అయోధ్యాకాండ - పఞ్చాశస్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 50

Ayōdhyākāṇḍa - Pañcāśa Sargaḥ

viśālā n-kōsalān ramyān-yāt vā lakṣmaṇapūṛvajah |
ayōd h-yāb h im u k h ō d hēē mān p rāñja l iṛ-vāk-yam abravēēt || 1

ā-p r̥ cc hē t vāṃ p urēēś rēṣṭ hē kā k u t s t h apar i-pā l i tē |
dāiva tā n i ca-yā n i t vāṃ pā la-yand i vasand i ca || 2

n iv r̥ t ta vanavā sas t vām an r̥ṇ ō jaga tēēpa tēḥ |
p u naṛ-drakṣ-yām i mā t rā ca p i t rā ca sa ha saṅga tah || 3

ta t ō r ud h i ra tām rākṣ ō b h u-jam u d-yam-ya da kṣ iṇam |
aś r u-pūṛṇa m u k h ō dēē n ō'b r avēē j-jā napadaṃ janam || 4

an u-k rōś ō da-yā cāiva-ya t hāṛ ham ma-y i vaḥ k r̥ tah |
c i raṃ d uḥ k h as-ya pāpēē-y ō gam-ya tā maṛ t h a s id d h a-yē || 5

tē'b h i-vād-ya mahā t mānaṃ k r̥ t vā cā p i prada kṣ iṇam |
v i-lapand ō narā g h ō raṃ v-ya t iṣṭ hand a k va c i t-k va c i t || 6

ta t hā v i-lap a tāṃ tēṣām a t r̥ p tānāṃ ca rāghavah |
acakṣuṛ-v i-ṣayaṃ p rā-yād-ya t hāṛkah kṣaṇadām u k hē || 7

ta t ō d hān-y ad h anōpē tān dānaśēē la janān ś ivān |
a k u taś-c id b h a-yān ramyāñ-cāi t-ya-yūpas amā v r̥ tān || 8

ud-yānām rav anōpē tān sam pan n a sa l i lāśayān |
t uṣṭap uṣṭa janākēēṛṇān gō-k u lā-k u la sēv i tān || 9

lakṣaṇēē-yān narēnd rāṇāṃ b rā h-mag h ōṣā b h i-nā d i tān |
ra t hēna p uruṣav-yāg h rah kōsa lān a t-yavar ta ta || 10

ma d h-yēna m u d i taṃ spēē taṃ ram-yōd-yānas amā k u lam |
rāj-yaṃ b h ōg-yaṃ narēnd rāṇāṃ-ya-yā u d h r̥ t ima tāṃ varah || 11

ta t as-t r i-pa t h agāṃ d iv-yāṃ ś iv a tō-yām aśā iv a lām |
dadarśa rāghav ō gaṅgāṃ p uṇ-yām r̥ṣ i n i-ṣēv i tā m || 12

āś r amā i r-av idū ras t hāiḥ ś rēēm ad b h i s-sam alaṅk r̥ tām |
kā lē'p sa rō b h i r-h r̥ṣṭā b h i s-sēv i tā m b h ō h radāṃ ś ivā m || 13

dēva dānavagand h aṛvāiḥ kin narā i r-u paśō b h i tām |
nānāgand h aṛvapa t nēē b h i s-sēv i tāṃ sa ta tāṃ ś ivā m || 14

dēvāk rēēḍa śa tākēēṛṇāṃ dēvōd-yāna śa tā-y u tām |
dēvāṛ t h am ākāśagāmāṃ v i-k h-yā tāṃ dēvapad m i nēēm || 15

ja lā g hā tāṭ-ṭ a hā sōg rāṃ p hēnan iṛ ma la hā s i nēēm |
k va c id-vēēṇēē-k r̥ ta ja lāṃ k va c id āvaṛ ta śō b h i tā m || 16

k va c i t s t im i tagam b hēē rāṃ k va c id-vēga ja lā k u lām |
k va c id-gam b hēē ra n iṛ g h ōṣāṃ k va c id b hā i r av a n i s vanām || 17

dēvasaṅg hāp l u ta ja lāṃ n iṛ ma lō t pa la śō b h i tā m |
k va c id ā b h ōga p u l i nāṃ k va c i n-n iṛ ma la vā l u kām || 18

han sasā rasas aṅg h uṣṭāṃ cak ravākōpa k ū j i tām |
sadā madā iś-ca v i-hagā i r-ab h i-san nā d i tānd arām || 19

k va c i t-tēē r ar u hā iṛ-vṛkṣā iṛ-mā lā b h i r-iv a śō b h i tā m |
k va c i t-p h u l lō t pa la c c h an nāṃ k va c i t-pa d m avanā k u lām || 20

k va c i t-k u m ud aṣanḍā iś-ca k u d ma lā i r-u paśō b h i tām |
nānā p uṣ-par a-jō d h vastāṃ samadām iv a ca k va c i t || 21

v-yapa i tam a la saṅg hā tāṃ maṇ i n iṛ ma la darśanām |
d iśāga jāiṛ-van aga jāiṛ-ma t tāiś-ca varavā r aṇā iḥ || 22

dēvōpavā h-yā iś-ca m u h u s-san nā d i ta vanānd arām |
pr amadām iv a-ya t nēna b h ūṣ i tāṃ b h ūṣaṇō t tamā iḥ || 23

p h a lā iḥ p uṣ-pā iḥ k is a-la-yā iṛ-v r̥ tāṃ g u l mā iṛ-dv i jāi s-ta t hā |
śin ś umā rā iś-ca na k rā iś-ca b h u-jaṅgā iś-ca n i-ṣēv i tā m || 24

v iṣṇ upādacy u tāṃ d iv-yām apāpāṃ pāpanāś i nēēm |
tāṃ śaṅkar a jaṭā-jūṭād b b r̥ ṣṭāṃ sāga ra tē jasā || 25

samu d r am a h i ṣēēṃ gaṅgāṃ sā rasak rāuñcanā d i tām |
āsasāda mahābā h uḥ śṛṅ g i bē r ap uraṃ p r a t i || 26

tām ūṛ m i ka l i lāvaṛ tām an vavēēkṣ-ya mahā ra t haḥ |
s umant ram abravēē t-sū tam i hāivā d ya va sāma hē || 27

av idū rād a-yaṃ n ad-yā ba h u-p uṣ-p ap ravā lavān |
s um ahān iṅg udēē-vṛkṣō va sāmō't rāiva sāra t hē! || 28

drakṣ-yāmas sa r i tāṃ ś rēṣṭ hāṃ sam mān-y a sa l i lāṃ ś ivām |
dēva dānavagand h aṛvamṛga mān uṣapa kṣ iṇām || 29

lakṣmaṇaś-ca s umant raś-ca bāḍ h am i t-yēva rāghavam |
u k t vā tam iṅg udēē-vṛkṣaṃ tadōpa-ya-ya t uṛ-ha-yāiḥ || 30

rām ō'b b h i-yā-ya taṃ ram-yaṃ vṛkṣam ikṣvāk u nandandah |
ra t hād avā ta ra t-tasmā t-sab b hāṛ-yas-sa ha lakṣmaṇah || 31

s umant r ō'p-y ava tēēṛ-yā s mān mōca-y i t vā ha-yō t tamān |
vṛkṣam ū laga taṃ rām am upa tas t hē k r̥ tāñja l iḥ || 32

ta t ra rājā g u h ō nāma rāmas-yā t masamas-sak hā |
n iṣā-da jā t-y ō ba lavān st h apa t iś-cēē t i v iś r u tah || 33

sa ś r̥ t vā p uruṣav-yāg h raṃ rām am v iṣa-yam āga tam |
vṛd d hāiḥ par i-v r̥ t ō'mā t-yā iḥ jñā t i b h iś-cā b h-y upāga tah || 34

ta t ō n iṣā-dā d h i-pa t iṃ dṛṣṭ vā dū rād upas t h i tam |
sa ha sāum i t r i nā rām as-sam ā-gacc h ad g u hēna sah || 35

tam āṛ tas-sam par iṣ vaj-ya g u h ō rāghavam abravēēt |
ya t hā-yō d h-yā ta t hē-yam tē rāma kiṃ kar avāṇ i tē || 36

ēēdr̥śaṃ h i mahābā h ō kah p rāp-s-ya t-ya t i t h iṃ pr i-yam |
ta t ō g uṇavad an nād-y am u pādā-ya p r̥ t h ag v id ham || 37

aṛ g h-yaṃ cōpā-na-ya t-kṣ ipram vāk-yaṃ cēda m uvāca ha |
s vāga taṃ tē mahābā h ō! tavē-yam a-k h i lā ma hēē || 38

va-yaṃ p rēṣ-yā b h avān b h aṛ tā sā d h u rāj-yaṃ pr aśā d h i nah |
b h akṣ-yaṃ b h ōj-yaṃ ca pē-yaṃ ca lē h-yañ-cēda m upas t h i tam || 39

śayanā n i ca m u k h-yā n i vā j i nāṃ k hādanaṃ ca tē |
ēvaṃ br u vāṇaṃ t u g u haṃ rāghavah pr a t-yuvāca ha || 40

aṛ c i tāś-cāiva h r̥ṣṭāś-ca b h ava tā saṛva t hā va-yam |
pad b h-yām ab h i-gamāc-cāiva snē ha sandarśanēna ca || 41

b h u-jā b h-yāṃ sā d h u pēē nā b h-yāṃ pēēḍa-yan vāk-y am abravēēt |
d iṣṭ-yā t vāṃ g u ha! paś-yām i h-yarōgaṃ sa ha bānd h avāiḥ |
ap i tē k u śalaṃ rāṣṭ rē m i t rēṣ u d h anēṣ u ca || 42

ya t-t v idaṃ b h ava tā kiñc i t-p rēē t-yā sam u-pakal-p i tam |
saṛvaṃ tad an u-jānām i na h i vaṛ tē pr a t i-g r a hē || 43

k uśacēē rā j i nad h araṃ p h a lam ū lāś i naṃ ca mām |
v id d h i pr aṇ i-h i taṃ d h aṛmē tāpasaṃ vanagōcaram || 44

aś vānāṃ k hādanē nā ham aṛ t hēē nān-yēna kēnac i t |
ē tāva tā t ra b h ava tā b h av iṣ-yām i s upū j i tah || 45

ē tē h i da-y i tā rājñah p i t uṛ-daśara t h as-ya mē |
ē tāi s-s uv i-h i tāi r-aś vāi r-b h av iṣ-yām-y aham aṛ c i tah || 46

aś vānāṃ p r a t i-pānaṃ ca k hādanaṃ cāiva sō'n vaśā t |
g u has-ta t rāiva p uruṣān t var i taṃ dēē-ya tā m i t i || 47

ta t aś-cēē rō t-tarā saṅgah sand h-yām anvās-ya paś-c imām |
ja lam ē vā dadē b h ōj-yaṃ lakṣmaṇē nā-h r̥ taṃ s va-yam || 48

tas-ya b h ū mā u śa-yānas-ya pādā u p rakṣā l-ya lakṣmaṇah |
sab b hāṛ-yas-ya ta t ō'b h-yē t-ya tas t hā u vṛkṣa m upāś r i tah || 49

g u h ō'p i sa ha sū tēna sāum i t r im an u-b b hāṣa-yan |
an va-jā-gra t-ta t ō rām am ap ramat t ō d h an uṛ d h arah || 50

ta t hā śa-yānas-ya ta t ō's-ya d hēē ma t ō
yaśas v i n ō dāśara t hēṛ-mahā t manah |
adṛṣṭa d uḥ k h as-ya s u k h ōc i tas-ya sā
tadā v-ya tēē-yā-ya c i rēṇa śaṛvarēē || 51

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañcāśasargaḥ