శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
ఏకపఞ్చాశ సర్గము
తం జాగ్రతమదమ్భేన భ్రాతురర్థాయ లక్ష్మణమ్ |
గుహః సన్తాపసన్తప్తో రాఘవం వాక్యమబ్రవీత్ || ౧
ఇయం తాత సుఖా శయ్యా త్వదర్థముపకల్పితా |
ప్రత్యాశ్వసిహి సాధ్వస్యాం రాజపుత్ర! యథాసుఖమ్ || ౨
ఉచితోయం జనస్సర్వః క్లేశానాం త్వం సుఖోచితః |
గుప్త్యర్థం జాగరిష్యామః కాకుత్స్థస్య వయం నిశామ్ || ౩
న హి రామాత్ప్రియతమో మమాస్తి భువి కశ్చన |
బ్రవీమ్యేతదహం సత్యం సత్యేనైవ చ తే శపే || ౪
అస్య ప్రసాదాదాశంసే లోకేస్మిన్ సుముహద్యశః |
ధర్మావాప్తిం చ విపులామర్థావాప్తిం చ కేవలమ్ || ౫
సోహం ప్రియసఖం రామం శయానం సహ సీతయా |
రక్షిష్యామి ధనుష్పాణి స్సర్వతో జ్ఞాతిభి స్సహ || ౬
న హి మేవిదితం కిఞ్చిద్వనేస్మింశ్చరతస్సదా |
చతురఙ్గం హ్యపిబలం సుమహత్ప్రసహేమహి || ౭
లక్ష్మణస్తం తదోవాచ రక్ష్యమాణాస్త్వయానఘ |
నాత్ర భీతా వయం సర్వే ధర్మమేవానుపశ్యతా || ౮
కథం దశరథౌ భూమౌ శయానే సహ సీతయా |
శక్యా నిద్రా మయా లబ్ధుం జీవితం వా సుఖాని వా || ౯
యో న దేవాసురైః సర్వైః శక్యః ప్రసహితుం యుధి |
తం పశ్య సుఖసంవిష్టం తృణేషు సహ సీతయా || ౧౦
యో మన్త్రతపసా లబ్ధో వివిధైశ్చ పరాశ్రమైః |
ఏకో దశరథస్యేష్టః పుత్రః సదృశలక్షణః || ౧౧
అస్మిన్ ప్రవ్రాజితే రాజా న చిరం వర్తయిష్యతి |
విధవా మేదినీ నూనం క్షిప్రమేవ భవిష్యతి || ౧౨
వినద్య సుమహానాదం శ్రమేణోపరతాః స్త్రియః |
నిర్ఘోషోపరతం చాతో మన్యే రాజనివేశనమ్ || ౧౩
కౌశల్యా చైవ రాజా చ తథైవ జననీ మమ |
నాశంసే యది జీవన్తి సర్వే తే శర్వరీమిమామ్ || ౧౪
జీవేదపి హి మే మాతా శత్రుఘ్నస్యాన్వవేక్షయా |
తద్దుఃఖం యత్తు కౌశల్యా వీరసూర్వినశిష్యతి || ౧౫
అనురక్తజనాకీర్ణా సుఖాలోకప్రియావహా |
రాజవ్యసనసంసృష్టా సా పురీ వినశిష్యతి || ౧౬
కథం పుత్రం మహాత్మానం జ్యేష్ఠం ప్రియమపశ్యతః |
శరీరం ధారయిష్యన్తి ప్రాణా రాజ్ఞో మహాత్మనః || ౧౭
వినష్టే నృపతౌ పశ్చాత్కౌసల్యా వినశిష్యతి |
అనన్తరం చ మాతాపి మమ నాశముపైష్యతి || ౧౮
అతిక్రాన్తమతిక్రాన్తమనవాప్య మనోరథమ్ |
రాజ్యే రామమనిక్షిప్య పితా మే వినశిష్యతి || ౧౯
సిద్ధార్థాః పితరం వృత్తం తస్మిన్కాలేప్యుపస్థితే |
ప్రేతకార్యేషు సర్వేషు సంస్కరిష్యన్తి భూమిపమ్ || ౨౦
రమ్యచత్వరసంస్థానాం సువిభక్తమహాపథామ్ |
హర్మ్యప్రాసాదసమ్పన్నామ్ గణికావరశోభితామ్ || ౨౧
రథాశ్వగజసమ్బాధాం తూర్యనాదవినాదితామ్ |
సర్వకల్యాణసమ్పూర్ణాం హృష్టపుష్టజనాకులామ్ || ౨౨
ఆరామోద్యానసమ్పన్నాం సమాజోత్సవశాలినీమ్ |
సుఖితా విచరిష్యన్తి రాజధానీం పితుర్మమ || ౨౩
అపి జీవేద్దశరథో వనవాసాత్పునర్వయమ్ |
ప్రత్యాగమ్య మహాత్మానమపి పశ్యేమ సువ్రతమ్ || ౨౪
అపి సత్యప్రతిజ్ఞేన సార్ధం కుశలినా వయమ్ |
నివృత్తే వనవాసేస్మిన్నయోధ్యాం ప్రవిశేమహి || ౨౫
పరిదేవయమానస్య దుఖార్తస్య మహాత్మనః |
తిష్ఠతో రాజపుత్రస్య శర్వరీ సాత్యవర్తత || ౨౬
తథా హి సత్యం బ్రువతి ప్రజాహితే |
నరేన్ద్రపుత్రే గురుసౌహృదాద్గుహః |
ముమోచ బాష్పం వ్యసనాభిపీడితో |
జ్వరాతురో నాగ ఇవ వ్యథాతురః || ౨౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యకాణ్డే ఏకపఞ్చాశ స్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Ēkapañcāśa Sargaḥ
taṃ jāgratamadambhēna bhrāturarthāya lakṣmaṇam |
guhaḥ santāpasantaptō rāghavaṃ vākyam abravīt || 1
iyaṃ tāta sukhā śayyā tvadartham upakalpitā |
pratyāśvasihi sādhvasyāṃ rājaputra! yathāsukham || 2
ucitō'yaṃ janassarvaḥ klēśānāṃ tvaṃ sukhōcitaḥ |
guptyarthaṃ jāgariṣyāmaḥ kākutsthasya vayaṃ niśām || 3
na hi rāmāt-priyatamō mamāsti bhuvi kaścana |
bravīmyētad ahaṃ satyaṃ satyēnaiva ca tē śapē || 4
asya prasādād āśaṃsē lōkē'smin sumuhad yaśaḥ |
dharmāvāptiṃ ca vipulām-arthāvāptiṃ ca kēvalam || 5
sō'haṃ priyasakhaṃ rāmaṃ śayānaṃ saha sītayā |
rakṣiṣyāmi dhanuṣpāṇi ssarvatō jñātibhi ssaha || 6
na hi mē'viditaṃ kiñcid-vanē'smiñ-caratassadā |
caturaṅgaṃ hyapibalaṃ sumahat-prasahēmahi || 7
lakṣmaṇastaṃ tadōvāca rakṣyamāṇāstvayā'nagha |
nātra bhītā vayaṃ sarvē dharmam ēvānupaśyatā || 8
kathaṃ daśarathāu b h ūmā u śa-yānē sa ha sēē ta-yā |
śak-yā n id rā ma-yā la b d h uṃ jēēv i taṃ vā s u k hā n i vā || 9
yō na dēvās urā i s-saṛvā iḥ śak-yah pr asa h i t uṃ-y u d h i |
taṃ paś-ya s u k h as am v iṣṭaṃ t r̥ṇēṣ u sa ha sēē ta-yā || 10
yō mant ra tapasā la b d h ō v i-v id hā iś-ca parāś r amā iḥ |
ē-kō daśara t h as-yēṣṭah p u t rah sa d r̥ śa lakṣaṇah || 11
as m in-pr av rā j i tē rājā na c i raṃ vaṛ ta-y iṣ-ya t i |
v id h avā mē d i nēē nūnaṃ kṣ ipram ēva b h av iṣ-ya t i || 12
v i-nad-ya s um ahā nādaṃ ś ramē ṇōpa ra tā s t r i-yah |
n iṛ g hō ṣōpa ra taṃ cā t ō man-yē rājan i-vēśanam || 13
kāusal-yā cāiva rājā ca ta t hāiva jananēē mama |
nāśan sē-yad i jēēvand i saṛvē tē śaṛvarēēm imām || 14
jēēvē dap i h i mē mā tā śat r ug h nas-yā n vavēēkṣa-yā |
tad d uḥ k h am ya t-t u kāusal-yā vēē ras ūṛ-v i-naś-y a t i || 15
an u-rak ta janākēēṛṇā s u k hā lōka pr i-yāva hā |
rāj av-yasan asansṛṣṭā sā p urēē v i-naś-y a t i || 16
ka t h am p u t raṃ mahā t mānaṃ j-yēṣṭ ham pr i-yam apaś-ya tah |
śarēē raṃ d hāra-y iṣ-yand i p rāṇā rājñ ō mahā t manah || 17
v i-naṣṭē nr̥ pa tā u paś-cā t-kāusal-yā v i-naś-y a t i |
anand araṃ ca mā tā'p i mama nāśam u pā iṣ-ya t i || 18
a t i-k rānt am a t i-k rānt am an avāp-ya manōra t ham |
rāj-yē rām am an i-kṣ ip-ya p i tā mē v i-naś-y a t i || 19
s id d hāṛ t hāḥ p i taraṃ vṛ t taṃ tasm i n-kā lē'p-y u pas t h i tē |
prē takāṛ-yēṣ u saṛvēṣ u sanskar iṣ-yand i b h ū m i pam || 20
ram-yaca t vara sans t hānāṃ s u-v i b b h ak ta mahā pa t hām |
haṛ m-ya p rā sāda sam pan nām gaṇ i-kā vara śō b h i tām || 21
ra t hāś vagaja sam bā d hāṃ tūṛ-y anāda v i-nā d i tām |
saṛva kal-yāṇa sam pūṛṇāṃ hṛṣṭap uṣṭa janāk u lām || 22
ā-rāmōd-yāna sam pan nāṃ samā jō t sava śā l i nēēm |
s u k h i tā v i-car iṣ-yand i rāja d hā nēēṃ p i t uṛ-mama || 23
ap i jēēvē d-daśara t h ō vanavā sāt p u naṛ-va-yam |
p ra t-yā-gam-ya mahā t mānam ap i paś-yēma s u-v r a tam || 24
ap i sa t-yap ra t i-jñēna sāṛd h am k u śa l i nā va-yam |
n ivṛ t-tē vanavā sē'sm in n-ayō d h-yāṃ p rav iśēma h i || 25
par i-dēva-yamānas-ya d u k hāṛ tas-ya mahā t manah |
t iṣṭ ha t ō rājap u t ras-ya śaṛvarēē sā t-yavar ta ta || 26
ta t hā h i sa t-yaṃ br u va t i pr a jā-h i tē
narēnd ra p u t rē g u r u sā u h r̥ dād g u hah |
m umōca bāṣpaṃ v-yasanā b h i-pēēḍ i t ō
j va rā t u r ō nāga iv a v-ya t hā t urah || 27
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkapañcāśasargaḥ