అయోధ్యాకాండ - చతుఃపఞ్చాశ స్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 54

Ayōdhyākāṇḍa - Catuḥpaf̃cāśa Sargaḥ

tē tu tasmin mahāvṛkṣē uṣitvā rajanīṃ śivām |
vimalē bhyuditē sūryē tasmād dēśāt pratasthirē || 1

yatra bhāgīrathīṃ gaṅgāṃ yamunābhi pravartatē |
jagmustaṃ dēśam uddiśya vigāhya sumahad vanam || 2

tē bhūmibhāgān vividhān dēśāṃścāpi manōramān |
adṛṣṭapūrvān paśyantastatra tatra yaśasvinaḥ || 3

yathā kṣēmēṇa gacchan sa paśyaṃśca vividhān drumān |
nivṛttamātrē divasē rāmaḥ sāumitrim abravīt || 4

prayāgam abhitaḥ paśya sāumitrē dhūmam unnatam |
agnērbhagavataḥ kētuṃ manyē sannihitō muniḥ || 5

nūnaṃ prāptāḥ sma sambhēdaṃ gaṅgāyamunayōrvayam |
tathā hi śrūyatē śabdō vāriṇō vārighaṭṭitaḥ || 6

dārūṇi paribhinnāni vanajairupajīvibhiḥ |
bharadvājāśramē cāitē dṛśyantē vividhā drumāḥ || 7

dhanvināu tāu sukhaṃ gatvā lambamānē divākarē |
gaṅgāyamunayōssandhāu prāpatur-nilayaṃ munēḥ || 8

rāma-stvāśramam āsād-ya t rāsa-yan mṛgapakṣ iṇah |
ga t vā m u hūṛ tam ad h vānam b h aradvā jam u pāga ma t || 9

ta t as-t vāś r amam āsād-ya m unēṛ-darśanakāṅkṣ iṇā u |
sēē ta-yān u-ga tā u vēē rā u dū rād ē vāv a ta s t h a t uḥ || 10

sa p rav iś-ya mahā t mānam r̥ṣ iṃ śiṣ-y agaṇā iṛ-v r̥ tam |
san ś i tav r a tam ēkāg r am tapasā la b d h acakṣuṣam || 11

h u tāgn i h ō t raṃ dṛṣṭ vāiva mahā b b hāgaṃ k r̥ tāñja l iḥ |
rām ah sāum i t r i nā sāṛd h am sēē ta-yā cā b b h-y avada-ya t || 12

n-yavēda-ya ta cā t mānaṃ tas mā i lakṣmaṇa pūṛvajah |
p u t rā u daśara t h as-yāvāṃ b h agavan rām a lakṣmaṇā u || 13

b b hāṛ-yā mamē-yaṃ vāidē hēē kal-yāṇēē janakā tmajā |
māṃ cān u-yā tā v i-ja naṃ tapōvanam an ind i tā || 14

p i t rā p rav rā j-yamāṇaṃ māṃ sāum i t r i r-an u jah pr i-yah |
a-yam an vagamad b h rā tā vanam ēva dṛḍ h av r a tah || 15

p i t rā n i-y u k tā b h agavan p ravēkṣ-yāmas tapōvan am |
d h aṛmam ēva car iṣ-yāmas-ta t r a m ū lap h a lāśanāḥ || 16

tas-ya tad vacanaṃ śru t vā rājap u t ras-ya d hēē ma tah |
u pāna-ya ta d h aṛmā t mā gām aṛ g h-yam udakaṃ ta tah || 17

nānā v i-d hā nan na rasān van-ya m ū lap h a lāś r a-yān |
tē b h-y ō dadā u tap ta tapā vāsaṃ cāivā b b h-y akal-pa-ya t || 18

mṛga pakṣ i b h i r-āsēē n ō m un i b h iś-ca samandas ta tah |
rām am āga tam ab h-yaṛ-c-ya s vāga tē nā ha taṃ m un iḥ || 19

pr a t i-g r̥ h-ya ca tām aṛ cām upav iṣṭaṃ sa rāghavam |
b h aradvā j ō'b r avēē d vāk-yaṃ d h aṛma y u k tam idaṃ tadā || 20

c i ras-ya k h a l u kā k u t s t ha! paś-yām i t vā m i hāga tam |
ś r u taṃ tava ma-yā cēdaṃ v i-vāsanam akā r aṇ am || 21

avakāś ō v iv i k t ō'yaṃ mahān ad-yōs-samāgamē |
p uṇ-yaś-ca ram aṇēē-yaś-ca va sa t v i h a b b h avān s u k ham || 22

ē vam u k tas-t u vacanaṃ b h aradvā jēna rāghavah |
pr a t-yuvāca śu b h aṃ vāk-yaṃ rām ah saṛva h i tē ra tah || 23

b h agavan n i ta āsan nah pā ur a jā napad ō janah |
s udarśam i h a māṃ p rēēkṣ-ya man-yē'ham i mam āś r am am || 24

āgam iṣ-ya t i vāidē hēēṃ māṃ cā p i p rēēkṣa k ō janah |
anēna kā r aṇē nā ham i h a vāsaṃ na rōca-yē || 25

ēkāndē paś-ya b h agavan n-āś r am as t hānam u t tamam |
ramē ta ya t r a vāidē hēē s u k hāṛ hā janakā tmajā || 26

ē tacc h r u t vā śu b h aṃ vāk-yaṃ b h aradvā j ō mahām un iḥ |
rāghavas-ya ta t ō vāk-y am aṛ t h ag rā ha kam abravēēt || 27

daśak rōśa i tas-tā ta g i r i r-ya t r a n i-va t-s-yasi |
ma haṛṣ i sēv i tah p uṇ-yah saṛva tah s u k ha darśanah || 28

gō lāṅgū lā n u-car i t ō vānar aṛkṣa n i-ṣēv i tah |
c i t rakūṭa i t i k h-yā t ō gand hamā d ana san n i b b h ah || 29

yāva tā c i t rakūṭas-ya naraś r̥ṅgā n-y avēēkṣa tē |
kal-yāṇā n i samā d h a t tē na pāpē k u r u tē manah || 30

r̥ṣa-y as-ta t r a ba hav ō v i-hṛ t-ya śara dāṃ śa tam |
tapasā d iv am ā-rūḍ hāḥ kapā la ś i rasā sa ha || 31

pr av iv i k tam ahaṃ man-yē taṃ vāsaṃ b b h ava tas-s u k ham |
i h a vā vanavā sā-ya va sa rāma ma-yā sa ha || 32

sa rām am saṛva kāmāi s-taṃ b h aradvā jah pr i-yā t i t h im |
sab b hāṛ-yaṃ sa ha ca b b h rā t rā pr a t i-ja-g rā ha d h aṛma v i t || 33

tas-ya pr a-yāgē rāmas-ya taṃ maharṣ i m upē-y uṣah |
pr a-pan nā rajanēē p uṇ-yāḥ c i t rāḥ ka t h a-ya tah ka t hāḥ || 34

sēē tā t r̥ tēē-yah kā k u t s t hah par i-ś rāntah s u k h ōc i tah |
b h aradvā j āś r amē ram-yē tāṃ rā t r i m ava sa t-s u k ham || 35

pr ab hā tā-yāṃ rajan-yāṃ t u b h aradvā jam u pāga ma t |
uvāca nar aśāṛ dū l ō m un iṃ j va l i ta tē jas am || 36

śaṛvarēēṃ b h agavan nad ya sa t-ya śēē la tavāś r amē |
uṣ i tāḥ s mē h a vas a t im an u-jānā t u n ō b h avān || 37

rā t r-yāṃ t u tas-yāṃ v-y uṣṭā-yāṃ b h aradvā j ō'b r avēē d-idam |
ma d h u m ū lap h a lōpē taṃ c i t rakūṭaṃ v r a jē t i ha || 38

vā sam ā u pa-y i-kaṃ man-yē tava rāma mahā ba la! |
nānā naga gaṇōpē tah kin na rō raga sēv i tah |
ma-yū r a nādā b b h i-r u t ō gaja rāja n i-ṣēv i tah || 39

gam-ya tāṃ b b h ava tā śā i la ś-c i t rakūṭah sa v iś r u tah |
p uṇ-yaś-ca ram aṇēē-yaś-ca ba h u-m ū lap h a lā-y u tah || 40

ta t ra k uñjara-yū d hā n i mṛga-yū d hā n i cā b h i tah |
v i-carand i vanāntē'sm in-tā n i drakṣ-yas i rāghava || 41

sar i t-pr as ravaṇa p ras t hān darēē kanda ra n iṛ j h arān |
car a tah sēē ta-yā sāṛd h am nand iṣ-ya t i manas tava || 42

pra-hṛṣṭa kō-yaṣṭ i-ka kō-k i las vanāiṛ-
v i-nā d i taṃ taṃ vas u d hād h araṃ ś ivam |
mṛgāiś-ca ma t tāiṛ-ba h u b h iś-ca k uñja rāiḥ
s uram-yam āsād-ya samā va sāś r am am || 43

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē catuḥpaf̃cāśasargaḥ