శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
ద్వ్యశీతితమ సర్గము
తామార్యగణసమ్పూర్ణాం భరతః ప్రగ్రహాం సభామ్ |
దదర్శ బుద్ధిసమ్పన్నః పూర్ణచన్ద్రో నిశామివ || ౧
ఆసనాని యథాన్యాయమార్యాణాం విశతాం తదా |
వస్త్రాఙ్గరాగప్రభయా ద్యోతితా సా సభోత్తమా || ౨
సా విద్వజ్జనసమ్పూర్ణా సభా సురుచిరా తదా |
అదృశ్యత ఘనాపాయే పూర్ణచన్ద్రేవ శర్వరీ || ౩
రాజ్ఞస్తు ప్రకృతీ స్సర్వా స్సమగ్రాః ప్రేక్ష్య ధర్మవిత్ |
ఇదం పురోహితో వాక్యం భరతం మృదు చాబ్రవీత్ || ౪
తాత! రాజా దశరథ స్స్వర్గతో ధర్మమాచరన్ |
ధనధాన్యవతీం స్ఫీతాం ప్రదాయ పృథివీం తవ || ౫
రామస్తథా సత్యధృతిస్సతాం ధర్మమనుస్మరన్ |
నాజహాత్పితురాదేశం శశీ జ్యోత్స్నామివోదితః || ౬
పిత్రా భ్రాత్రా చ తే దత్తం రాజ్యం నిహతకణ్టకమ్ |
తద్భుఙ్క్ష్వ ముదితామాత్యః క్షిప్రమేవాభిషేచయ || ౭
ఉదీచ్యా శ్చ ప్రతీచ్యా శ్చ దాక్షిణాత్యాశ్చ కేవలాః |
కోట్యాపరాన్తాస్సాముద్రారత్నాన్యభిహరన్తుతే || ౮
తచ్ఛ్రుత్వా భరతో వాక్యం శోకేనాభిపరిప్లుతః |
జగామ మనసా రామం ధర్మజ్ఞో ధర్మకాఙ్క్షయా || ౯
సబాష్పకలయా వాచా కలహంసస్వరో యువా |
విలలాప సభామధ్యే జగర్హే చ పురోహితమ్ || ౧౦
చరితబ్రహ్మచర్యస్య విద్యాస్నాతస్య ధీమతః |
ధర్మే ప్రయతమానస్య కో రాజ్యం మద్విధో హరేత్ || ౧౧
కథం దశరథాజ్జాతో భవేద్రాజ్యాపహారకః |
రాజ్యం చాహం చ రామస్య ధర్మం వక్తుమిహార్హసి || ౧౨
జ్యేష్ఠ శ్శ్రేష్ఠశ్చ ధర్మాత్మా దిలీపనహుషోపమః |
లబ్ధుమర్హతి కాకుత్స్థో రాజ్యం దశరథో యథా || ౧౩
అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యం కుర్యాం పాపమహం యది |
ఇక్ష్వాకూణామహం లోకే భవేయం కులపాంసనః || ౧౪
యద్ధి మాత్రా కృతం పాపం నాహం తదపి రోచయే |
ఇహస్థో వనదుర్గస్థం నమస్యామి కృతాఞ్జలిః || ౧౫
రామమేవానుగచ్ఛామి రాజా స ద్విపదాం వరః |
త్రయాణామపి లోకానాం రాజ్యమర్హతి రాఘవః || ౧౬
తద్వాక్యం ధర్మసంయుక్తం శ్రుత్వా సర్వే సభాసదః |
హర్షాన్ముముచురశ్రూణి రామే నిహితచేతసః || ౧౭
యది త్వార్యం న శక్ష్యామి వినివర్తయితుం వనాత్ |
వనే తత్రైవ వత్స్యామి యథార్యో లక్ష్మణస్తథా || ౧౮
సర్వోపాయం తు వర్తిష్యే వినివర్తయితుం బలాత్ |
సమక్షమార్యమిశ్రాణాం సాధూనాం గుణవర్తినామ్ || ౧౯
విష్టికర్మాన్తికా స్సర్వే మార్గశోధకరక్షకాః |
ప్రస్థాపితా మయా పూర్వం యత్రాపి మమ రోచతే || ౨౦
ఏవముక్త్వా తు ధర్మాత్మా భరతో భ్రాతృవత్సలః |
సమీపస్థమువాచేదం సుమన్త్రం మన్త్రకోవిదమ్ || ౨౧
తూర్ణముత్థాయ గచ్ఛ త్వం సుమన్త్ర! మమ శాసనాత్ |
యాత్రామాజ్ఞాపయ క్షిప్రం బలం చైవ సమానయ || ౨౨
ఏవముక్త స్సుమన్త్రస్తు భరతేన మహాత్మనా |
హృష్టస్తదాదిశత్సర్వం యథాసన్దిష్టమిష్టవత్ || ౨౩
తాః ప్రహృష్టాః ప్రకృతయో బలాధ్యక్షా బలస్య చ |
శ్రుత్వా యాత్రాం సమాజ్ఞప్తాం రాఘవస్య నివర్తనే || ౨౪
తతో యోధాఙ్గనా స్సర్వా భర్త్రూన్సర్వాన్గృహేగృహే |
యాత్రాగమనమాజ్ఞాయ త్వరయన్తి స్మ హర్షితాః || ౨౫
తే హయైర్గోరథైశ్శీఘ్రైస్స్యన్దనైశ్చ మహాజవైః |
సహ యోధైర్బలాధ్యక్షా బలం సర్వమచోదయన్ || ౨౬
సజ్జం తు తద్బలం దృష్ట్వా భరతో గురుసన్నిధౌ |
రథం మే త్వరయస్వేతి సుమన్త్రం పార్శ్వతోబ్రవీత్ || ౨౭
భరతస్య తు తస్యాజ్ఞాం ప్రతిగృహ్య చ హర్షితః |
రథం గృహీత్వా ప్రయయౌ యుక్తం పరమవాజిభిః || ౨౮
స రాఘవ స్సత్యధృతిః ప్రతాపవాన్ బ్రువన్ సుయుక్తం దృఢసత్యవిక్రమః |
గురుం మహారణ్యగతం యశస్వినం ప్రసాదయిష్యన్భరతోబ్రవీత్తదా || ౨౯
తూర్ణం సముత్థాయ సుమన్త్ర! గచ్ఛ బలస్య యోగాయ బలప్రధానాన్ |
ఆనేతుమిచ్ఛామి హి తం వనస్థం ప్రసాద్య రామం జగతో హితాయ || ౩౦
ససూతపుత్రో భరతేన సమ్యగాజ్ఞాపితస్సమ్పరిపూర్ణకామః |
శశాస సర్వాన్ప్రకృతిప్రధానాన్బలస్య ముఖ్యాంశ్చ సుహృజ్జనం చ || ౩౧
తత స్సముత్థాయ కులే కులే తే రాజన్యవైశ్యా వృషలాశ్చ విప్రాః |
అయూయుజన్నుష్ట్రఖరాన్రథాంశ్చ నాగాన్హయాంశ్చైవ కులప్రసూతాన్ || ౩౨
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వ్యశీతితమస్సర్గః