శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
పఞ్చపఞ్చాశ సర్గము
ఉషిత్వా రజనీం తత్ర రాజపుత్రావరిన్దమౌ |
మహర్షిమభివాద్యాథ జగ్మతుస్తం గిరిం ప్రతి || ౧
తేషాం చైవ స్వస్త్యయనం మహర్షి స్స చకార హ |
ప్రస్థితాంశ్చైవ తాన్ప్రేక్ష్య పితా పుత్రానివాన్వగాత్ || ౨
తతః ప్రచక్రమే వక్తుం వచనం స మహామునిః |
భరద్వాజో మహాతేజా రామం సత్యపరాక్రమమ్ || ౩
గఙ్గాయమునయో స్సన్ధిమాసాద్య మనుజర్షభౌ |
కాలిన్దీమనుగచ్ఛేతాం నదీం పశ్చాన్ముఖాశ్రితామ్ || ౪
అథాసాద్య తు కాలిన్దీ శీఘ్రస్రోతసమాపగామ్ |
తస్యాస్తీర్థం ప్రచలితం పురాణం ప్రేక్ష్య రాఘవౌ || ౫
తత్ర యూయం ప్లవం కృత్వా తరతాంశుమతీం నదీమ్ |
తతో న్యగ్రోధమాసాద్య మహాన్తం హరితచ్ఛదమ్ || ౬
వివృద్ధం బహుభిర్వృక్షై శ్శ్యామం సిద్ధోపసేవితమ్ |
తస్మై సీతాఞ్జలిం కృత్వా ప్రయుఞ్జీతాశిషశ్శివాః || ౭
సమాసాద్య తు తం వృక్షం వసేద్వాతిక్రమేత వా |
క్రోశమాత్రం తతో గత్వా నీలం ద్రక్ష్యథ కాననమ్ || ౮
పలాశబదరీమిశ్రం రమ్యం వంశైశ్చ యామునైః |
స పన్థాశ్చిత్రకూటస్య గత స్సుబహుశో మయా || ౯
రమ్యో మార్దవయుక్తశ్చ వనదావైర్వివర్జితః |
ఇతి పన్థానమావేద్య మహర్షిస్సన్యవర్తత || ౧౦
అభివాద్య తథేత్యుక్త్వా రామేణ వినివర్తితః |
ఉపావృత్తే మునౌ తస్మిన్రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్ || ౧౧
కృతపుణ్యాః స్మ సౌమిత్రే మునిర్యన్నోనుకమ్పతే |
ఇతి తౌ పురుషవ్యాఘ్రౌ మన్త్రయిత్వా మనస్వినౌ |
సీతామేవాగ్రతః కృత్వా కాలిన్దీం జగ్మతుర్నదీమ్ || ౧౨
అథాసాద్య తు కాలిన్దీం శీఘ్రస్రోతోవహాం నదీమ్ |
చిన్తామాపేదిరే సర్వే నదీజలతితీర్షవః || ౧౩
తౌ కాష్ఠసఙ్ఘాతమథో చక్రతు స్సుమహాప్లవమ్ |
శుష్కైర్వంశై స్సమాస్తీర్ణముశీరైశ్చ సమావృతమ్ || ౧౪
తతో వేతసశాఖాశ్చ జమ్బూశాఖాశ్చ వీర్యవాన్ |
చకార లక్ష్మణశ్ఛిత్వా సీతాయా స్సుఖమాసనమ్ || ౧౫
తత్ర శ్రియమివాచిన్త్యాం రామో దాశరథిః ప్రియామ్ |
ఈషత్సంలజ్జ్మానాం తామధ్యారోపయతప్లవమ్ || ౧౬
పార్శ్వే చ తత్ర వైదేహ్యా వసనే భూషణాని చ |
ప్లవే కఠినకాజం చ రామశ్చక్రే సహాయుధైః || ౧౭
ఆరోప్య ప్రథమం సీతాం సఙ్ఘాటం పరిగృహ్య తౌ |
తత ప్రతేరతుర్యత్తౌ వీరౌ దశరథాత్మజౌ || ౧౮
కాలిన్దీమధ్యమాయాతా సీతా త్వేనామవన్దత |
స్వస్తి దేవి! తరామి త్వాం పారయే న్మే పతిర్వ్రతమ్ || ౧౯
యక్ష్యే త్వాం గోసహస్రేణ సురాఘటశతేన చ |
స్వస్తి ప్రత్యాగతే రామే పురీ మిక్ష్వాకుపాలితామ్ || ౨౦
కాలిన్దీ మథ సీతా తు యాచమానా కృతాఞ్జలిః |
తీరమేవాభిసమ్ప్రాప్తా దక్షిణం వరవర్ణినీ || ౨౧
తత ప్లవేనాంశుమతీం శీఘ్రగామూర్మిమాలినీమ్ |
తీరజై ర్బహుభిర్వృక్షై స్సన్తేరుర్యమునాం నదీమ్ || ౨౨
తే తీర్ణాః ప్లవముత్సృజ్య ప్రస్థాయ యమునావనాత్ |
శ్యామం న్యగ్రోధ మాసేదు శ్శీతలం హరితచ్ఛదమ్ || ౨౩
న్యగ్రోధం తముపాగమ్య వైదేహీ వాక్యమబ్రవీత్ |
నమస్తేస్తు మహావృక్ష! పారయేన్మే పతిర్వ్రతమ్ || ౨౪
కౌశల్యాం చైవ పశ్యేయం సుమిత్రాం చ యశశ్వినీమ్ |
ఇతి సీతాఞ్జలిం కృత్వా పర్యగచ్ఛద్వనస్పతిమ్ || ౨౫
అవలోక్య తత స్సీతామాయాచన్తీమనిన్దితామ్ |
దయితాం చ విధేయాం చ రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్ || ౨౬
సీతామాదాయ గచ్ఛత్వమగ్రతో భరతానుజ |
పృష్ఠతోహం గమిష్యామి సాయుధో ద్విపదాం వర || ౨౭
యద్యత్ఫలం ప్రార్థయతే పుష్పం వా జనకాత్మజా |
తత్తత్ప్రదద్యా వైదేహ్యా యత్రాస్యా రమతే మనః || ౨౮
గచ్ఛతోస్తు తయోర్మధ్యే బభూవ జనకాత్మజా |
మాతఙ్గయోర్మధ్యగతా శుభా నాగవధూరివ || ౨౯
ఏకైకం పాదపం గుల్మం లతాం వా పుష్పశాలినీమ్ |
అదృష్టపూర్వాం పశ్యన్తీ రామం పప్రచ్ఛ సాబలా || ౩౦
రమణీయాన్బహువిధాన్పాదపాన్కుసుమోత్కటాన్ |
సీతావచనసంరబ్ధ ఆనయామాస లక్ష్మణః || ౩౧
విచిత్రవాలుకజలాం హంససారసనాదితామ్ |
రేమే జనకరాజస్య సుతా ప్రేక్ష్య తదా నదీమ్ || ౩౨
క్రోశమాత్రం తతో గత్వా భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ |
బహూన్మేధ్యాన్మృగాన్హత్వా చేరతుర్యమునావనే || ౩౩
విహృత్య తే బర్హిణపూగనాదితే శుభే వనే వానరవారణాయుతే |
సమం నదీవప్రముపేత్య సమ్మతం నివాస మాజగ్ము రదీనదర్శనాః || ౩౪
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చపఞ్చాశస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Pañcapañcāśa Sargaḥ
uṣitvā rajanīṃ tatra rājaputrāvarindamāu |
maharṣim-abhivādyātha jagmatustaṃ giriṃ prati || 1
tēṣāṃ caiva svastyayanaṃ maharṣi ssa cakāra ha |
prasthitāṃścaiva tān prēkṣya pitā putrānivānvagāt || 2
tataḥ pracakramē vaktuṃ vacanaṃ sa mahāmuniḥ |
bharadvājō mahātējā rāmaṃ satyaparākramam || 3
gaṅgāyamunayō ssandhimāsādya manujarṣabhāu |
kālindīmanugacchētāṃ nadīṃ paścānmukhāśritām || 4
athāsādya tu kālindī śīghrasrōtasamāpagām |
tasyāstīrthaṃ pracalitaṃ purāṇaṃ prēkṣya rāghavāu || 5
tatra yūyaṃ plavaṃ kṛtvā taratāṃśumatīṃ nadīm |
tatō nyagrōdhamāsādya mahāntaṃ haritacchadam || 6
vivṛddhaṃ bahubhirvṛkṣai śśyāmaṃ siddhōpasēvitam |
tasmāi sītāñjaliṃ kṛtvā prayuñjītāśiṣaśśivāḥ || 7
samāsādya tu taṃ vṛkṣaṃ vasēdvātikramēta vā |
krōśamātraṃ tatō gatvā nīlaṃ drakṣyatha kānanam || 8
palāśabadarīmiśraṃ ramyaṃ vaṃśaiśca yāmunāiḥ |
sa panthāś-citrakūṭasya gata ssubahuśō mayā || 9
ramyō mārdavayuktaśca vanadāvāir-vivarjitaḥ |
iti panthānamāvēdya maharṣissanyavartata || 10
abhivādya tathētyuktvā rāmēṇa vinivartitaḥ |
upāvr̥ttē munāu tasmin-rāmō lakṣmaṇam-abravīt || 11
kṛtapuṇyāḥ sma sāumit r ē muniryannō'nukampatē |
iti tāu puruṣavyāghrāu mantrayitvā manasvināu |
sītāmēvāgrataḥ kṛtvā kālindīṃ jagmaturnadīm || 12
athāsādya tu kālindīṃ śīghrasrōtōvahāṃ nadīm |
cintāmāpēdirē sarvē nadījalatitīrṣavaḥ || 13
tāu kāṣṭhasaṅghātamathō cakratu ssumahāplavam |
śuṣkāirvaṃśāi ssāmāstīrṇam uśīrāiśca samāvṛtam || 14
tatō vētasaśākhāśca jambūśākhāśca vīryavān |
cakāra lakṣmaṇaśchittvā sītāyā ssukhamāsanam || 15
tatra śriyām-ivācintyāṃ rāmō dāśarathiḥ priyām |
īṣatsaṃlajjamānāṃ tāmadhyārōpayat-plavam || 16
pārśvē ca tatra vaidēhyā vasanē bhūṣaṇāni ca |
plavē kaṭhinakājaṃ ca rāmaścakrē sahāyudhāiḥ || 17
ārōpyā prathamaṃ sītāṃ saṅghāṭaṃ parigṛhya tāu |
tata prātēratu-ryattāu vīrāu daśarathātmajāu || 18
kālindī-madhyamāyātā sītā tvēnām-avandata |
svasti dēvi! tarāmi tvāṃ pārayē mē patirvratam || 19
yakṣyē tvāṃ gō-sahasrēṇa surā-ghaṭa-śatēna ca |
svasti pratyāgatē rāmē purīm ikṣvāku-pālitām || 20
kālindīmatha sītā tu yācamānā kṛtāñjaliḥ |
tīramēvābhisamprāptā dakṣiṇaṃ varavarṇinī || 21
tata plavēnāṃśumatīṃ śīghragām ūrmimālinīm |
tīrajāi rbahubhirvṛkṣāi ssantēru-ryamunāṃ nadīm || 22
tē tīrṇāḥ plavam-utsṛjya prasthāya yamunā-vanāt |
śyāmaṃ nyagrōdham-āsēdu-śśītalaṃ haritacchadam || 23
nyagrōdhaṃ tamupāgamya vaidēhī vākyam-abravīt |
namastē'stu mahāvṛkṣa! pārayēnmē patirvratam || 24
kāusalyāṃ caiva paśyēyaṃ sumitrāṃ ca yaśasvinīm |
iti sītāñjaliṃ kṛtvā paryagacchad-vanaspatim || 25
avalōkya tata ssītāmāyācantīmaninditām |
dayitāṃ ca vidhēyāṃ ca rāmō lakṣmaṇam-abravīt || 26
sītām-ādāya gacchatvam-agratō bharatānuja |
pṛṣṭhatō'haṃ gamiṣyāmi sāyudhō dvipadāṃ vara || 27
yadyatphalaṃ prārthayatē puṣpaṃ vā janakātmajā |
tattatpradadyā vaidēhyā yatrāsyā ramatē manaḥ || 28
gacchatōstu tayōrmadhyē babhūva janakātmajā |
mātaṅgayōr-madhyagatā śubhā nāgavadhūriva || 29
ēkaikaṃ pādapaṃ gulmaṃ latāṃ vā puṣpaśālinīm |
adṛṣṭapūrvāṃ paśyantī rāmaṃ papraccha sā balā || 30
ramaṇīyān bahuvidhān-pādapān kusumōtkaṭān |
sītāvacanasaṃrabdha ānayāmāsa lakṣmaṇaḥ || 31
vicitravālukajalāṃ hamsasārasanāditām |
rēmē janakarājasya sutā prēkṣya tadā nadīm || 32
krōśamātraṃ tatō gatvā bhrātarāu rāmalakṣmaṇāu |
bahūn mēdhyān mṛgān hatvā cēratu-ryamunā-vanē || 33
vihṛtya tē barhiṇapūganāditē śubhē vanē vānaravāraṇāyutē |
samaṃ nadīvapramupētya sammataṃ nivāsa mājagmu radīnadarśanāḥ || 34
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāవ్యē ayōdhyākāṇḍē pañcapañcāśasargaḥ