అయోధ్యాకాండ - అష్టచత్వారింశస్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 48

Ayōdhyākāṇḍa - Aṣṭacatvāriṃśa Sargaḥ

tēṣāmē̄vaṃ vi ṣaṇṇānāṃ pīḍitānāmatīva ca |
bāṣpavip r utanēt r āṇāṃ saśōkānāṃ mumūrṣayā || 1

anugamya nivr̥ttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām |
udgatānīva satvāni babhūvur-amanasvinām || 2

svaṃ svaṃ nilayamāgamya putradāraissamāvr̥tā |
aśrūṇi mumucus-sarvē bāṣpēṇa pihitānanāḥ || 3

na cāhr̥ṣyan nacāmōdan vaṇijō na prasārayan |
na cāśōbhanta paṇyāni nāpacan gr̥hamēdhinaḥ || 4

naṣṭaṃ dr̥ṣṭvā nā b h yanandan vipulaṃ vā dhanāgamam |
putraṃ p r athamajaṃ lab d h vā jananēē nā b h-yanandata || 5

gr̥hē gr̥hē r udand-yaś-ca b h aṛ tāraṃ g r̥ ham āga tam |
v-yagaṛ ha-yanda d uḥ k hāṛ tā vāg b h i s-tō t rā i r-iv a dv i pān || 6

kiṃ n u tēṣāṃ g r̥ hāiḥ kāṛ-yaṃ kiṃ dā rā iḥ kiṃ d h anēna vā |
p u t rā i r-vā kiṃ s u k hā iṛ-vā p i-yē na paś-yand i rāghavam || 7

ēkah sa t-p uruṣō lōkē lakṣmaṇas-sa ha sēē ta-yā |
yō'n u-gacc h a t i kā k u t s t h am rām am par i-caran vanē || 8

āpagāḥ k r̥ ta-p uṇ-yās-tā pa d m in-yaś-ca sa rāns i ca |
yēṣ u snā-s-ya t i kā k u t s t h ō v i-gā h-ya sa l i lam ś uc i || 9

śō b h a-y iṣ-yand i kā k u t s t h am aṭav-yō ram-ya-kānanāḥ |
āpagāś-ca mahānūpāḥ sān umandas-ca parva tāḥ || 10

kānan am vā p i śā i lam vā-yam rām ō'd h i-gam iṣ-ya t i |
pr i-yā t i t h im iv a p rāp tam nāi nam śak-yan t-yan aṛ c i t um || 11

v ic i t ra k u s umā pēēḍā ba h u mañjar i d hā r iṇah |
rāghavaṃ darśa-y iṣ-yand i nagā b b h ramara śā l i nah || 12

akā lē cā p i m u k h-yā n i p uṣ-pā n i ca p h a lā n i ca |
darśa-y iṣ-yan t-y an u-k rōśād g i ra-yō rām am āga tam || 13

pr as rav iṣ-yand i tō-yā n i v i-ma lā n i ma hēē d d h arāḥ |
v i-darśa-yand ō v i-v id hān b h ū-yaś-c i t rāñ-ca n iṛ j h arān || 14

pāda pāḥ paṛ-va tāg rēṣ u ram a-y iṣ-yand i rāghavam |
ya t ra rām ō b b h ayaṃ nā t ra nās t i ta t ra parā b h avaḥ || 15

sa h i śū r ō mahābā h uḥ p u t r ō daśara t h as-ya ca |
p u rā b h ava t i n ō dū rād an u-gacc hāma rāghavam || 16

pādac-c hā-yā s u k hā b b h aṛ t u s-tā d r̥ śas-ya mahā t manah |
sa h i nā t h ō janas-yas-ya sa ga t i s-saparā-yaṇam || 17

va-yaṃ par i-car iṣ-yāmah sēē tāṃ-yū-yaṃ t u rāghavam |
it i pā uras-t r i-yō b b h aṛ tṝ d uḥ k hāṛ tās-ta t-tad abr u van || 18

y uṣ māk am rāghavō'raṇ-yē-yōga-kṣēmaṃ v id hā-s-ya t i |
sēē tā nā rēē-janas-yas-ya-yōga-kṣēmaṃ kar iṣ-ya t i || 19

kō n v anē nā pr a tēē tēna sō t-kaṇṭ h i ta janēna ca |
sam pr i-yē tā ma nō jñēna vāsēna h r̥ ta cē ta sā || 20

kāikē-y-yā yad i cē d rāj-yaṃ s-yād ad d h aṛ m-yam anā t ha va t |
na h i n ō jēēv i tē nāṛ t h ah k u tah p u t rāiḥ k u t ō d h anāiḥ || 21

ya-yā p u t raś-ca b b h aṛ tā ca t-yak tā vā iś var-ya kā r aṇā t |
kaṃ sā par i-ha rē d an-yaṃ kāikē-yēē k u lapān s i nēē || 22

kāikē-y-yā na va-yaṃ rāj-yē b b hṛ takā n i-va sēma h i |
jēēvand-yā jā t u jēēvand-yah p u t rā i r-ap i śapāma hē || 23

yā p u t raṃ pāṛ t h ivēnd ras-ya pr avā sa-ya t i n iṛ g hṛṇā |
kas tāṃ p rāp-ya s u k haṃ jēēvē d ad d h aṛ m-yāṃ d uṣṭa cā r iṇēēm || 24

u pa d r u tam idaṃ saṛvam anā lam b am anā-ya kam |
kāikē-y-yā h i k r̥ tē saṛvaṃ v i-nāśam u pa-yā-s-ya t i || 25

na h i pr av r a j i tē rāmē jēēv iṣ-ya t i ma hēēpa t iḥ |
mṛ tē daśara t hē v-yak taṃ v i-lāpas-tadanandaram || 26

tē v iṣaṃ p i ba tā-lōḍ-ya kṣēēṇ ap uṇ-yās s u d urga tāḥ |
rāghavaṃ vā n u-gacc h ad d h vam aś r u t iṃ vā p i gacc h a ta || 27

m i t h-yā pr av rā j i t ō rāmas-sa sēē tas-sa ha lakṣmaṇah |
b b h ara tē san n i-sṛṣṭā s-mah sāun i kē paśavō-ya t hā || 28

pūṛṇacand rānan aś-ś-yāmō gūḍ h a-ja t r u r-a r ind amah |
ā-jān u-bā h uḥ pa d mā kṣ ō rām ō lakṣmaṇa pūṛvajah || 29

pūṛvā b b h i-b b hāṣēē ma d h u ra s-sa t-yavādēē mahāba lah |
sāum-yas-saṛvas-ya lōkas-ya cand ra va t-pr i-yadarśanah || 30

nūnaṃ p uruṣa śāṛd ū l ō ma t tama tan ga v i-k r amah |
śō b h a-y iṣ-ya t-y araṇ-yā n i v icaran sa mahā-ra t haḥ || 31

tās-ta t hā v i-lapand-y as-t u nagarē nāgara s t r i-yah |
c u-k r uś uṛ-d uḥ k h asand ap tā mṛ t-y ō r-iv a b h a-yāga mē || 32

it-yēvaṃ v i-lapandēē nāṃ s t rēēṇāṃ vēś mas u rāghavam |
jagāmāstaṃ d i-nak ar ō rajanēē cā b b h-y avar ta ta || 33

naṣṭa j va lan a sandāpā pr aśāntād d h-yā-ya sa t-ka t hā |
t im i-rēṇāb h i-l i p tēva sā tadā nagarēē ba b hā u || 34

u paśānta vaṇ i k-paṇ-yā naṣṭa haṛṣā n i-rāś r a-yā |
ayō d h-yā nagarēē cā sēēn naṣṭa tā ram ivām b aram || 35

ta t hā s t r i-yō rām an i m i t tam ā t urā |
ya t hā s u tē b h rā ta r i vā v i-vā s i tē |
v i-lap-ya dēē nā r ur ud uṛ-v icē tas-a-
s sū tāiṛ-h i tā sā m ad h i-k ō h i s ō'b h ava t || 36

p raśānta gēē t ō t sava nṛ t-yavā d anā |
v-y apās ta haṛṣā p i-h i tāpaṇō d a-yā |
tadā h-y ayō d h-yā nagarēē ba b h ūva sā |
mahāṛṇavas saṅkṣap i tōdakō-ya t hā || 37

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭacatvāriṃśasargaḥ