శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
ద్వ్యశీతితమ సర్గము
తామార్యగణసమ్పూర్ణాం భరతః ప్రగ్రహాం సభామ్ |
దదర్శ బుద్ధిసమ్పన్నః పూర్ణచన్ద్రో నిశామివ || ౧
ఆసనాని యథాన్యాయమార్యాణాం విశతాం తదా |
వస్త్రాఙ్గరాగప్రభయా ద్యోతితా సా సభోత్తమా || ౨
సా విద్వజ్జనసమ్పూర్ణా సభా సురుచిరా తదా |
అదృశ్యత ఘనాపాయే పూర్ణచన్ద్రేవ శర్వరీ || ౩
రాజ్ఞస్తు ప్రకృతీ స్సర్వా స్సమగ్రాః ప్రేక్ష్య ధర్మవిత్ |
ఇదం పురోహితో వాక్యం భరతం మృదు చాబ్రవీత్ || ౪
తాత! రాజా దశరథ స్స్వర్గతో ధర్మమాచరన్ |
ధనధాన్యవతీం స్ఫీతాం ప్రదాయ పృథివీం తవ || ౫
రామస్తథా సత్యధృతిస్సతాం ధర్మమనుస్మరన్ |
నాజహాత్పితురాదేశం శశీ జ్యోత్స్నామివోదితః || ౬
పిత్రా భ్రాత్రా చ తే దత్తం రాజ్యం నిహతకణ్టకమ్ |
తద్భుఙ్క్ష్వ ముదితామాత్యః క్షిప్రమేవాభిషేచయ || ౭
ఉదీచ్యా శ్చ ప్రతీచ్యా శ్చ దాక్షిణాత్యాశ్చ కేవలాః |
కోట్యాపరాన్తాస్సాముద్రారత్నాన్యభిహరన్తుతే || ౮
తచ్ఛ్రుత్వా భరతో వాక్యం శోకేనాభిపరిప్లుతః |
జగామ మనసా రామం ధర్మజ్ఞో ధర్మకాఙ్క్షయా || ౯
సబాష్పకలయా వాచా కలహంసస్వరో యువా |
విలలాప సభామధ్యే జగర్హే చ పురోహితమ్ || ౧౦
చరితబ్రహ్మచర్యస్య విద్యాస్నాతస్య ధీమతః |
ధర్మే ప్రయతమానస్య కో రాజ్యం మద్విధో హరేత్ || ౧౧
కథం దశరథాజ్జాతో భవేద్రాజ్యాపహారకః |
రాజ్యం చాహం చ రామస్య ధర్మం వక్తుమిహార్హసి || ౧౨
జ్యేష్ఠ శ్శ్రేష్ఠశ్చ ధర్మాత్మా దిలీపనహుషోపమః |
లబ్ధుమర్హతి కాకుత్స్థో రాజ్యం దశరథో యథా || ౧౩
అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యం కుర్యాం పాపమహం యది |
ఇక్ష్వాకూణామహం లోకే భవేయం కులపాంసనః || ౧౪
యద్ధి మాత్రా కృతం పాపం నాహం తదపి రోచయే |
ఇహస్థో వనదుర్గస్థం నమస్యామి కృతాఞ్జలిః || ౧౫
రామమేవానుగచ్ఛామి రాజా స ద్విపదాం వరః |
త్రయాణామపి లోకానాం రాజ్యమర్హతి రాఘవః || ౧౬
తద్వాక్యం ధర్మసంయుక్తం శ్రుత్వా సర్వే సభాసదః |
హర్షాన్ముముచురశ్రూణి రామే నిహితచేతసః || ౧౭
యది త్వార్యం న శక్ష్యామి వినివర్తయితుం వనాత్ |
వనే తత్రైవ వత్స్యామి యథార్యో లక్ష్మణస్తథా || ౧౮
సర్వోపాయం తు వర్తిష్యే వినివర్తయితుం బలాత్ |
సమక్షమార్యమిశ్రాణాం సాధూనాం గుణవర్తినామ్ || ౧౯
విష్టికర్మాన్తికా స్సర్వే మార్గశోధకరక్షకాః |
ప్రస్థాపితా మయా పూర్వం యత్రాపి మమ రోచతే || ౨౦
ఏవముక్త్వా తు ధర్మాత్మా భరతో భ్రాతృవత్సలః |
సమీపస్థమువాచేదం సుమన్త్రం మన్త్రకోవిదమ్ || ౨౧
తూర్ణముత్థాయ గచ్ఛ త్వం సుమన్త్ర! మమ శాసనాత్ |
యాత్రామాజ్ఞాపయ క్షిప్రం బలం చైవ సమానయ || ౨౨
ఏవముక్త స్సుమన్త్రస్తు భరతేన మహాత్మనా |
హృష్టస్తదాదిశత్సర్వం యథాసన్దిష్టమిష్టవత్ || ౨౩
తాః ప్రహృష్టాః ప్రకృతయో బలాధ్యక్షా బలస్య చ |
శ్రుత్వా యాత్రాం సమాజ్ఞప్తాం రాఘవస్య నివర్తనే || ౨౪
తతో యోధాఙ్గనా స్సర్వా భర్త్రూన్సర్వాన్గృహేగృహే |
యాత్రాగమనమాజ్ఞాయ త్వరయన్తి స్మ హర్షితాః || ౨౫
తే హయైర్గోరథైశ్శీఘ్రైస్స్యన్దనైశ్చ మహాజవైః |
సహ యోధైర్బలాధ్యక్షా బలం సర్వమచోదయన్ || ౨౬
సజ్జం తు తద్బలం దృష్ట్వా భరతో గురుసన్నిధౌ |
రథం మే త్వరయస్వేతి సుమన్త్రం పార్శ్వతోబ్రవీత్ || ౨౭
భరతస్య తు తస్యాజ్ఞాం ప్రతిగృహ్య చ హర్షితః |
రథం గృహీత్వా ప్రయయౌ యుక్తం పరమవాజిభిః || ౨౮
స రాఘవ స్సత్యధృతిః ప్రతాపవాన్ బ్రువన్ సుయుక్తం దృఢసత్యవిక్రమః |
గురుం మహారణ్యగతం యశస్వినం ప్రసాదయిష్యన్భరతోబ్రవీత్తదా || ౨౯
తూర్ణం సముత్థాయ సుమన్త్ర! గచ్ఛ బలస్య యోగాయ బలప్రధానాన్ |
ఆనేతుమిచ్ఛామి హి తం వనస్థం ప్రసాద్య రామం జగతో హితాయ || ౩౦
ససూతపుత్రో భరతేన సమ్యగాజ్ఞాపితస్సమ్పరిపూర్ణకామః |
శశాస సర్వాన్ప్రకృతిప్రధానాన్బలస్య ముఖ్యాంశ్చ సుహృజ్జనం చ || ౩౧
తత స్సముత్థాయ కులే కులే తే రాజన్యవైశ్యా వృషలాశ్చ విప్రాః |
అయూయుజన్నుష్ట్రఖరాన్రథాంశ్చ నాగాన్హయాంశ్చైవ కులప్రసూతాన్ || ౩౨
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వ్యశీతితమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Dvyaśītitama Sargaḥ
tām-āryagaṇasampūrṇāṃ bharataḥ pragrahaṃ sabhām |
dadarśa buddhisampannaḥ pūrṇachandrō niśāmiva || 1
āsanāni yathānyāyam-āryāṇāṃ viśatāṃ tadā |
vastrāṅgarāgaprabhayā dyōtitā sā sabhōttamā || 2
sā vidvajjanasampūrṇā sabhā suruchirā tadā |
adṛśyata ghanāpāyē pūrṇachandrēva śarvarī || 3
rājñastu prakṛtī ssarvā ssamagrāḥ prēkṣya dharmavit |
idaṃ purōhitō vākyaṃ bharataṃ mṛdu chābravīt || 4
tāta! rājā daśaratha ssvargatō dharmamācharan |
dhanadhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava || 5
rāma-stathā satyadhṛti-ssatāṃ dharmam-anusmaran |
nājahāt-pitur-ādēśaṃ śaśī jyōtsnām-ivōditaḥ || 6
pitrā bhrātrā cha tē dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam |
tad-bhuf̃kṣva muditāmātyaḥ kṣipram-ēvābhiṣēchaya || 7
udīchyā ścha pratīchyā ścha dākṣiṇātyāścha kēvalāḥ |
kōṭyāparāntā-ssāmudrā-ratnānyabh i h aran t u tē || 8
tacc h r u t vā b h ara t ō vāk-yaṃ śōkē nā b b h i-par i-p l u tah |
ja-gāma manasā rām am d h aṛma jñ ō d h aṛma kāṅkṣa-yā || 9
sabāṣpa ka la-yā vācā ka la-han sas var ō-y u-vā |
v i-la-lā-pa sa-b b b hā mad h-yē ja-gaṛ hē ca p u-rō-h i-tam || 10
ca r i ta b rā h-ma-caṛ-yas-ya v i-d-yā snā tas-ya d hēē-ma tah |
d h aṛ-mē pr a-ya ta-mā-nas-ya k ō rā-j-yaṃ mad-v i-d h ō h a-rē t || 11
ka t h am daśara t hā j-jā-t ō b b b h a-vē d-rā-j-yā-pa-hā-ra-kah |
rā-j-yaṃ cā-ham ca rāmas-ya d h aṛ-mam va k-t um i-hāṛ-ha-s i || 12
jyēṣ-ṭ h aś-ś rēṣ-ṭ h aś-ca d h aṛ-mā t-mā d i-lēē-pa n a-h u-ṣō-pa-mah |
la b b d h um aṛ-ha-t i kā-k u t-s t h ō rā-j-yaṃ daśara t h ō ya-t hā || 13
a-nāṛ-ya j uṣ-ṭ am as vaṛ-g-yaṃ k uṛ-yāṃ pā-pam a-ham-ya-d i |
i-kṣ vā-kū-ṇām a-ham lō-kē b b b h a-vē-yam k u-la pā-nas-nah || 14
yad-d h i mā-t-rā k r̥-taṃ pā-pam nā-haṃ ta-da-p i rō-ca-yē |
i-ha-s t h ō va-na d uṛ-ga s t h am n am as-yā-m i k r̥ tāñja l iḥ || 15
rā-mam ē-vā-n u-gac-c hā-m i rā-jā sa dv i-pa-dāṃ va-rah |
t r a-yā-ṇām a-p i lō-kā-nāṃ rā-j-yam aṛ-ha-t i rā-g h a-vah || 16
tad vāk-yaṃ d h aṛma saṃ-y u-k tam ś r u-t vā saṛ-vē sa-b b b hā-sa-dah |
haṛ-ṣān m u-m u-c u-raś-rū-ṇ i rā-mē n i-h i ta cē-ta-sah || 17
yad i t vāṛ-yaṃ na śa-k-ṣ-yā-m i v i-n i-vaṛ ta-y i-t um va-nā t |
va-nē ta-t rā i-va va t-s-yā-m i ya-t hāṛ-y ō lakṣ-ma-ṇas ta-t hā || 18
saṛ-vō-pā-yaṃ t u vaṛ-t iṣ-yē v i-n i-vaṛ ta-y i-t um ba-lā t |
sa-ma-kṣ am āṛ-ya m iś-rā-ṇāṃ sā-d h ū-nāṃ g u-ṇa vaṛ-t i-nām || 19
v iṣ-ṭ i kaṛ-mā n-t i-kās saṛ-vē māṛ-ga śō-d h a-ka ra-kṣa-kāḥ |
pr as-t hā-p i-tā ma-yā pūṛ-vam ya-t rā-p i ma-mama rō-ca-tē || 20
ē-vam u k-t vā t u d h aṛ-mā t-mā b b h a-r a-t ō b b h rā-t r u va t-sa-lah |
sa-mēē-pa s t h am u-vā-cē-dam s u-man-t r am mand r a kō-v i-dam || 21
tūṛ-ṇam u t-t hā-ya gacc h a t vaṃ s u-man-t r a! ma-ma śā-sa-nā t |
yā-t rām ā-jñā-pa-ya kṣ ip-ram ba-lam cā i-va sa-mā-na-ya || 22
ē-vam u k-tas s u-man-t-ras t u b b h a-r a-tē-na ma-hā t-ma-nā |
h r̥ṣ-ṭ as ta-dā d i-śat saṛ-vam ya-t hā san-d iṣ-ṭ am iṣ-ṭ a-va t || 23
tāḥ pr a-h r̥ṣ-ṭāḥ pr a-k r̥-ta-y ō ba-lā-d h-ya-kṣā ba-las-ya ca |
ś r u-t vā-yā-t rāṃ sa-mā-jñāp-tāṃ rā-g h a-vas-ya n i-vaṛ ta-nē || 24
ta-t ō-yō-d hāṅ-ga-nā s saṛ-vā b b h aṛ-t rūn saṛ-vān g r̥-hē g r̥-hē |
yā-t rā-ga-ma-nam ā-jñā-ya t var a-yand i sma haṛ-ṣ i-tāḥ || 25
tē ha-yā iṛ-gō-ra-t hā iṛ-śēēg h rā i s-s-yan-da-nā iś-ca ma-hā-ja-vā iḥ |
sa ha-yō-d hā iṛ-ba-lā-d h-ya-kṣā ba-lam saṛ-vam a-cō-da-yan || 26
saj-jaṃ t u tad ba-lam d r̥ṣ-ṭ vā b b h a-r a-t ō g u-r u san n i-d hā u |
ra-t h am mē t var a-yas vēē-t i s u-man-t r am pāṛ-ś va-t ō'b r a-vēē t || 27
b b h a-r a-tas-ya t u tas-yā-jñāṃ pr a-t i-g r̥-h-ya ca haṛ-ṣ i-tah |
ra-t h am g r̥-hēē-t vā pr a-ya-ya-yā u-y u-k tam par a-ma-vā-j i-b b h iḥ || 28
sa rā-g h a-vas sa-t-ya-d h r̥-t iḥ pr a-tā-pa-vān b r u-van s u-y u k-taṃ d r̥-ḍ h a sa-t-ya v i-k r a-mah |
g u-r uṃ ma-hā-r aṇ-ya ga-taṃ-ya-śas-v i-nam pr a-sā-da-y iṣ-yan b b h a-r a-t ō'b r a-vēē t ta-dā || 29
tūṛ-ṇam sa-m u t-t hā-ya s u-man-t r a! gacc h a ba-las-ya-yō-gā-ya ba-la pr a-d hā-nān |
ā-nē-t um ic-c hā-m i h i tam va-nas t h am pr a-sā-d-ya rām am ja-ga-t ō h i-tā-ya || 30
sa sū-ta p u t-r ō b b h a-r a-tē-na sam-ya-gā-jñā-p i-tas sam-pa-r i-pūṛ-ṇa kā-mah |
śa-śā-sa saṛ-vān pr a-k r̥-t i pr a-d hā-nān ba-las-ya m u-k h-yāñ-ca s u-h r̥ j-ja-nam ca || 31
ta-t as sa-m u t-t hā-ya k u-lē k u-lē tē rā-jan-ya vā iś-yā v r̥-ṣa-lāś-ca v i-p rāḥ |
a-yū-y u-jan n uṣ-ṭ r a k h a-rā n ra-t hāñ-ca nā-gān ha-yāñ-cā i-va k u-la pr a-sū-tān || 32
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvyaśītitamasargaḥ