శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
ఏకచత్వారింశ సర్గము
తస్మిన్స్తు పురుషవ్యాఘ్రే వినిర్యాతి కృతాఞ్జలౌ |
ఆర్తశబ్దోహి సఞ్జజ్ఞే స్త్రీణామన్త:పురే మహాన్ || ౧
అనాథస్య జనస్యాస్య దుర్బలస్య తపస్వినః |
యో గతిశ్శరణం చాసీత్స నాథః క్వ ను గచ్ఛతి || ౨
న క్రుధ్యత్యభిశప్తోపి క్రోధనీయాని వర్జయన్ |
క్రుద్ధాన్ప్రసాదయన్సర్వాన్ సమదుఃఖః క్వ గజ్ఛతి || ౩
కౌశల్యాయాం మహాతేజా యథా మాతరి వర్తతే |
తథా యో వర్తతేస్మాసు మహాత్మా క్వ ను గచ్ఛతి || ౪
కైకేయ్యా క్లిశ్యమానేన రాజ్ఞా సఞ్చోదితో వనమ్ |
పరిత్రాతా జనస్యాస్య జగతః క్వ ను గచ్ఛతి || ౫
అహో! నిశ్చేతనో రాజా జీవలోకస్య సమ్ప్రియమ్ |
ధర్మ్యం సత్యవ్రతం రామం వనవాసే ప్రవత్స్యతి || ౬
ఇతి సర్వా మహిష్యస్తా వివత్సా ఇవ ధేనవః |
రురుదుశ్చైవ దుఃఖార్తాః సస్వరం చ విచుక్రుశుః || ౭
స తమన్తః పురే ఘోరమార్తశబ్దం మహీపతిః |
పుత్రశోకాభిసన్తప్తః శ్రుత్వా చాసీత్సుదుఃఖితః || ౮
నాగ్నిహోత్రాణ్యహూయన్త నాపచన్ గృహమేధినః |
అకుర్వన్న ప్రజాః కార్యం సూర్యశ్చాన్తరధీయత || ౯
వ్యసృజన్ కబలాన్నాగా గావో వత్సాన్న పాయయన్ |
పుత్రం ప్రథమజం లబ్ధ్వా జననీ నాభ్యనన్దత || ౧౦
త్రిశఙ్కుర్లోహితాఙ్గశ్చ బృహస్పతిబుధావపి |
దారుణా స్సోమమభ్యేత్య గ్రహాస్సర్వే వ్యవస్థితాః || ౧౧
నక్షత్రాణి గతార్చీంషి గ్రహాశ్చ గతతేజసః |
విశాఖాస్తు సధూమాశ్చ నభసి ప్రచకాశిరే || ౧౨
కాలికానిలవేగేన మహోదధిరివోత్థితః |
రామే వనం ప్రవ్రజితే నగరం ప్రచచాల తత్ || ౧౩
దిశః పర్యాకులాస్సర్వా స్తిమిరేణేవ సంవృతాః |
న గ్రహో నాపి నక్షత్రం ప్రచకాశే నకిఞ్చన || ౧౪
అకస్మాన్నాగరస్సర్వో జనో దైన్యముపాగమత్ |
ఆహారే వా విహారే వా న కశ్చిదకరోన్మనః || ౧౫
శోకపర్యాయసన్తప్త స్సతతం దీర్ఘముచ్ఛవసన్ |
అయోధ్యాయాం జనస్సర్వ శ్శుశోచ జగతీపతిమ్ || ౧౬
బాష్పపర్యాకులముఖో రాజమార్గగతో జనః |
న హృష్టో లక్ష్యతే కశ్చిత్సర్వ శ్శోకపరాయణః || ౧౭
న వాతి పవన శ్శీతో న శశీ సౌమ్యదర్శనః |
న సూర్యస్తపతే లోకం సర్వం పర్యాకులం జగత్ || ౧౮
అనర్థినస్సుతాః స్త్రీణాం భర్తారో భ్రాతరస్తథా |
సర్వే సర్వం పరిత్యజ్య రామమేవాన్వచిన్తయన్ || ౧౯
యే తు రామస్య సుహృద స్సర్వే తే మూఢచేతసః |
శోకభారేణ చాక్రాన్తా శ్శయనం న జహుస్తదా || ౨౦
తతస్త్వయోధ్యా రహితా మహాత్మనా
పురన్దరేణేవ మహీ సపర్వతా |
చచాల ఘోరం భయశోకపీడితా
సనాగయోధాశ్వగణా ననాద చ || ౨౧
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకచత్వారింశస్సర్గః