శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
సప్తచత్వారింశ సర్గము
ప్రభాతాయాం తు శర్వర్యాం పౌరాస్తే రాఘవం వినా |
శోకోపహతనిశ్చేష్టా బభూవుర్హతచేతసః || ౧
శోకజాశ్రుపరిద్యూనా వీక్షమాణాస్తతస్తతః |
ఆలోకమపి రామస్య న పశ్యన్తి స్మ దుఃఖితాః || ౨
తే విషాదార్తవదనా రహితాస్తేన ధీమతా |
కృపణాః కరుణా వాచో వదన్తి స్మ మనస్వినః || ౩
ధిగస్తు ఖలు నిద్రాం తాం యయాపహృతచేతసః |
నాద్య పశ్యామహే రామం పృథూరస్కం మహాభుజమ్ || ౪
కథం నామ మహాబాహు స్స తథావితథక్రియః |
భక్తం జనం పరిత్యజ్య ప్రవాసం రాఘవో గతః || ౫
యో నః సదా పాలయతి పితా పుత్రానివౌరసాన్ |
కథం రఘూణాం స శ్రేష్ఠస్త్యక్త్వా నో విపినం గతః || ౬
ఇహైవ నిధనం యామో మహాప్రస్థానమేవ వా |
రామేణ రహితానాం హి కిమర్థం జీవితం హి నః || ౭
సన్తి శుష్కాణి కాష్ఠాని ప్రభూతాని మహాన్తి చ |
తైః ప్రజ్వాల్య చితాం సర్వే ప్రవిశామోథ పావకమ్ || ౮
కిం వక్ష్యామో మహాబాహురనసూయః ప్రియంవదః |
నీత స్స రాఘవోస్మాభిరితి వక్తుం కథం క్షమమ్ || ౯
సా నూనం నగరీ దీనా దృష్ట్వాస్మాన్ రాఘవం వినా |
భవిష్యతి నిరానన్దా సస్త్రీబాలవయోధికా || ౧౦
నిర్యాతాస్తేన వీరేణ సహ నిత్యం జితాత్మనా |
విహీనాస్తేన చ పునః కథం పశ్యామ తాం పురీమ్ || ౧౧
ఇతీవ బహుధా వాచో బాహుముద్యమ్య తే జనాః |
విలపన్తి స్మ దుఃఖార్తా వివత్సా ఇవ ధేనవః || ౧౨
తతో మార్గానుసారేణ గత్వా కిఞ్చిత్ క్షణం పునః |
మార్గనాశాద్విషాదేన మహతా సమభిప్లుతాః || ౧౩
రథస్య మార్గనాశేన న్యవర్తన్త మనస్వినః |
కిమిదం కిం కరిష్యామో దైవేనోపహతా ఇతి || ౧౪
తతో యథాగతేనైవ మార్గేణ క్లాన్తచేతసః |
అయోధ్యమాగమన్సర్వే పురీం వ్యథితసజ్జనామ్ || ౧౫
ఆలోక్య నగరీం తాం చ క్షయవ్యాకులమానసాః |
ఆవర్తయన్త తేశ్రూణి నయనైః శోకపీడితైః || ౧౬
ఏషా రామేణ నగరీ రహితా నాతిశోభతే |
ఆపగా గరుడేనేవ హ్రదాదుద్ధృతపన్నగా || ౧౭
చన్ద్రహీనమివాకాశం తోయహీనమివార్ణవమ్ |
అపశ్యన్నిహతానన్దం నగరం తే విచేతసః || ౧౮
తే తాని వేశ్మాని మహాధనాని |
దుఃఖేన దుఃఖోపహతా విశన్తః |
నైవ ప్రజజ్ఞుః స్వజనం జనం వా |
నిరీక్షమాణాః ప్రవినష్టహర్షాః || ౧౯
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తచత్వారింశస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Saptacatvāriṃśa Sargaḥ
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pāurāstē rāghavaṃ vinā |
śōkōpahataniścēṣṭā babhūvur-hatacētasaḥ || 1
śōkajāśruparyudyūnā vīkṣamāṇāstata stataḥ |
ālōkamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2
tē viṣādārtavadanā rahitāstēna dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vācō vadanti sma manasvinaḥ || 3
dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayāpahṛtacētasaḥ |
nādya paśyāmahē rāmaṃ pṛthū raskaṃ mahābhujam || 4
kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavō gataḥ || 5
yō naḥ sadā pālayati pitā putrānivāurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śrēṣṭhastyaktvā nō vipinaṃ gataḥ || 6
ihaiva nidhanaṃ yāmō mahāprasthānam ēva vā |
rāmēṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7
santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
tāiḥ prajvālya citāṃ sarvē praviśāmōtha pāvakam || 8
kiṃ vakṣyāmō mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavōs-mābhir-iti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9
sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvāsmān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastribālavayōdhikā || 10
niryātāstēna vīrēṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstēna ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11
itēēva ba h u d hā vācō ba h um u d-yam-ya tē janāḥ |
v i-lapand i sma d uḥ k hāṛ tā v ivat sā iv a d hēnavah || 12
ta t ō māṛgān u-sā rēṇa ga t vā kiñci t-kṣaṇaṃ p u nah |
māṛganāśād v iṣādēna mahā tā sam ab h i-p l u tāḥ || 13
ra t h as-ya māṛganāśēna n-yavar tanda manas v i nah |
kim idaṃ kiṃ kar iṣ-yām ō dāivē nōpa ha tā i t i || 14
ta t ō ya t hāga tē nāiva māṛgēṇa k lān tacē tasah |
ayō d h-yām āgaman saṛvē p urēēṃ v-ya t h i tasajjanām || 15
ā-lōk-ya nagarēēṃ tāṃ ca kṣa-yav-yā k u la mānasāḥ |
āvaṛ ta-yanda tē'ś r ūṇ i na-yanā iḥ śōkapēēḍ i tāiḥ || 16
ēṣā rāmēna nagarēē ra h i tā nā t i-śō b h a tē |
āpagā garuḍē nēva h radād u d d h r̥ ta panna gā || 17
cand ra hēēnam ivā kāśaṃ tō-ya hēēnam ivāṛṇavam |
apaś-yan n i-ha tānan d am nagaraṃ tē v icē tasah || 18
tē tā n i vēś mā n i mahā d h anān i
d uḥ k hēna d uḥ k h ōpa ha tā prav iśandah |
nāiva pr a-ja-jñ uḥ s va-janaṃ janaṃ vā
n i-rēēkṣamāṇāḥ pr av i-naṣṭa haṛṣāḥ || 19
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē saptacatvāriṃśasargaḥ