శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
షడశీతితమ సర్గము
ఆచచక్షేథ సద్భావం లక్ష్మణస్య మహాత్మనః |
భరతాయాప్రమేయాయ గుహో గహనగోచరః || ౧
తం జాగ్రతం గుణైర్యుక్తం శరచాపాసిధారిణమ్ |
భ్రాతృగుప్త్యర్థమత్యన్తమహం లక్ష్మణమబృవమ్ || ౨
ఇయం తాత! సుఖా శయ్యా త్వదర్థముపకల్పితా |
ప్రత్యాశ్వసిహి శేష్వాస్యాం సుఖం రాఘవనన్దన || ౩
ఉచితోయం జనస్సర్వో దుఃఖానాం త్వం సుఖోచితః |
ధర్మాత్మంస్తస్య గుప్త్యర్థం జాగరిష్యామహే వయమ్ || ౪
నహి రామాత్ప్రియతరో మమాస్తి భువి కశ్చన |
మోత్సుకోభూర్బ్రవీమ్యేతదప్యసత్యం తవాగ్రతః || ౫
అస్య ప్రసాదాదాశంసే లోకేస్మిన్ సుమహద్యశః |
ధర్మావాప్తిం చ విపులామర్థకామౌ చ కేవలమ్ || ౬
సోహం ప్రియసఖం రామం శయానం సహ సీతయా |
రక్షిష్యామి ధనుష్పాణి స్సర్వై స్స్వైర్జ్ఞాతిభిస్సహ || ౭
న హి మేవిదితం కిఞ్చిద్వనేస్మింశ్చరత స్సదా |
చతురఙ్గం హ్యపి బలం ప్రసహేమ వయం యుధి || ౮
ఏవమస్మాభిరుక్తేన లక్ష్మణేన మహాత్మనా |
అనునీతా వయం సర్వే ధర్మమేవానుపశ్యతా || ౯
కథం దాశరథౌ భూమౌ శయానే సహ సీతయా |
శక్యా నిద్రా మయా లబ్ధుం జీవితం వా సుఖాని వా || ౧౦
యో న దేవాసురైస్సర్వైశ్శక్యః ప్రసహితుం యుధి |
తం పశ్య గుహ! సంవిష్టం తృణేషు సహ సీతయా || ౧౧
మహతా తపసా లబ్ధో వివిధైశ్చ పరిశ్రమైః |
ఏకో దశరథస్యైష పుత్రస్సదృశలక్షణః || ౧౨
అస్మిన్ప్రవ్రాజితే రాజా న చిరం వర్తయిష్యతి |
విధవా మేదినీ నూనం క్షిప్రమేవ భవిష్యతి || ౧౩
వినద్య సుమహానాదం శ్రమేణోపరతాః స్త్రియః |
నిర్ఘోషో విరతో నూనమద్య రాజనివేశనే || ౧౪
కౌసల్యా చైవ రాజా చ తథైవ జననీ మమ |
నాశంసే యది జీవేయుస్సర్వే తే శర్వరీమిమామ్ || ౧౫
జీవేదపి చ మే మాతా శత్రుఘ్నస్యాన్వవేక్షయా |
దుఃఖితా యా తు కౌసల్యా వీరసూర్వినశిష్యతి || ౧౬
అతిక్రాన్తమతిక్రాన్తమనవాప్య మనోరథమ్ |
రాజ్యే రామమనిక్షిప్య పితా మే వినశిష్యతి || ౧౭
సిద్ధార్థాః పితరం వృత్తం తస్మిన్కాలే హ్యుపస్థితే |
ప్రేతకార్యేషు సర్వేషు సంస్కరిష్యన్తి భూమిపమ్ || ౧౮
రమ్యచత్వరసంస్థానాం సువిభక్తమహాపథామ్ |
హర్మ్యప్రసాదమ్పన్నాం సర్వరత్నవిభూషితామ్ || ౧౯
గజాశ్వరథసంబాధాం తూర్యనాదవినాదితామ్ |
సర్వకల్యాణసంపూర్ణాం హృష్టపుష్టజనాకులామ్ || ౨౦
ఆరామోద్యానసంపూర్ణాం సమాజోత్సవశాలినీమ్ |
సుఖితా విచరిష్యన్తి రాజధానీం పితుర్మమ || ౨౧
అపిసత్యప్రతిజ్ఞేన సార్ధం కుశలినా వయం |
నివృత్తే సమయే హ్యస్మిన్ సుఖితాః ప్రవిశేమహి || ౨౨
పరిదేవయమానస్య తస్యైవం సుమహాత్మనః |
తిష్ఠతో రాజపుత్రస్య శర్వరీ సాత్యవర్తత || ౨౩
ప్రభాతే విమలే సూర్యే కారయిత్వా జటా ఉభౌ |
అస్మిన్ భాగీరథీతీరే సుఖం సన్తారితౌ మయా || ౨౪
జటాధరౌ తౌ ద్రుమచీరవాససౌ మహాబలౌ కుఞ్జరయూథపోపమౌ |
వరేషుచాపాసిధరౌ పరన్తపౌ వ్యపేక్షమాణౌ సహ సీతయా గతౌ || ౨౫
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షడశీతితమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Ṣaḍaśītitama Sargaḥ
āchachakṣētha sadbhāvaṃ lakṣmaṇasya mahātmanaḥ |
bharatāyāpramēyāya guhō gahanagōcharaḥ || 1
taṃ jāgrataṃ guṇāiryuktaṃ śarachāpāsidhāriṇam |
bhrātṛguptyartham-atyantam-ahaṃ lakṣmaṇam-abṛvam || 2
iyaṃ tāta! sukhā śayyā tvadartham-upakalpitā |
pratyāśvasihi śēṣvāsyāṃ sukhaṃ rāghavanandana || 3
uchitōyaṃ janassarvō duḥkhānāṃ tvaṃ sukhōchitaḥ |
dharmātman-stasya guptyarthaṃ jāgariṣyāmahē vayam || 4
nahi rāmāt-priyatarō mamāsti bhuvi kaśchana |
mōtsukōbhūr-bravīmyētad-apyasatyaṃ tavāgrataḥ || 5
asya prasādād-āśamsē lōkēsmin sumahad-yaśaḥ |
dharmāvāptiṃ cha vipulām-arthakāmāu cha kēvalam || 6
sōhaṃ priyasakhaṃ rāmaṃ śayānaṃ saha sītayā |
rakṣiṣyāmi dhanuṣpāṇi ssarvāi ssvāir-jñātibhis-saha || 7
na hi mē-viditaṃ kif̃chid-vanēsmiṃ-ścharata ssadā |
chatur-aṅgaṃ hyapi balaṃ prasahēma vayaṃ yudhi || 8
ēvam-asmābhir-uktēna lakṣmaṇēna mahātmanā |
anunītā vayaṃ sarvē dharmam-ēvānupaśyatā || 9
kathaṃ dāśarathāu bhūmāu śayānē saha sītayā |
śakyā nidrā mayā labdhuṃ jīvitaṃ vā sukhāni vā || 10
yō na dēvāsurāis-sarvāi-śśakyaḥ prasahituṃ yudhi |
taṃ paśya guha! saṃviṣṭaṃ tṛṇēṣu saha sītayā || 11
mahatā tapasā labdhō vividhāiś-cha pariśramāiḥ |
ēkō daśarathasyāiṣa putras-sadr̥śalakṣaṇaḥ || 12
asmin-pravrājitē rājā na chiraṃ vartayiṣyati |
vidhavā mēdinī nūnaṃ kṣipram-ēva bhaviṣyati || 13
vinadya sumahānādaṃ śramēṇōparatāḥ striyaḥ |
nirghōṣō viratō nūnam-adhya rājanivēśanē || 14
kāusalyā chāiva rājā cha tathāiva jananī mama |
nāśamsē yadi jīvēyus-sarvē tē śarvarīm-imām || 15
jīvēd-api cha mē mātā śatrughnasyānvavēkṣayā |
duḥkhitā yā tu kāusalyā vīrasūr-vinaśiṣyati || 16
atikrāntam-atikrāntam-anavāpya manōratham |
rājyē rāmam-anikṣipya pitā mē vinaśiṣyati || 17
siddhārthāḥ pitaraṃ vṛttaṃ tasmin-kālē hyupastthitē |
prētakāryēṣu sarvēṣu saṃskariṣyanti bhūmipam || 18
ramyachatvarasaṃstthānāṃ suvibhaktamahāpathām |
harmyaprāsādasampannāṃ sarvaratnavibhūṣitām || 19
gajāśvarathasaṃbādhāṃ tūryanādavināditām |
sarvakalayāṇasampūrnāṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulām || 20
ārāmōdyānasampūrṇāṃ samājōtsavaśālinīm |
sukhitā vichariṣyanti rājadhānīṃ pitur-mama || 21
api-satyapratijñēna sārdhaṃ kuśalinā vayam |
nivṛttē samayē hyasmin sukhitāḥ praviśēmahi || 22
paridēvayamānasya tasyaivaṃ sumahātmanaḥ |
tiṣṭhatō rājaputrasya śarvarī sātyavartata || 23
prabhātē vimalē sūryē kārayitvā jaṭā ubhāu |
asmin bhāgīrathītīrē sukhaṃ santāritāu mayā || 24
jaṭādharāu tāu drumachīravāsasāu mahābalāu kuf̃jarayūthapōpamāu |
varēṣuchāpāsidharāu parantapāu vyapēkṣamāṇāu saha sītayā gatāu || 25
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ṣaḍaśītitamasargaḥ