అయోధ్యాకాండ - ఏకోనషష్టితమస్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 59

Ayōdhyākāṇḍa - Ēkōnaṣaṣṭitama Sargaḥ

iti bruvantaṃ taṃ sūtaṃ sumantraṃ mantrisattamam |
brūhi śēṣaṃ punariti rājā vacanam-abravīt || 1

tasya tadvacanaṃ śrutvā sumantrō bāṣpaviklabaḥ |
kathayāmāsa bhūyōpi rāmasandēśavistaram || 2

jaṭāḥ kṛtvā mahārāja! cīravalkaladhāriṇāu |
gaṅgām-uttīrya tāu vīrāu prayāgābhimukhāu gatāu || 3

agratō lakṣmaṇō yātaḥ pālayan raghunandanam |
tāṃstathā gachatō dṛṣṭvā nivṛttōsmyavaśastadā || 4

mamatvaśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani |
uṣṇam-aśru pramuñcantō rāmē samprasthitē vanam || 5

ubhābhyāṃ rājaputrābhyāmatha kṛtvāha-mañjalim |
prasthitō ratham-āsthāya tad d uḥ k h am ap i d hāra-yan || 6

guhēna sārdhaṃ tatrāiva sthitōsmi divasān bahūn |
āśayā yadi māṃ rāmaḥ puna śśabdāpayēd iti || 7

viṣayē tē mahārāja! rāmavyasanakarśitāḥ |
api vṛkṣāḥ parimlānās-sapuṣpāṅkurakōrakāḥ || 8

upataptōdakā nadyaḥ palvalāni sarāṃsi ca |
pariśuṣka-palāśāni vanānyupavanāni ca || 9

na ca sarpanti sattvāni vyāsā na pracaranti ca |
rāmaśōkābhibhūtaṃ tanniṣkūjam-abhavad vanam || 10

līnapuṣkarapatrāśca narēndra! kaluṣōdakāḥ |
santaptapadmāḥ padminyō līnamīnavihangamāḥ || 11

jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca |
nādya bhāntyalpagandhīni phalāni ca yathāpuram || 12

at rōd-yānā n i śū n-yā n i p ra-lēē nav i-hagan i ca |
na cā b b h i-rāmā nā rāmān paś-yām i man u j aṛṣab h a! || 13

prav iśandam ayō d h-yāṃ māṃ na kaśc id ab h i-nanda t i |
narā rām am apaś-yand ō n iś-ś vasand i m u h uṛ-m u h uḥ || 14

dēva! rāja ra t ham dṛṣṭ vā v i-nā rām am i hāga tam |
d uḥ k hād aś r u-m u k has-saṛv ō rājamāṛga-ga t ō janah || 15

haṛ m-yā iṛ-v imānā iḥ p rā sādā i r-avēēkṣ-ya ra t ham āga tam |
hā hā-kā ra k r̥ tā nā r-y ō rāmā darśana kaṛś i tāḥ || 16

ā-ya tā iṛ-v i-ma lā iṛ-nē t rā i r-aś r u-vēga par i-p l u tā iḥ |
an-yōn-yam ab h i-vēēkṣhandē v-yak tam āṛ ta tarāḥ s t r i-yah || 17

nām i t rāṇāṃ na m i t rāṇām udā sēē na janas-ya ca |
aham āṛ ta ta-yā kiñc id v iśēṣam u pa lakṣa-yē || 18

ap ra-h r̥ṣṭa man uṣ-yā ca dēē n anāga t uran gamā |
āṛ tas vara par i-m lānā v i-n iś-ś vas i ta n is-s vanā || 19

n i-rānan dā mahārāja! rām ap rav rā janā t urā |
kāusal-yā p u t ra hēē nēva ayō d h-yā pr a t i-b hā t i mā || 20

sū tas-ya vacanaṃ śru t vā vācā par ama dēē na-yā |
bāṣ-pōpa ha ta-yā rājā taṃ sū tam ida m abravēēt || 21

kāikē-y-yā v i-n i-y u k tēna pāpā b b h i jand handā va-yā |
ma-yā na mant ra k u śa lā iṛ-v r̥ d d hā i s-sa ha sam aṛ t h i tam || 22

na s u h r̥ d b b h iṛ-nacā mā t-yā iṛ-mand r a-y i t vā na nāiga māiḥ |
ma-yā-yam aṛ t h as-sam mō hā t s t rēē hē t ō s-sa ha sā k r̥ tah || 23

b b h av i tav-ya ta-yā nūnam idaṃ vā v-yasan am mahā t |
k u las-yās-ya v i-nāśā-ya p rāp taṃ sū ta!-ya d r̥ cc h a-yā || 24

sū ta!-yad i's t i tē kiñc id ma-yā t u s u-k r̥ taṃ k r̥ tam |
t vaṃ p rā-pa-yāś u māṃ rām am p rāṇās sand var a-yand i mām || 25

yad-yad-yā p i mamā i-vājñā n ivar ta-ya t u rāghavam |
na śakṣ-yām i v i-nā rām am m u hūṛ tam ap i jēēv i t um || 26

at h avā'p i mahābā h uṛ-ga t ō dū raṃ b b h av iṣ-ya t i |
mām ēva ra t ham ā-rōp-ya śēēg h raṃ rāmā-ya darśa-ya || 27

vṛ t ta danṣṭ r ō mahēṣ vāsah k vā sā u lakṣmaṇa pūṛvajah |
yad i jēēvām i sād h vēē nam paś-yē-yaṃ sēē ta-yā sa ha || 28

lō h i tākṣaṃ mahābā h um ā-m u k ta maṇ i k uṇḍa lam |
rām am yad i na paś-yē-yaṃ gam iṣ-yām i-yam akṣa-yam || 29

a t ō n u kiṃ d uḥ k ha taraṃ sō'ham ikṣvāk u nandanam |
imām avas t hām ā-pan n ō nē h a paś-yām i rāghavam || 30

hā rāma! rāmān u-ja! hā! hā vāidē h i! tapas v i n i |
na māṃ jānēē ta d uḥ k hēna m r i-yamāṇa tam anā t ha va t || 31

sa tēna rājā d uḥ k hēna b b hṛśam aṛ p i ta cē ta sah |
avagā d d h as-s ud uṣ-pāraṃ śōkasāgara m abravēēt || 32

rām a śōka mahāb b h ōgas sēē tā v i-ra ha p raga h |
ś va s i tōṛ m i mahāvaṛ t ō bāṣpa p hēna jā lā v i lah || 33

bā h u v i-kṣēpa mēē nā ug h ō v i-k rand i ta mahās vanah |
pr akēēṛṇa kēśa śā ivā lah kāikē-yēē baḍa bā m u k hah || 34

mamāś r u-vēga p r ab b h avah k u b b jā vāk-ya mahāg r a hah |
varavē l ō nr̥ śan sā-yā rām ap rav rā janā-ya tah || 35

yasm in ba ta n i-magn ō'haṃ kāusal-yē! rāghavaṃ v i-nā |
d us-tar ō jēēva tā dēv i! ma-yā-yaṃ śōkasāgarah || 36

aśō b h anaṃ-yō'ham i hād-ya rāghavaṃ d id r̥ kṣamāṇ ō na la b b hē salakṣmaṇam |
itēēva rājā v i-lapand mahā-yaśāḥ papā ta tūṛṇaṃ śa-yanē samūṛcc h i tah || 37

iti vilapati pārthivē praṇaṣṭē karuṇataraṃ dviguṇaṃ ca rāmahētōḥ |
vacanam anunishamya tasya dēvī bhayam agamat-punarēva rāmamātā || 38

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkōnaṣaṣṭitama Sargaḥ