శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
షట్చత్వారింశ సర్గము
తతస్తు తమసాతీరం రమ్యమాశ్రిత్య రాఘవః |
సీతాముద్వీక్ష్య సౌమిత్రిమిదం వచనమబ్రవీత్ || ౧
ఇయమద్య నిశా పూర్వా సౌమిత్రే! ప్రహితా వనమ్ |
వనవాసస్య భద్రం తే స నోత్కణ్ఠితుమర్హసి || ౨
పశ్య శూన్యాన్యరణ్యాని రుదన్తీవ సమన్తతః |
యథానిలయమాయద్భిర్నిలీనాని మృగద్విజైః || ౩
అద్యాయోధ్యా తు నగరీ రాజధానీ పితుర్మమ |
సస్త్రీపుంసా గతానస్మాఞ్శోచిష్యతి న సంశయః || ౪
అనురక్తా హి మనుజా రాజానం బహుభిర్గుణైః |
త్వాం చ మాం చ నరవ్యాఘ్ర! శత్రుఘ్న భరతౌ తథా || ౫
పితరం చ అనుశోచామి మాతరం చ యశస్వినీమ్ |
అపి వాన్ధౌ భవేతాం తు రుదన్తౌ తావభీక్ష్ణశః || ౬
భరతః ఖలు ధర్మాత్మా పితరం మాతరం చ మే |
ధర్మార్థకామసహితైర్వాక్యైర్వాశ్వాసయిష్యతి || ౭
భరతస్యానృశంసత్వం విచిన్త్యాహం పునః పునః |
నానుశోచామి పితరం మాతరం చాపి లక్ష్మణ! || ౮
త్వయా కార్యం నరవ్యాఘ్ర! మామనువ్రజతా కృతమ్ |
అన్వేష్టవ్యా హి వైదేహ్యా రక్షణార్థే సహాయతా || ౯
అద్భిరేవ తు సౌమిత్రే! వత్స్యామ్యద్య నిశామిమామ్ |
ఏతద్ధ్ది రోచతే మహ్యం వన్యేపి వివిధే సతి || ౧౦
ఏవముక్త్వా తు సౌమిత్రిం సుమన్త్రమపి రాఘవః |
అప్రమత్తస్త్వమశ్వేషు భవ సౌమ్యేత్యువాచ హ || ౧౧
సోశ్వాన్సుమన్త్రః సంయమ్య సూర్యేస్తం సముపాగతే |
ప్రభూతయవసాన్ కృత్వా బభూవ ప్రత్యనన్తరః || ౧౨
ఉపాస్య తు శివాం సన్ధ్యాం దృష్ట్వా రాత్రిముపస్థితామ్ |
రామస్య శయనం చక్రే సూతః సౌమిత్రిణా సహ || ౧౩
తాం శయ్యాం తమసాతీరే వీక్ష్య వృక్షదలైః కృతామ్ |
రామః సౌమిత్రిణా సార్ధం సభార్యస్సంవివేశ హ || ౧౪
సభార్యం సమ్ప్రసుప్తం తం భ్రాతరం వీక్ష్య లక్ష్మణః |
కథయామాస సూతాయ రామస్య వివిధాన్ గుణాన్ || ౧౫
జాగ్రతో హ్యేవ తాం రాత్రిం సౌమిత్రేరుదితో రవిః |
సూతస్య తమసాతీరే రామస్య బ్రువతో గుణాన్ || ౧౬
గోకులాకులతీరాయాస్తమసాయా విదూరతః |
అవసత్తత్ర తాం రాత్రిం రామః ప్రకృతిభిస్సహ || ౧౭
ఉత్థాయ స మహాతేజాః ప్రకృతీస్తా నిశామ్య చ |
అబ్రవీద్భ్రాతరం రామో లక్ష్మణం పుణ్యలక్షణమ్ || ౧౮
అస్మద్వ్యపేక్షాన్ సౌమิต్రే! నిరపేక్షాన్ గృహేష్వపి |
వృక్షమూలేషు సంసుప్తాన్ పశ్య లక్ష్మణ సామ్ప్రతమ్ || ౧౯
యథైతే నియమం పౌరాః కుర్వన్త్యస్మన్నివర్తనే |
అపి ప్రాణాన్న్యసిష్యన్తి న తు త్యక్ష్యన్తి నిశ్చయమ్ || ౨౦
యావదేవ తు సంసుప్తా స్తావదేవ వయం లఘు |
రథమారుహ్య గచ్ఛామః పన్థానమకుతోభయమ్ || ౨౧
అతో భూయోపి నేదానీమిక్ష్వాకుపురవాసినః |
స్వపేయురనురక్తా మాం వృక్షమూలాని సంశ్రితాః || ౨౨
పౌరా హ్యాత్మకృతాద్దుఃఖాద్విప్రమోచ్యా నృపాత్మజైః |
న తు ఖల్వాత్మనా యోజ్యా దుఃఖేన పురవాసినః || ౨౩
అబ్రవీల్లక్ష్మణో రామం సాక్షాద్ధర్మమివస్థితమ్ |
రోచతే మే తథా ప్రాజ్ఞ! క్షిప్ర మారుహ్యతామితి || ౨౪
అథ రామోబ్రవీచ్ఛ్రీమాన్సుమన్త్రం యుజ్యతాం రథః |
గమిష్యామి తతోరణ్యం గచ్ఛ శీఘ్రమితః ప్రభో || ౨౫
సూతస్తత స్సత్త్వరితః స్యన్దనం తైర్హయోత్తమైః |
యోజయిత్వ్రాథ రామాయ ప్రాఞ్జలిః ప్రత్యవేదయత్ || ౨౬
అయం యుక్తో మహాబాహో! రథస్తే రథినాం వర! |
త్వమారోహస్వ భద్రం తే ససీత స్సహలక్ష్మణః || ౨౭
తం స్యన్దనమధిష్ఠాయ రాఘవ స్సపరిచ్ఛదః |
శీఘ్రగామాకులావర్తాం తమసామతరన్నదీమ్ || ౨౮
స సన్తీర్య మహాబాహుః శ్రీమాన్ శివమకణ్టకమ్ |
ప్రాపద్యత మహామార్గమభయం భయదర్శినామ్ || ౨౯
మోహనార్థం తు పౌరాణాం సూతం రామోబ్రవీద్వచః |
ఉదఙ్ముఖః ప్రయాహి త్వం రథమాస్థాయ సారథే || ౩౦
ముహూర్తం త్వరితం గత్వా నివర్తయ రథం పునః |
యథా న విద్యుః పౌరా మాం తథా కురు సమాహితః || ౩౧
రామస్య వచనం శ్రుత్వా తథా చక్రే స సారథిః |
ప్రత్యాగమ్య చ రామస్య స్యన్దనం ప్రత్యవేదయత్ || ౩౨
తౌ సమ్ప్రయుక్తం తు రథం సమాస్థితౌ |
తదా ససీతౌ రఘువంశవర్ధనౌ |
ప్రచోదయామాస తతస్తురఙ్గమాన్ |
స సారథిర్యేన పథా తపోవనమ్ || ౩౩
తత స్సమాస్థాయ రథం మహారథః |
ససారథిర్దాశరథిర్వనం యయౌ |
ఉదఙ్ముఖం తం తు రథం చకార స |
ప్రయాణమాఙ్గల్య నిమిత్తదర్శనాత్ || ౩౪
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షట్చత్వారింశస్సర్గః