో భ్రాతృవత్సలః |
మమ ప్రాణాత్ప్రియతరః కులధర్మమనుస్మరన్ || ౯
శ్రుత్వా ప్రవ్రాజితం మాం హి జటావల్కలధారిణమ్ |
జానక్యాసహితం వీర త్వయా చ పురుషర్షభ || ౧౦
స్నేహేనాక్రాన్తహృదయ శ్శోకేనాకులితేన్ద్రియః |
ద్రష్టుమభ్యాగతో హ్యేష భరతో నాన్యథాగతః || ౧౧
అమ్బాం చ కైకేయీం రుష్య పరుషం చాప్రియం వదన్ |
ప్రసాద్య పితరం శ్రీమార్నాజ్యం మే దాతుమాగతః || ౧౨
ప్రాప్తకాలం యదేషోస్మాన్భరతో ద్రష్టుమిచ్ఛతి |
అస్మాసు మనసాప్యేష నాప్రియం కిఞ్చిదాచరేత్ || ౧౩
విప్రియం కృతపూర్వం తే భరతేన కదా ను కిమ్ |
ఈదృశం వా భయం తేద్య భరతం యోత్ర శఙ్కసే || ౧౪
న హి తే నిష్ఠురం వాచ్యో భరతో నాప్రియం వచః |
అహం హ్యప్రియముక్త స్స్యాం భరతస్యాప్రియే కృతే || ౧౫
కథం ను పుత్రాః పితరం హన్యుః కస్యాం చిదాపది |
భ్రాతా వా భ్రాతరం హన్యాత్సౌమిత్రే ప్రాణమాత్మనః || ౧౬
యది రాజ్యస్య హేతోస్త్వమిమాం వాచం ప్రభాషసే |
వక్ష్యామి భరతం దృష్ట్వా రాజ్యమస్మై ప్రదీయతామ్ || ౧౭
ఉచ్యమానోపి భరతో మయా లక్ష్మణ తద్వచః |
రాజ్యమస్మై ప్రయచ్ఛేతి బాఢమిత్యేవ వక్ష్యతి || ౧౮
తథోక్తో ధర్మశీలేన భ్రాత్రా తస్య హితే రతః |
లక్ష్మణః ప్రవివేశేవ స్వాని గాత్రాణి లజ్జయా || ౧౯
తద్వాక్యం లక్ష్మణ శ్శ్రుత్వా వ్రీలితః ప్రత్యువాచ హ |
త్వాం మన్యే ద్రష్టుమాయాతః పితా దశరథ స్స్వయమ్ || ౨౦
వ్రీలితం లక్ష్మణం దృష్ట్వా రాఘవః ప్రత్యువాచ హ |
ఏష మన్యే మహాబాహురిహాస్మాన్ద్రష్టుమాగతః || ౨౧
అథవా నౌ ధ్రువం మన్యే మన్యమాన స్సుఖోచితౌ |
వనవాసమనుధ్యాయ గృహాయ ప్రతినేష్యతి || ౨౨
ఇమాం వాప్యేష వైదేహీమత్యన్సుఖసేవినీమ్ |
పితా మే రాఘవ శ్శ్రీమాన్వనాదాదాయ యాస్యతి || ౨౩
ఏతౌ తౌ సమ్ప్రకాశేతే గోత్రవన్తౌ మనోరమౌ |
వాయువేగసమౌ వీర జవనౌ తురగోత్తమౌ || ౨౪
స ఏష సుమహాకాయః కమ్పతే వాహినీముఖే |
నాగశ్శత్రుఞ్జయో నామ వృద్ధస్తాతస్య ధీమతః || ౨౫
పితుర్దివ్యం మహాబాహో సంశయో భవతీహ మే || ౨౬
వృక్షాగ్రాదవరోహ త్వం కురు లక్ష్మణ మద్వచః |
ఇతీవ రామో ధర్మాత్మా సౌమిత్రిం తమువాచ హ || ౨౭
అవతీర్య తు సాలాగ్రాత్తస్మాత్స సమితిఞ్జయః |
లక్ష్మణః ప్రాఞ్జలిర్భూత్వా తస్థౌ రామస్య పార్శ్వతః || ౨౮
భరతేనాపి సన్దిష్టా సమ్మర్దో న భవేదితి |
సమన్తాత్తస్య శైలస్య సేనా వాసమకల్పయత్ || ౨౯
అధ్యర్ధమిక్ష్వాకుచమూర్యోజనం పర్వతస్య సా |
పార్శ్వే న్యవిశదావృత్య గజవాజిరథాకులా || ౩౦
సా చిత్రకూటే భరతేన సేనా ధర్మం పురస్కృత్య విధూయ దర్పమ్ |
ప్రసాదనార్థం రఘునన్దనస్య విరాజతే నీతిమతా ప్రణీతా || ౩౧
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తనవతితమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Saptanavatitama Sargaḥ
susaṃrabdhaṃ tu sāumitriṃ lakṣmaṇaṃ krōdhamūrchitam |
rāmastu parisāntvyātha vachanaṃ chēdam-abravīt || 1
kim-atra dhanuṣā kāryam-asinā vā sa-charmaṇā |
mahēṣvāsē mahāprājñē bharatē svayam-āgatē || 2
pitu-ssatyaṃ pratiśrutya hatvā bharatam-āgatam |
kiṃ kariṣyāmi rājyēna sāpavādēna lakṣmaṇa || 3
yaddravyaṃ bāndhavānāṃ vā mitrāṇāṃ vā kṣayē bhavēt |
nāhaṃ tat-pratigṛhṇīyāṃ bhakṣān-viṣakṛtān-iva || 4
dharmam-arthaṃ cha kāmaṃ cha pṛthivīṃ chāpi lakṣmaṇa |
ichāmi bhavatām-arthē ētat pratiśṛṇōmi tē || 5
bhrātrūṇāṃ saṅgrahārthaṃ cha sukhārthaṃ chāpi lakṣmaṇa |
rājyam-apy-aham-ichāmi satyēnāyudham-ālabhē || 6
nēyaṃ mama mahī sāumya durlabhā sāgarāmbarā |
na hīcchēyam-adharmēṇa śakratvam-api lakṣmaṇa || 7
yadvinā bharataṃ tvāṃ cha śatrughnaṃ chāpi mānada |
bhavēnmama sukhaṃ kif̃chidbhasma tatkurutāṃ śikhī || 8
manyēham-āgatō'yōdhyāṃ bharatō bhrātṛvatsalaḥ |
mama prāṇāt-priyataraḥ kuladharmam-anusmaran || 9
śrutvā pravrājitaṃ māṃ hi jaṭāvalkaladhāriṇam |
jānakyā-sahitaṃ vīra tvayā cha puruṣarṣabha || 10
snēhēnākrāntahṛdaya śśōkēnākulitēndriyaḥ |
draṣṭum-abhyāgatō h-yēṣa bharatō nānyathāgataḥ || 11
ambāṃ cha kaikēyīṃ ruṣya paruṣaṃ chāpriyaṃ vadan |
prasādya pitaraṃ śrīmānrājyaṃ mē dātum-āgataḥ || 12
prāptakālaṃ yadēṣō'smānbharatō draṣṭum-ichati |
asmāsu manasāpyēṣa nāpriyaṃ kif̃chidācharēt || 13
vipriyaṃ kṛtapūrvaṃ tē bharatēna kadā nu kim |
īdṛśāṃ vā bhayaṃ tē'dya bharataṃ yō'tra śaṅkasē || 14
na hi tē niṣṭhuraṃ vāchyō bharatō nāpriyaṃ vachaḥ |
ahaṃ h-yapriyam-ukta ssyāṃ bharatasyā-priyē kṛtē || 15
kathaṃ nu putrāḥ pitaraṃ hanyuḥ kasyāṃ chidāpadi |
bhrātā vā bhrātaraṃ hanyāt-sāumitrē prāṇam-ātmanaḥ || 16
yadi rājyasya hētōstvam-imāṃ vāchaṃ prabhāṣasē |
vakṣyāmi bharataṃ dṛṣṭvā rājyam-asmāi pradīyatām || 17
uchyamānō'pi bharatō mayā lakṣmaṇa tadvachaḥ |
rājyam-asmāi prayacchēti bāḍham-ityēva vakṣyati || 18
tathōktō dharmaśīlēna bhrātrā tasya hitē rataḥ |
lakṣmaṇaḥ pravivēśēva svāni gātrāṇi lajjayā || 19
tadvākyaṃ lakṣmaṇa śśrutvā vrīlitaḥ pratyuvācha ha |
tvāṃ manyē draṣṭum-āyātaḥ pitā daśaratha ssvayam || 20
vrīlitaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ pratyuvācha ha |
ēṣa manyē mahābāhur-ihāsmāndraṣṭum-āgataḥ || 21
athavā nāu dhruvaṃ manyē manyamāna ssu-khōchitāu |
vanavāsam-anudhyāya gṛhāya pratinēṣyati || 22
imāṃ vāpyēṣa vaidēhīm-atyantasukha-sēvinīm |
pitā mē rāghava śśrīmān-vanādādāya yāsyati || 23
ētāu tāu samprakāśētē gōtravantāu manōramāu |
vāyuvēgasamāu vīra javanāu turagōttamāu || 24
sa ēṣa sumahākāyaḥ kampatē vāhinīmukhē |
nāgaśśatruñjayō nāma vṛddhas-tātasya dhīmataḥ || 25
pitur-divyaṃ mahābāhō saṃśayō bhavatīha mē || 26
vṛkṣāgrād-avarōha tvaṃ kuru lakṣmaṇa madvachaḥ |
it-yēva rāmō dharmātmā sāumitriṃ tamuvācha ha || 27
avatīrya tu sālāgrāt-tasmātsa samitif̃jayaḥ |
lakṣmaṇaḥ prāñjalirbhūtvā tasthāu rāmasya pārśvataḥ || 28
bharatēnāpi sandiṣṭā sammardaō na bhavēd-iti |
samantāttasya śailasya sēnā vāsam-akalpayat || 29
adhyardham-ikṣvākuchamūr-yōjanaṃ parvatasya sā |
pārśvē nyaviśad-āvr̥tya gajavājirathākulā || 30
sā citrakūṭē bharatēna sēnā dharmaṃ puraskṛtya vidhūya darpam |
prasādanārthaṃ raghunandanasya virājatē nītimatā praṇītā || 31
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē saptanavatitamasargaḥ