అయోధ్యాకాండ - పఞ్చచత్వారింశస్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 45

Ayōdhyākāṇḍa - Pañcacatvāriṃśa Sargaḥ

anuraktā mahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |
anujagmuḥ prayāntaṃ taṃ vanavāsāya mānavāḥ || 1

nivartitē'pi ca balāt suhr̥dvargē ca rājani |
naiva tē saṃnyavartanta rāmasyānugatā ratham || 2

ayōdhyānilayānāṃ hi puruṣāṇāṃ mahāyaśāḥ |
babhūva guṇasampannaḥ pūrṇacandra iva priyaḥ || 3

sa yācyamānaḥ kākutsthaḥ svābhiḥ prakr̥tibhistadā |
kurvāṇaḥ pitaraṃ satyaṃ vanamēvānvapadyata || 4

avēkṣamāṇaḥ sasnēhaṃ cakṣuṣā prapibanniva |
uvāca rāmaḥ snēhēna tāḥ prajāḥ svāḥ prajā iva || 5

yā prēētirbha h umānaśca ma-y-ya-yō d h-yā-n ivā s i nām |
ma t-pr i-yāṛ t h am v iśēṣēṇa b h ara tē sā n i-vēś-ya tām || 6

sa h i kal-yāṇa cā r i t rah kāikē-y-yānanda vaṛ d h anah |
kar iṣ-ya t i ya t hāvad vaḥ pr i-yāṇ i ca h i tā n i ca || 7

jñān avṛd d h ō va-yō bā l ō mṛd uṛ-vēēṛ-ya g uṇān v i tah |
an u-rū pah sa vō b h aṛ tā b h av iṣ-ya t i b h a-yā pa hah || 8

sa h i rāja g uṇāiṛ-y u k t ō y uvarā jah samēēkṣ i tah |
ap i cā p i ma-yā śiṣṭāiḥ kāṛ-yaṃ vō b b h aṛ t r̥-śā san am || 9

na ca sand ap-yē d-ya t hā cāsā u vanavā saṃ ga tē ma-y i |
mahārājas ta t hā kāṛ-yō mama pr i-yac i-kēēṛṣa-yā || 10

ya t hā-ya t hā dāśara t h i r-d h aṛma ē vās t h i t ō'b b h ava t |
ta t hā ta t hā pr ak r̥ ta-yō rām am pa t im akāmayan || 11

bāṣpēṇa p i-h i taṃ dēē nam rām ah sāum i t r i nā sa ha |
cak arṣēva g uṇāiṛ-bad d h vā janaṃ p uran ivā s i nam || 12

tē dv i-jās t r i-v id ham vṛd d hā jñānēna va-y asā u ja sā |
va-yah pr akam pa ś i ras ō dū rād ūc u r-idaṃ vacah || 13

vahan t ō javanā rām am b h ō b h ō jā t-yās-t uran gamāḥ |
n ivar ta d d h vam na gantu m-yaṃ h i tā b h ava ta b b h aṛ ta r i || 14

kaṛṇavan t i h i b h ū tā n i v iśēṣēṇa t uran gamāḥ |
yū-yaṃ tasmā n-n ivar ta d d h vam-yācanāṃ pr a t i-vē d i tāḥ || 15

d h aṛma tah sa v i-śu d d hā tmā vēē rah śu b h a dṛḍ h av r a tah |
u pavā h-y as t u vō b b h aṛ tā nāpavā h-yah p urād vanam || 16

ē vam āṛ tap r a lā pāms-tān vṛd d hān p ra la pa t ō dv i jān |
avēēkṣ-ya sa ha sā rām ō ra t hād ava ta tā ra ha || 17

pad b h-yām ēva jagāmā t h a sa sēē tas-sa ha lakṣmaṇah |
san n i-k r̥ṣṭa padan-yā s ō rām ō vanaparā-yaṇah || 18

dv i-jā tēēns-t u padā tēēns-tān rāmaś-cā r i t ravatsalah |
na śaśāka g hṛṇā cakṣuḥ par i-mō k t uṃ ra t hēna sah || 19

gacc h antam ēva taṃ dṛṣṭ vā rām am sam b h rānta cē ta saḥ |
ūc uḥ par am asand ap tā rām am vāk-yam idaṃ dv i jāḥ || 20

b rā h-maṇ-yaṃ saṛvam ē ta t-t vāṃ b rā h-maṇ-yam an u-gacc h a t i |
dv i-jaskand hā d h i-rūḍ hā s-t vām agna-yō'p-y an u-yānd-ya mēē || 21

vā ja-pē-ya sam u t-t hā n i c h a t rāṇ-yē tā n i paś-ya nah |
pṛṣṭ h a t ō'n u-pr a-yā tā n i mēg hā n iv a ja lā t-ya-yē || 22

an avāp tā tap a t ras-ya raś m i sandā p i tas-ya tē |
ē b h iś-c hā-yāṃ kar iṣ-yāmah s vā iś-c h a t rāi r-vā ja-pē-y i kāiḥ || 23

yā h i nah sa ta taṃ b u d d h i r-vēd amant rā n u-sā r iṇēē |
t va t-k r̥ tē sā k r̥ tā vatsa! vanavā sā n u-sā r iṇēē || 24

hṛda-yēṣ v-ēva t iṣṭ hand i vēdā-yē nah par am d h anam |
va t-s-yand-y ap i g r̥ hēṣ v-ēva dā rāś-cā r i t r a rakṣ i tāḥ || 25

na p u naṛ-n iśc-yaḥ kāṛ-yas-t vad-ga tā u s u-k r̥ tā ma t iḥ |
t va-y i d h aṛma v-yapa i kṣē t u kiṃ s-yād d h aṛma pa t hē st h i tam || 26

yāc i t ō n ō n ivar tas va han sa śu-k la ś i rō r u hāiḥ |
ś i rō b h iṛ-n i-b h r̥ tācā ra ma hēē pa tan a pān s u lāiḥ || 27

ba h ū nāṃ v i ta tā-ya jñā dv i jānāṃ-ya i hāga tāḥ |
tēṣāṃ samā p t i rā-ya t tā tava vatsa! n ivar ta nē || 28

b h ak t imand i h i b h ū tā n i jaṅgamā jaṅgamā n i ca |
yācamā nēṣ u rāma! t vaṃ b h ak t iṃ b h ak tēṣ u darśa-ya || 29

an u-gantu m aśak tās t vāṃ m ū lāi r-u d d h a ta vē g i nah |
un na tā vā-y u vē gēna v i-k rōśandēē va pāda pāḥ || 30

n iś-cēṣṭā hā ra sañcā rā vṛkṣāi ka st hān a v iṣṭ h i tāḥ |
pa kṣ iṇ ō'p i pr a-yācandē saṛva b h ū tā n u-kam p i nam || 31

ēvaṃ v i-k rōś a tāṃ tēṣāṃ dv i-jā tēē nāṃ n ivar ta nē |
dadṛśē tamasā ta t ra vā ra-yandēē v a rāghavam || 32

ta t ah s umant r ō'p i ra t hād v i-m u k-ya
ś rān tān ha-yān sam par i-vaṛ t-ya śēēg h r am |
pēē tōdakāms tō-y a par i-p l u tāṅgā-
nacā ra-yad vā i tamasā v idū rē || 33

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañcacatvāriṃśasargaḥ