శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
సప్తాశీతితమ సర్గము
గుహస్య వచనం శ్రుత్వా భరతో భృశమప్రియమ్ |
ధ్యానం జగామ తత్రైవ యత్ర తచ్ఛ్రుతమప్రియమ్ || ౧
సుకుమారో మహాసత్త్వస్సింహస్కన్ధో మహాభుజః |
పుణ్డరీకవిశాలాక్ష స్తరుణః ప్రియదర్శనః || ౨
ప్రత్యాశ్వస్య ముహూర్తం తు కాలం పరమదుర్మనాః |
పపాత సహసా తోత్రైర్హ్యతివిద్ధ ఇవ ద్విపః || ౩
తదవస్థం తు భరతం శత్రుఘ్నోనన్తరస్థితః |
పరిష్వజ్య రురోదోచ్చైర్విసంజ్ఞశ్శోకకర్శితః || ౪
తతస్సర్వాస్సమాపేతుర్మాతరో భరతస్య తాః |
ఉపవాసకృశా దీనా భర్తృవ్యసనకర్శితాః || ౫
తాశ్చ తం పతితం భూమౌ రుదన్త్యః పర్యవారయన్ |
కౌసల్యా త్వనుసృత్యైనం దుర్మనాః పరిషస్వజే || ౬
వత్సలా స్వం యథా వత్సముపగూహ్య తపస్వినీ |
పరిపప్రచ్ఛ భరతం రుదన్తీ శోకలాలసా || ౭
పుత్ర వ్యాధిర్న తే కచ్చిచ్ఛరీరం పరిబాధతే |
అద్య రాజకులస్యాస్య త్వదధీనం హి జీవితమ్ || ౮
త్వాం దృష్ట్వా పుత్ర! జీవామి రామే సభ్రాతృకేగతే |
వృత్తే దశరథే రాజ్ఞి నాథ ఏకస్త్వమద్య నః || ౯
కచ్చిన్న లక్ష్మణే పుత్ర! శ్రుతం తే కించదప్రియమ్ |
పుత్రే వాప్యేకపుత్రాయా స్సహభార్యే వనం గతే || ౧౦
స ముహూర్తం సమాశ్వస్య రుదన్నేవ మహాయశాః |
కౌసల్యాం పరిసాన్త్వేద్యం గుహం వచనమబ్రవీత్ || ౧౧
భ్రాతా మే క్వావసద్రాత్రౌ క్వ సీతా క్వ చ లక్ష్మణః |
అస్వపచ్ఛయనే కస్మిన్ కిం భుక్త్వా గుహ శంస మే || ౧౨
సోబ్రవీద్భరతం హృష్టో నిషాదాధిపతిర్గుహః |
యద్విధం ప్రతిపేదే చ రామే ప్రియహితేతిథౌ || ౧౩
అన్నముచ్చావచం భక్షాః ఫలాని వివిధాని చ |
రామాయాభ్యవహారార్థం బహుచోపహృతం మయా || ౧౪
తత్సర్వం ప్రత్యనుజ్ఞాసీద్రామ స్సత్యపరాక్రమః |
న తు తత్ప్రత్యగృహ్ణాత్స క్షత్రధర్మమునుస్మరన్ || ౧౫
న హ్యస్మాభిః ప్రతిగ్రాహ్యం సఖే! దేయం తు సర్వదా |
ఇతి తేన వయం రాజన్ననునీతా మహాత్మనా || ౧౬
లక్ష్మణేన సమానీతం పీత్వా వారి మహాయశాః |
ఔపవాస్యం తదాకార్షీద్రాఘవస్సహ సీతయా || ౧౭
తతస్తు జలశేషేణ లక్ష్మణోప్యకరోత్తదా |
వాగ్యతాస్తే త్రయ స్సన్ధ్యం సముపాసత సంహితాః || ౧౮
సౌమిత్రిస్తు తతః పశ్చాదకరోత్స్వాస్తరం శుభమ్ |
స్వయమానీయ బర్హీంషి క్షిప్రం రాఘవకారణాత్ || ౧౯
తస్మిన్సమావిశద్రామ స్స్వాస్తరే సహ సీతయా |
ప్రక్షాల్య చ తయోః పాదావపచక్రామ లక్ష్మణః || ౨౦
ఏతత్తదిఙ్గుదీమూలమిదమేవ చ తత్తృణమ్ |
యస్మిన్రామశ్చ సీతా చ రాత్రిం తాం శయితావుభౌ || ౨౧
నియమ్య పృష్ఠే తు తలాఙ్గులిత్రవాన్ శరైస్సుపూర్ణావిషుధీ పరన్తపః |
మహాద్ధను స్సజ్యముపోహ్య లక్ష్మణో నిశామతిష్ఠత్పరితోస్య కేవలమ్ || ౨౨
తత స్త్వహంచోత్తమబాణచాపధృత్ స్థితోభవం తత్ర స యత్ర లక్ష్మణః |
అతన్ద్రితైర్జ్ఞాతిభిరాత్తకార్ముకైర్మహేన్ద్రకల్పం పరిపాలయంస్తదా || ౨౩
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తాశీతితమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Saptāśītitama Sargaḥ
guhasya vachanaṃ śrutvā bharatō bhṛśam-apriyam |
dhyānaṃ jagāma tatraiva yatra tacchrutam-apriyam || 1
sukumārō mahāsattvassiṃhaskandhō mahābhujaḥ |
puṇḍarīkaviśālākṣa staruṇaḥ priyadarśanaḥ || 2
pratyāśvasya muhūrtaṃ tu kālaṃ paramadurmanāḥ |
papāta sahasā tōtrāirhyatividdha iva dvipaḥ || 3
tad-avasthaṃ tu bharataṃ śatrughnō'nantarasthitaḥ |
pariṣvajya rurōdōccāir-visaf̃jf̃aś-śōkakarśitaḥ || 4
tatassarvāssamāpētur-mātarō bharatasya tāḥ |
upavāsakṛśā dīnā bhartṛvyasanakarśitāḥ || 5
tāścha taṃ patitaṃ bhūmāu rudantyaḥ paryavārayan |
kāusalyā tvanusṛtyāinaṃ durmanāḥ pariṣasvajē || 6
vatsalā svaṃ yathā vatsam-upagūhya tapasvinī |
paripapracha bharataṃ rudantī śōkalālasā || 7
putra vyādhirna tē kacchicchārīraṃ paribādhatē |
adya rājakulasyāsya tvadadhīnaṃ hi jīvitam || 8
tvāṃ dṛṣṭvā putra! jīvāmi rāmē sabhrātṛkēgatē |
vṛttē daśarathē rājñi nātha ēkastvam-adya naḥ || 9
kachinna lakṣmaṇē putra! śrutaṃ tē kif̃chadapriyam |
putrē vāpyēkaputrāyā ssahabhāryē vanaṃ gatē || 10
sa muhūrtaṃ samāśvasya rudannēva mahāyaśāḥ |
kāusalyāṃ parisāntvēdyaṃ guhaṃ vachanam-abravīt || 11
bhrātā mē kvāvasad-rātrāu kva sītā kva cha lakṣmaṇaḥ |
asvapach-chayanē kasmin kiṃ bhuktvā guha śamsa mē || 12
sō'bravīd-bharataṃ hṛṣṭō niṣādādhipatirguhaḥ |
yadvidhaṃ pratipēdē cha rāmē priyahitētithāu || 13
annam-ucchāvacam bhakṣāḥ phalāni vividhāni cha |
rāmāyābhyavahārārthaṃ bahuchōpahr̥taṃ mayā || 14
tatsarvaṃ pratyanujf̃āsīdrāma ssatyaparākramaḥ |
na tu tat-pratyagr̥hṇātsa kṣatradharmam-anusmaran || 15
na hyasmābhiḥ pratigrāhyaṃ sakhē! dēyaṃ tu sarvadā |
iti tēna vayaṃ rājann-anunītā mahātmanā || 16
lakṣmaṇēna samānītaṃ pītvā vāri mahāyaśāḥ |
āupavāsyaṃ tadākārṣīdrāghavassaha sītayā || 17
tatastu jalaśēṣēṇa lakṣmaṇō'py-akarōttadā |
vāgyatāstē traya ssandhyāṃ samupāsata saṃhitāḥ || 18
sāumitristu tataḥ paśchād-akarōtsvāstaraṃ śubham |
svayam-ānīya barhīṃṣi kṣipraṃ rāghavakāraṇāt || 19
tasminsamāviśadrāma ssvāstarē saha sītayā |
prakṣālya cha tayōḥ pādāvapachakrāma lakṣmaṇaḥ || 20
ētattad-iṅgudīmūlam-idamēva cha tattṛṇam |
yasmin-rāmaścha sītā cha rātriṃ tāṃ śayitāvubhāu || 21
niyamya pr̥ṣṭhē tu talāṅgulitravān śarāissupūrṇāviṣudhī parantapaḥ |
mahāddhanu ssajyam-upōhya lakṣmaṇō niśām-atiṣṭhat-paritōsya kēvalam || 22
tata stvahaf̃-chōttamabāṇachāpadhṛt sthitō'bhavaṃ tatra sa yatra lakṣmaṇaḥ |
atandritāir-jñātibhirāttakārmukāir-mahēndrakalpaṃ paripālayan-tadā || 23
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē saptāśītitamasargaḥ