శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
సప్తసప్తతితమ సర్గము
తతో దశాహేతిగతే కృతశౌచో నృపాత్మజః |
ద్వాదశేహని సమ్ప్రాప్తే శ్రాద్ధకర్మాణ్యకారయత్ || ౧
బ్రాహ్మణేభ్యో దదౌ రత్నం ధనమన్నం చ పుష్కలమ్ |
వాసాంసి చ మహార్హాణి రత్నాని వివిధాని చ || ౨
బాస్తికమ్ బహు శుక్లమ్ చ గాశ్చాపి శతశస్తథా |
దాసీదాసం చ యానం చ వేశ్మాని సుమహాన్తి చ || ౩
బ్రాహ్మణేభ్యో దదౌ పుత్రో రాజ్ఞస్తస్యౌర్ధ్వదైహికమ్ |
తతః ప్రభాతసమయే దివసేథ త్రయోదశే || ౪
విలలాప మహాబాహుర్భరత శ్శోకమూర్ఛితః |
శబ్దాపిహితకణ్ఠస్తు శోధనార్థముపాగతః || ౫
చితామూలే పితుర్వాక్యమిదమాహ సుదుఃఖితః |
తాత! యస్మిన్నిసృష్టోహం త్వయా భ్రాతరి రాఘవే || ౬
తస్మిన్వనం ప్రవ్రజితే శూన్యే త్యక్తోస్మ్యహం త్వయా |
యస్యా గతిరనాథాయాః పుత్రః ప్రవాజితో వనమ్ |
తామమ్బాం తాత! కౌసల్యాం త్యక్త్వా త్వం క్వ గతో నృప || ౭
దృష్ట్వా భస్మారుణం తచ్చ దగ్ధాస్థి స్థానమణ్డలమ్ || ౮
పితు శ్శరీరనిర్వాణం నిష్టనన్విషసాద సః |
స తు దృష్ట్వా రుదన్ దీనః పపాత ధరణీతలే || ౯
ఉత్థాప్యమానశ్శక్రస్య యన్త్రధ్వజ ఇవ చ్యుతః |
అభిపేతుస్తతస్సర్వే తస్యామాత్యాశ్శుచివ్రతమ్ || ౧౦
అన్తకాలే నిపతితం యయాతిమృషయో యథా |
శత్రుఘ్న శ్చాపి భరతం దృష్ట్వా శోకమ్ పరిప్లుతః || ౧౧
విసంజ్ఞో న్యపతద్భూమౌ భూమిపాలమనుస్మరన్ |
ఉన్మత్త ఇవ నిశ్చేతా విలలాప సుదుఃఖితః || ౧౨
స్మృత్వా పితుర్గుణాఙ్గాని తాని తాని తథా తథా |
మన్థరాప్రభవస్తీవ్రః కైకేయీగ్రాహసఙ్కులః || ౧౩
వరదానమయోక్షోభ్యోమఞ్జయచ్ఛోకసాగరః |
సుకుమారం చ బాలం చ సతతం లాలితం త్వయా || ౧౪
క్వ తాత! భరతం హిత్వా విలపన్తం గతో భవాన్ |
నను భోజ్యేషు పానేషు వస్త్రేష్వాభరణేషు చ || ౧౫
ప్రవారయసి నస్సర్వాన్ తన్నః కోన్యః కరిష్యతి |
అవదారణకాలే తు పృథివీ నావదీర్యతే || ౧౬
యా విహీనా త్వయా రాజ్ఞా ధర్మజ్ఞేన మహాత్మనా |
పితరి స్వర్గమాపన్నే రామే చారణ్యమాశ్రితే || ౧౭
కిం మే జీవితసామర్థ్యం ప్రవేక్ష్యామి హుతాశనమ్ |
హీనో భ్రాత్రా చ పిత్రా చ శూన్యామిక్ష్వాకుపాలితామ్ || ౧౮
అయోధ్యాం న ప్రవేక్ష్యామి ప్రవేక్ష్యామి తపోవనమ్ |
తయోర్విలపితం శ్రుత్వా వ్యసనం చాన్వవేక్ష్య తత్ || ౧౯
భృశమార్తతరా భూయస్సర్వఏవానుగామినః |
తతో విషణ్ణౌ శ్రాన్తౌ చ శత్రుఘ్నభరతావుభౌ || ౨౦
ధరణ్యాం సంవ్యవేష్టేతాం భగ్నశృఙ్గావివర్షభౌ |
తతః ప్రకృతిమాన్వైద్యః పితురేషాం పురోహితః || ౨౧
వసిష్ఠో భరతం వాక్యముత్థాప్య తమువాచ హ |
త్రయోదశోయం దివసః పితుర్వృత్తస్య తే విభో || ౨౨
సావశేషాస్థినిచయే కిమిహ త్వం విలమ్భసే |
త్రీణి ద్వన్ద్వాని భూతేషు ప్రవృత్తాన్యవిశేషతః || ౨౩
తేషు చాపరిహార్యేషు నైవం భవితుమర్హసి |
సుమన్త్రశ్చాపి శత్రుఘ్నముత్థాప్యాభిప్రసాద్య చ || ౨౪
శ్రావయామాస తత్త్వజ్ఞ స్సర్వభూతభవాభవమ్ |
ఉత్థితౌ చ నరవ్యాఘ్రౌ ప్రకాశేతే యశస్వినౌ || ౨౫
వర్షాతపపరిక్లినౌ పృథగిన్ద్రధ్వజావివ |
అశ్రూణి పరిమృద్నన్తౌ రక్తాక్షౌ దీనభాషిణౌ |
అమాత్యాస్త్వరయన్తి స్మ తనయౌ చాపరాః క్రియాః || ౨౬
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తసప్తతితమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Saptasaptatitama Sargaḥ
tatō daśāhēatigatē kr̥taśāuchō nr̥pātmajaḥ |
dvādaśēhani samp rāp tē ś rā d d h akarmāṇ-yakāra-ya t || 1
brāhmaṇēbhyō dadā u ra t naṃ d h ana man naṃ ca p uṣ-k alam |
vāsāṃs i ca mahāṛ hāṇ i ra t nān i v i-v id hān i ca || 2
bās-t i-kaṃ ba h u śu-k laṃ ca gāś-cā p i śa taśas ta-t hā |
dā sēē-dāsaṃ ca-yānaṃ ca vēś mān i s u-ma-hānd i ca || 3
brāhmaṇēbhyō dadā u p u t r ō rājñas tas-yā uṛ d h vadā i-h i kam |
ta t ah pr ab b hā ta sa-ma-yē d i-va-sē't h a t r a-yō-da-śē || 4
v i-la-lā-pa ma-hā-bā-h uṛ-b b h a-r a-ta ś-śō-ka-mūṛcc h i-tah |
śab-dā-p i-h i-ta-kaṇ-ṭ h as-t u śō-d h a-nāṛ-t h am u-pā-ga-tah || 5
c i-tā-mū-lē p i-t uṛ-vāk-yam i-da-mā-ha s u-d uḥ-k h i-tah |
tā-ta!-yasm in n i-s r̥ṣ-ṭ ō'ham t va-yā b b h rā-ta-r i rā-g h a-vē || 6
tas-m in va-naṃ pr av r a-j i-tē śū n-yē t-yak-t ō's-m-y a-ham t va-yā |
yas-yā ga-t i-r a-nā-t hā-yāḥ p u t-rah pr a-vā-j i-t ō va-nam |
tā-mam bāṃ tā-ta! kā u-sal-yāṃ t-yak-t vā t vaṃ k va ga-t ō nr̥-pa || 7
dr̥ṣ-ṭ vā b b h as-mā-r u-ṇaṃ tac-ca dag-d hās-t h i st hā-na-maṇ-ḍ a-lam || 8
p i-t u ś-śarēē-ra-n iṛ-vā-ṇaṃ n iṣ-ṭ a-nan v i-ṣa-sā-da sah |
sa t u dr̥ṣ-ṭ vā r u-dan dēē-nah pa-pā-ta d h a-ra-ṇēē-ta-lē || 9
u t-t hā-p-ya-mā-naś-śak-ras-ya-yand r a-d h va-ja i-va c-y u-tah |
ab b h i-pē-t us ta-tas saṛ-vē tas-yā-mā-t-yā ś-ś u-c i-v r a-tam || 10
anda-kā-lē n i-pa-t i-taṃ-ya-yā-t i-m r̥-ṣa-y ō ya-t hā |
śat-r u-g h naś-cā-p i b b h a-r a-taṃ dr̥ṣ-ṭ vā śō-kam par i-p l u-tah || 11
v i-sañj-n ō n-yapa ta d-b b h ū mā u b b h ū m i-pā-la-ma-n u-sma-ran |
un-ma t ta i-va n iś-cē-tā v i-la-lā-pa s u-d uḥ-k h i-tah || 12
sm r̥-t vā p i-t uṛ-g u-ṇāṅ-gā n i tā-n i tā-n i ta-t hā ta-t hā |
man-t h a-rā p r a-b b h a-vas tēē-v rah kā i-kē-yēē g rā-ha saṅ-k u-lah || 13
va-r a-dā-na-ma-yō-kṣō-b b h-y ō-mañ-ja-yac-c hō-ka sā-ga-rah |
s u-k u-mā-raṃ ca bā-laṃ ca sa-ta-taṃ lā-l i-taṃ t va-yā || 14
k va tā-ta! b b h a-r a-taṃ h i-t vā v i-la-pan-taṃ ga-t ō b b h a-vān |
nan u b b h ō-j-yē-ṣ u pā-nē-ṣ u vas-t rē-ṣ vā-b b h a-r a-ṇē-ṣ u ca || 15
pr a-vā-r a-ya-s i nas saṛ-vān tan-nah k ō'n-yah ka-r iṣ-ya-t i |
a-va-dā-r a-ṇa-kā-lē t u p r̥ t h i-vēē nā-va-dēēṛ-ya-tē || 16
yā v i-hēē-nā t va-yā rā-jñā d h aṛ-ma-jñē-na ma-hā t-ma-nā |
p i-ta-r i s vaṛ-ga-mā-pan-nē rā-mē cā-r aṇ-ya-mā-ś r i-tē || 17
kiṃ mē jēē-v i-ta-sā-maṛ-t h-yaṃ p ra-vēē-kṣ-yā-m i h u-tā-śa-nam |
hēē-n ō b b h rā-t rā ca p i-t rā ca śū n-yā-m i-kṣ vā-k u-pā-l i-tām || 18
ayō d h-yāṃ na p ra-vēē-kṣ-yā-m i p ra-vēē-kṣ-yā-m i ta-pō-va-nam |
ta-yōṛ-v i-la-p i-taṃ ś r u-t vā v-ya-sa-naṃ cān-va-vēē-kṣ-ya tat || 19
b b h r̥-ś am āṛ ta ta-rā b b h ū-yas saṛ-va ē-vā-n u-gā-m i-nah |
ta-t ō v i-ṣan-ṇā u ś rā n-tā u ca śat-r u-g h na b b h a-r a-tā-v u-b b hā u || 20
d h a-raṇ-yāṃ saṃ-v-ya-vēṣ-ṭē-tāṃ b b h ag-na ś r̥ṅ-gā v i-vaṛ-ṣa-b b hā u |
ta-t ah p r a-k r̥-t i-mān vā i-d-yah p i-t u-rē-ṣāṃ p u-rō-h i-tah || 21
va-s iṣ-ṭ h ō b b h a-r a-taṃ vāk-ya-m u t-t hā-p-ya ta-m u-vā-ca ha |
t r a-yō-da-śō-yaṃ d i-va-sah p i-t uṛ-v r̥ t-tas-ya tē v i-b b h ō || 22
sā-va-śē-ṣās-t h i-n i-ca-yē k i-m i-ha t vaṃ v i-lam b b h a-sē |
t rēē-ṇ i d vand vā-n i b b h ū-tē-ṣ u pr avar-tān-y a-v i-śē-ṣa-tah || 23
tē-ṣ u ca-p-y a-par i-hāṛ-yē-ṣ u nā i-vaṃ b b h a-v i-t um aṛ-ha-s i |
s u-man-t-raś-cā-p i śat-r u-g h na-m u t-t hā-p-yā-b b h i-pr a-sā-da-ya ca || 24
ś rā-va-yā-mā-sa ta t-t va-jñas saṛ-va-b b h ū-ta-b b b h a-vā-b b b h a-vam |
u t-t h i-tā u ca na-r a-v-yā-g h rā u pr a-kā-śē-tē-ya-śas v i-nā u || 25
vaṛ-ṣā-ta-pa pa-r i-k l i n-nā u p r̥-t h a-g ind r a-d h va-jā-v i-va |
aś-rū-ṇ i pa-r i-m r̥ d-nandā u ra-k tā-kṣā u dēē-na b b hā-ṣ i-ṇā u |
a-mā t-yās t var a-yand i sma ta-na-yā u cā-pa-rāḥ k r i-yāḥ || 26
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē saptasaptatitamasargaḥ