శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
పఞ్చాశీతితమ సర్గము
ఏవముక్తుస్తు భరతో నిషాదాధిపతిం గుహమ్ |
ప్రత్యువాచ మహాప్రాజ్ఞో వాక్యం హేత్వర్థసంహితమ్ || ౧
ఊర్జితః ఖలు తే కామః కృతో మమ గురోస్సఖే |
యో మే త్వమీదృశీం సేనామేకోభ్యర్చితుమిచ్ఛసి || ౨
ఇత్యుక్త్వా తు మహాతేజా గుహం వచనముత్తమమ్ |
అబ్రవీద్భరత శ్శ్రీమాననిషాదాధిపతిం పునః || ౩
కతరేణ గమిష్యామి భరద్వాజాశ్రమము గుహ |
గహనోయం భృశం దేశో గఙ్గానూపో దురత్యయః || ౪
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రాజపుత్రస్య ధీమతః |
అబ్రవీత్ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం గుహో గహనగోచరః || ౫
దాశాస్త్వానుగమిష్యన్తి ధన్వినస్సుసమాహితాః |
అహం త్వానుగమిష్యామి రాజపుత్ర మహాయశః || ౬
కచ్ఛిన్నదుష్టో వ్రజసి రామస్యాక్లిష్టకర్మణః |
ఇయం తే మహతీ సేనా శఙ్కాం జనయతీవ మే || ౭
తమేవమభిభాషన్తమాకాశ ఇవ నిర్మలః |
భరతశ్శ్లక్ష్ణయా వాచా గుహం వచనమబ్రవీత్ || ౮
మాభూత్స కాలో యత్కష్టం న మాం శఙ్కితుమర్హసి |
రాఘవ స్సహి మే భ్రాతా జ్యేష్ఠః పితుసమో మతః || ౯
తం నివర్తయితుం యామి కాకుత్స్థం వనవాసినమ్ |
బుద్ధిరన్యా న తే కార్య గుహ సత్యం బ్రవీమి తే || ౧౦
స తు సంహృష్టవదన శ్శ్రుత్వా భరతభాషితమ్ |
పునరేవాబ్రవీద్వాక్యం భరతం ప్రతి హర్షితః || ౧౧
ధన్యస్త్వం న త్వయా తుల్యం పశ్యామి జగతీతలే |
అయత్నాదాగతం రాజ్యం యస్త్వం త్యక్తుమిహేచ్ఛసి || ౧౨
శాశ్వతీ ఖలు తే కీర్తిర్లోకాననుచరిష్యతి |
యస్త్వం కృచ్ఛ్రగతం రామం ప్రత్యానయితుమిచ్ఛసి || ౧౩
ఏవం సమ్భాషమాణస్య గుహస్య భరతం తదా |
బభౌ నష్టప్రభస్సూర్యో రజనీ చాభ్యవర్తత || ౧౪
సన్నివేశ్య స తాం సేనాం గుహేన పరితోషితః |
శత్రుఘ్నేన సహ శ్రీమాఞ్ఛయనం సముపాగమత్ || ౧౫
రామచిన్తామయ శ్శోకో భరతస్య మహాత్మనః |
ఉపస్థితో హ్యనర్హస్య ధర్మప్రేక్షస్య తాదృశః || ౧౬
అన్తర్దాహేన దహనస్సన్తాపయతి రాఘవమ్ |
వనదాహాభిసన్తప్తం గూఢోగ్నిరివ పాదపమ్ || ౧౭
ప్రసృతస్సర్వగాత్రేభ్యస్స్వేదం శోకాగ్నిసమ్భవమ్ |
యథా సూర్యాంశుసన్తప్తో హిమవాన్ ప్రసృతోహిమమ్ || ౧౮
ధ్యాననిర్ధరశైలేన వినిశ్శ్వసితధాతునా |
దైన్యపాదపసంఘేన శోకాయాసాధిశృఙ్గిణా || ౧౯
ప్రమోహానన్తసత్త్వేన సన్తాపౌషధివేణునా |
ఆక్రాన్తో దుఃఖశైలేన మహతా కైకయీసుతః || ౨౦
వినిశ్శ్వసన్వై భృశదుర్మనాస్తతః ప్రమూఢసంజ్ఞః పరమాపదం గతః |
శమం న లేభే హృదయజ్వరార్దితో నరర్షభో యూథహతో యథర్షభః || ౨౧
గుహేన సార్ధం భరతస్సమాగతో మహానుభావస్సజనస్సమాహితః |
సుదుర్మనాస్తం భరతం తదా పునర్గుహ స్సమాశ్వాసయదగ్రజం ప్రతి || ౨౨
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చాశీతితమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Paf̃chāśītitama Sargaḥ
ēvamuktastu bharatō niṣādādhipatiṃ guham |
pratyuvācha mahāprājñō vākyaṃ hētvarthasaṃhitam || 1
ūrjitaḥ khalu tē kāmaḥ kṛtō mama gurōssakhē |
yō mē tvam-īdṛśīṃ sēnām-ēkō'bhyarchitum-icchasi || 2
ityuktvā tu mahātējā guhaṃ vachanam-uttamam |
abravīd-bharata śśrīmān-aniṣādādhipatiṃ punaḥ || 3
katarēṇa gamiṣyāmi bharadvājāśramaṃ guha |
gahanōyaṃ bhṛśaṃ dēśō gaṅgānūpō duratyayaḥ || 4
tasya tadvachanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ |
abravīt-prāñjalir-vākyaṃ guhō gahanagōcharaḥ || 5
dāśāstvānugamiṣyanti dhanvinassusamāhitāḥ |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi rājaputra mahāyaśaḥ || 6
kachinna-duṣṭō vrajasi rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
iyaṃ tē mahatī sēnā śaf̃kāṃ janayatīva mē || 7
tam-ēvam-abhibhāṣantam-ākāśa iva nirmalaḥ |
bharataś-ślakṣṇayā vāchā guhaṃ vachanam-abravīt || 8
mābhūtsa kālō yatkaṣṭaṃ na māṃ śaf̃kitum-arhasi |
rāghava ssahi mē bhrātā jyēṣṭhaḥ pitusamō mataḥ || 9
taṃ nivartayituṃ yāmi kākutsthaṃ vanavāsinam |
buddhiranyā na tē kāryā guha satyaṃ bravīmi tē || 10
sa tu saṃhṛṣṭavadana śśrutvā bharatabhāṣitam |
punarēvābravīd-vākyaṃ bharataṃ prati harṣitaḥ || 11
dhanyastvaṃ na tvayā tulyaṃ paśyāmi jagatītalē |
ayatnād-āgataṃ rājyaṃ yastvaṃ tyaktum-ihēcchasi || 12
śāśvatī khalu tē kīrtir-lōkān-anuchariṣyati |
yastvaṃ kṛcchragataṃ rāmaṃ pratyanayitu-micchasi || 13
ēvaṃ sambhāṣamāṇasya guhasya bharataṃ tadā |
babhāu naṣṭaprabhassūryō rajanī chābhyavartata || 14
sannivēśya sa tāṃ sēnāṃ guhēna paritōṣitaḥ |
śatrughnēna saha śrīmāñ-chayanaṃ samupāgamat || 15
rāmacintāmaya śśōkō bharatasya mahātmanaḥ |
upastthitō hyanarhasya dharmaprēkṣasya tādṛśaḥ || 16
antardāhēna dahanassantāpayati rāghavam |
vanadāhābhisantaptaṃ gūḍhōgniriva pādapam || 17
prasṛtas-sarvagātrēbhya-ssvēdaṃ śōkāgnisambhavam |
yathā sūryāṃśusantaptō himavān prasṛtōhimam || 18
dhyānanirdharaśāilēna viniśśvasitadhātunā |
dāinyapādapasaṅghēna śōkāyāsādhiśṛṅgiṇā || 19
pramōhānantasattvēna santāpāuṣadhivēṇunā |
ākrāntō duḥkhaśāilēna mahatā kaikayīsutaḥ || 20
viniśśvasan-vāi bhṛśadurmanāstataḥ pramūḍhasaf̃jñaḥ paramāpadaṃ gataḥ |
śamaṃ na lēbhē hṛdayajvarārditō nararṣabhō yūthahatō yatharṣabhaḥ || 21
guhēna sārdhaṃ bharatassamagātō mahānubhavassajana ssāmāhitaḥ |
sudurmanāstaṃ bharataṃ tadā punar-guha ssāmāśvāsayad-agrajaṃ prati || 22
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē paf̃chāśītitamasargaḥ