అయోధ్యాకాండ - అష్టపఞ్చాశస్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 58

Ayōdhyākāṇḍa - Aṣṭapañcāśa Sargaḥ

pratyāśvastō yadā rājā mōhāt-pratyāgataṃ punaḥ |
athājuhāva taṃ sūtaṃ rāmavṛttāntakāraṇāt || 1

atha sūtō mahārājaṃ kṛtāñjalir-upasthitaḥ |
rāmam-ēvān uśōcantaṃ duḥkhaśōkasamanvitam || 2

vṛddhaṃ paramasantaptaṃ navagrahamiva dvipam |
viniśvasantaṃ dhyāyantam-asvastham iva kuf̃jaram || 3

rājā tu rajasā sūtaṃ dhvastāṅgaṃ samupasthitam |
aśrupūrṇamukhaṃ dīnam-uvāca paramārtavat || 4

kvanu vatsyati dharmātmā vṛkṣamūlam-upāśritaḥ |
sō'tyantasukhitā ssūta! kimaśiṣyati rāghavaḥ || 5

duḥkhasyānucitō duḥkhaṃ sumantra śayanōcitaḥ |
bhūmipālātmajō bhūmāu śētē katham-anāthavat || 6

yaṃ yāntam-anuyānti sma padātirathakuf̃jarāḥ |
sa vatsyati kathaṃ rāmō vijanaṃ vana māśritaḥ || 7

vyālāirmṛgāirācaritaṃ kṛṣṇasarpaniṣēvitam |
kathaṃ kumārāu vaidēhyā sārdhaṃ vana upasthitāu || 8

sukumāryā tapasvinyā sumantra! saha sītayā |
rājaputrāu kathaṃ pādāir-avaruhya rathādgatāu || 9

siddhārthaḥ khalu sūta! tvaṃ yēna dṛṣṭāu mamātmajāu |
vanāntaṃ praviśantāu tāvaśvināvivamandaram || 10

kimuvāca vacō rāmaḥ kimuvāca ca lakṣmaṇaḥ |
sumantra! vanamāsādya kimuvāca ca maithilī || 11

āsitaṃ śayitaṃ bhuktaṃ sūta! rāmasya kīrtaya |
jīviṣyāmahē tēna yayātiriva sādhuṣu || 12

iti sūtō narēndrēṇa bōdhita ssajjamānayā |
uvāca vācā rājānaṃ sa bāṣpaparibaddhayā || 13

abravīnmāṃ mahārāja! dharmamēvānupālayan |
añjaliṃ rāghavaḥ kṛtvā śirasābhipraṇamya ca || 14

sūta! madvacanāt-tasya tātasya viditātmanaḥ |
śirasā vandanīyasya vandyāu pādāu mahātmanaḥ || 15

sarvamantaḥpuraṃ vācyaṃ sūta! madvacanāt-tvayā |
ārōgyam-aviśēṣēṇa yathārhaṃ cāb h ivādand am || 16

mā tā ca mama kāusal-yā k u śalaṃ cāb h i-vandanam |
ap ramādaṃ ca vak tav-yā brū-yāś-cā i nām idaṃ vacah || 17

d h aṛman i t-yā ya t hākā lam ag n-yagā raparā b h ava |
dēv i! dēvas-ya pādā u ca dēvava t-par i-pā la-ya || 18

ab h i-mānaṃ ca mānaṃ ca t-yak t vā vaṛ tas va mā t r̥ṣ u |
an u rājānam āṛ-yāṃ ca kāikē-yēēm amba kā ra-ya || 19

k umā rē b h ara tē vṛ t t iṛ-vaṛ t i tav-yā ca rāja va t |
aṛ t h aj-yēṣṭ hā h i rājān ō rā jad h aṛmam an u-smar a || 20

b h ara tah k u śalaṃ vāc-y ō vāc-y ō mad vacanēna ca |
saṛvās vē-va-ya t hān-yā-yaṃ vṛ t t iṃ vaṛ tas va mā t r̥ṣ u || 21

vak tav-yaś-ca mahābā h u r-ikṣvāk u k u la nandanah |
p i taraṃ-yā uvarā j-yas t h ō rāj-yas t h am an u-pā la-ya || 22

a t i-k rānta va-yā rājā mās māi naṃ v-yavarō r u d h aḥ |
k umā ra rāj-yē jēēva t vaṃ tas-yā i-vājñā pr avar tanā t || 23

ab r avēēccā p i māṃ b h ū-y ō b b hṛśam aś r ūṇ i vaṛ ta-yan |
mā tēva mama mā tā tē draṣ tav-yā p u t ragar d h i nēē || 24

it-yēvaṃ māṃ mahārāja! br u van n ēva mahā-yaśāḥ |
rām ō rā jēēva tām rākṣ ō b b hṛśam aś r ūṇ-y avar ta-ya t || 25

lakṣmaṇas-t u s us aṅk r̥ d d h ō n iś-ś vasan vāk-y am abravēēt |
kē nā-yam apa rā d hēna rājap u t r ō v i-vā s i tah || 26

rājñā t u k h a l u kāikē-y-yā lag h u t vā ś r i t-ya śā san am |
k r̥ taṃ kāṛ-yam akāṛ-yaṃ vā va-yaṃ-yē nā b b h i-pēēḍ i tāḥ || 27

yad i pr av rā j i t ō rām ō lō b b h akā r aṇa kā r i tam |
varadāna n i-m i t taṃ vā saṛva t hā d uṣ-k r̥ taṃ k r̥ tam || 28

idaṃ tāva d-ya t hākāmam ēś varas-ya k r̥ tē k r̥ tam |
rāmas-ya t u par i t-yāgē na hē t u m u pa lakṣa-yē || 29

as amēēkṣ-ya samārab d h am v i-r u d d h am b u d d h i-la g h u vā t |
jan a-y iṣ-ya t i saṅk rōśaṃ rāghavas-ya v i-vāsanam || 30

ahaṃ tāvan mahārājē p i t r̥ t vaṃ n ōpa lakṣ-yē |
b h rā tā b h aṛ tā ca band h uś-ca p i tā ca mama rāghavah || 31

saṛvalōka pr i-yaṃ t-yak t vā saṛvalōka h i tē ra tam |
saṛvalōk ō'n u-ra j-yē ta ka t h am t vā nēna kar maṇā || 32

saṛva pr a-jā b b h i-rām am h i rām am pr av rā j-ya d hāṛ m i kam |
saṛva lōkaṃ v i-r u d d h-yē mam ka t h am rājā b h av iṣ-yasi || 33

jānakēē t u mahārāja! n iś-ś vasandēē manas v i nēē |
b b h ū tōpa ha tac i t tēva v iṣṭ h i tā v is m r̥ tā s m i tā || 34

adṛṣṭapūṛvav-yasanā rāj-yap u t rēē yaśas v i nēē |
tēna d uḥ k hēna r udandēē nāiva māṃ kiñc id abravēēt || 35

u d vēēkṣamāṇā b h aṛ tāraṃ m u k hēna par i-śuṣ-ya tā |
m umōca sa ha sā bāṣpaṃ māṃ pr a-yānda m u dēēkṣ-ya sā || 36

ta t hāiva rām ō'ś r u-m u k hah k r̥ tāñja l iḥ st h i t ō'b b h aval-lakṣmaṇa bā h u pā l i tah |
ta t hāiva sēē tā r udandēē tapas v i nēē n i-rēēkṣa tē rāja ra t h aṃ ta t hāiva mām || 37

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭapañcāśasargaḥ