శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
చతుస్సప్తతితమ సర్గము
తాం తథా గర్హయిత్వా తు మాతరం భరతస్తదా |
రోషేణ మహతావిష్టః పునరేవాబ్రవీద్వచః || ౧
రాజ్యాద్భ్రంశస్వ కైకేయి! నృశంసే! దుష్టచారిణి! |
పరిత్యక్తా చ ధర్మేణ మా మృతం రుదతీ భవ || ౨
కిన్ను తేదూషయద్రాజా రామో వా భృశధార్మికః |
యయోర్మృత్యుర్వివాసశ్చ త్వత్కృతే తుల్యమాగతౌ || ౩
భ్రూణహత్యామసి ప్రాప్తా కులస్యాస్య వినాశనాత్ |
కైకేయి! నరకం గచ్ఛ మా చ భర్తు స్సలోకతామ్ || ౪
యత్త్వయా హీదృశం పాపం కృతం ఘోరేణ కర్మణా |
సర్వలోకప్రియం హిత్వా మమాప్యాపాదితం భయమ్ || ౫
త్వత్కృతే మే పితా వృత్తో రామశ్చారణ్యమాశ్రితః |
అయశో జీవలోకే చ త్వయాహం ప్రతిపాదితః || ౬
మాతృరూపే! మమామిత్రే! నృశంసే! రాజ్యకాముకే! |
న తేహ మభిభాష్యోస్మి దుర్వృత్తే! పతిఘాతిని! || ౭
కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ యాశ్చాన్యా మమ మాతరః |
దుఃఖేన మహతావిష్టాస్త్వాం ప్రాప్య కులదూషిణీమ్ || ౮
న త్వమశ్వపతేః కన్యా ధర్మరాజస్య ధీమతః |
రాక్షసీ తత్ర జాతాసి కులప్రధ్వంసినీ పితుః || ౯
యత్త్వయా ధార్మికో రామో నిత్యం సత్యపరాయణః |
వనం ప్రస్థాపితో దుఃఖాత్పితా చ త్రిదివం గతః || ౧౦
యత్ప్రధానాసి తత్పాపం మయి పిత్రా వినాకృతే |
భ్రాతృభ్యాం చ పరిత్యక్తే సర్వలోకస్య చాప్రియే! || ౧౧
కౌసల్యాం ధర్మసంయుక్తాం వియుక్తాం పాపనిశ్చయే! |
కృత్వా కం ప్రాప్స్యసే త్వద్య లోకం నిరయగామిని! || ౧౨
కిం నావబుధ్యసే క్రూరే! నియతం బన్ధుసంశ్రయమ్ |
జ్యేష్ఠం పితృసమం రామం కౌసల్యాయాత్మసమ్భవమ్ || ౧౩
అఙగప్రత్యఙగజః పుత్రో హృదయాచ్చాపి జాయతే |
తస్మాత్ప్రియతమో మాతుః ప్రియా ఏవ తు బాన్ధవాః || ౧౪
అన్యదా కిల ధర్మజ్ఞా సురభి స్సురసమ్మతా |
వహమానౌ దదర్శోర్వ్యాం పుత్రౌ విగతచేతసౌ || ౧౫
తావర్ధదివసే శ్రాన్తౌ దృష్ట్వా పుత్రౌ మహీతలే |
రురోద పుత్రశోకేన బాష్పపర్యాకులేక్షణా || ౧౬
అధస్తాద్వ్రజతస్తస్యాః సురరాజ్ఞో మహాత్మనః |
బిన్దవః పతితా గాత్రే సూక్ష్మా స్సురభిగన్ధినః || ౧౭
ఇన్ద్రోప్యశ్రునిపాతం తం స్వగాత్రే పుణ్యగన్ధినమ్ |
సురభిం మన్యతే దృష్ట్వా భూయసీం తాం సురేశ్వరః || ౧౮
నిరీక్షమాణ శ్శక్రస్తాం దదర్శ సురభిం స్థితామ్ |
ఆకాశే విష్ఠితాం దీనాం రుదన్తీం భృశదుఃఖితామ్ || ౧౯
తాం దృష్ట్వా శోకసన్తప్తాం వజ్రపాణిర్యశస్వినీమ్ |
ఇన్ద్రః ప్రాఞ్జలిరుద్విగ్న స్సురరాజోబ్రవీద్వచః || ౨౦
భయం కచ్ఛిన్న చాస్మాసు కుతశ్చిద్విద్యతే మహత్ |
కుతోనిమత్తశ్శోకస్తే బ్రూహి సర్వహితైషిణి || ౨౧
ఏవముక్తా తు సురభి స్సురరాజేన ధీమతా |
ప్రత్యువాచ తతో ధీరా వాక్యం వాక్యవిశారదా || ౨౨
శాన్తం పాపం న వః కిఞ్చిత్ కుతశ్చిదమరాధిపః |
అహం మగ్నౌ తు శోచామి స్వపుత్రౌ విషమే స్థితౌ || ౨౩
ఏతౌ దృష్ట్వా కృశౌ దీనౌ సూర్యరశ్మిప్రతాపితౌ |
బాధ్యమానౌ బలీవర్ధౌ కర్షకేణ సురాధిప || ౨౪
మమకాయాత్ప్రసూతౌ హి దుఃఖితౌ భారపీడితౌ |
యౌ దృష్ట్వా పరితప్యేహం నాస్తి పుత్రసమః ప్రియః || ౨౫
యస్యాః పుత్రసహస్రైస్తు కృత్స్నం వ్యాప్తమిదం జగత్ |
తాం దృష్ట్వా రుదతీం శక్రో న సుతాన్మన్యతే పరమ్ || ౨౬
సదాప్రతిమవృత్తాయాః లోకధారణకామ్యయా |
శ్రీమత్యా గుణనిత్యాయా స్స్వభావపరిచేష్టయా || ౨౭
యస్యాః పుత్రసహస్రాణి సాపి శోచతి కామధుక్ |
కిం పునర్యా వినా రామం కౌసల్యా వర్తయిష్యతి || ౨౮
ఏకపుత్రా చ సాధ్వీ చ వివత్సేయం త్వయా కృతా |
తస్మాత్త్వం సతతం దుఃఖం ప్రేత్య చేహ చ లప్స్యసే || ౨౯
అహం హ్యపచితిం భ్రాతుః పితుశ్చ సకలామిమామ్ |
వర్ధనం యశసశ్చాపి కరిష్యామి న సంశయః || ౩౦
అనాయయిత్వా తనయం కౌసల్యాయా మహాబలమ్ |
స్వయమేవ ప్రవేక్ష్యామి వనం మునినిషేవితమ్ || ౩౧
న హ్యహం పాపసఙ్కల్పే పాపే! పాపం త్వయా కృతమ్ |
శక్తో ధారయితుం పౌరైరశ్రుకణ్ఠై ర్నిరీక్షితః || ౩౨
సా త్వమగ్నిం ప్రవిశ వా స్వయం వా దణ్డకాన్విశ |
రజ్జుం బధాన వా కణ్ఠే న హి తేన్యత్పరాయణమ్ || ౩౩
అహమప్యవనీం ప్రాప్తే రామే సత్యపరాక్రమే |
కృతకృత్యో భవిష్యామి విప్రవాసితకల్మషః || ౩౪
ఇతి నాగ ఇవారణ్యే తోమరాఙ్కుశచోదితః |
పపాత భువి సఙ్కృద్ధో నిశ్శ్వసన్నివ పన్నగః || ౩౫
సంరక్తనేత్ర శ్శిథిలామ్భరస్తదా విధూతసర్వాభరణః పరన్తపః |
బభూవ భూమౌ పతితో నృపాత్మజశ్శచీపతేః కేతురివోత్సవక్షయే || ౩౬
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే చతుస్సప్తతితమస్సర్గః