అయోధ్యాకాండ - చత్వారింశస్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 40

Ayōdhyākāṇḍa - Catvāriṃśa Sargaḥ

atha rāmaśca sītā ca lakṣmaṇaśca kr̥tāñjaliḥ |
upasaṅgr̥hya rājānaṃ cakrurdīnā: pradakṣiṇam || 1

taṃ cāpi samanujñāpya dharmajñassītayā saha |
rāghava śśōkasammūḍhō jananīmabhyavādayat || 2

aanvakṣaṃ lakṣmaṇō bhrātu ḥ kausalyāmabhyavādayat |
atha mātu ssumit r ayā jagrāha caraṇau punaḥ || 3

taṃ vandamānaṃ rudatī mātā saumitrimabravīt |
hitakāmā mahābāhuṃ mūdhnaryupāghrāya lakṣmaṇam || 4

sr̥ṣṭastvaṃ vanavāsāya svanuraktassuhr̥jjanē |
rāmē pramādaṃ mā kārṣīḥ putra! bhrātari gacc h ati || 5

vyasanī vā samr̥ddhō vā gatirēṣa tavānagha! |
ēṣa lōkē satāṃ dharmō yajjyēṣṭhavaśagō b h avēt || 6

idaṃ hi vr̥ttamucitaṃ kulasyāsya sanātanam |
dānaṃ dīkṣā ca yajñēṣu tanutyāgō mr̥dhē̄ṣu ca || 7

lakṣmaṇaṃ tvēvamuktvā sā saṃsiddhaṃ priyarāghavam |
sumit r ā gaccha gacchēti punaḥ punaruvāca tam || 8

rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām |
ayōdhyāmaṭavīṃ vidd h i gaccha tāta! yathāsukham || 9

tataḥ sumantraḥ kākutsthaṃ prāñjalirvākyamabravīt |
vinītō vinayajñcaśca mātalirvāsavaṃ yathā || 10

rarathāmārōha bhadraṃ tē rājaputra mahāyaśaḥ |
kṣipraṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yatra māṃ rāma! vakṣyasi || 11

caturdaśa hi varṣāṇi vastavyāni vanē tvayā |
tānyupakramitavyāni yāni dēvyāsi cōditaḥ || 12

taṃ rathaṃ sūryasaṅkāśaṃ sītā hr̥ṣṭēna cētasā |
ārurōha varārōhā kr̥tvālaṅkāramātmanaḥ || 13

athō jvalanasaṅkāśaṃ cāmīkaravibhūṣitam! |
tamāruruhatustūrṇaṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 14

vanavāsaṃ hi saṅkhyāya vāsāṃsyābharaṇāni ca |
bhartāramanugacchantyai sītayai śvaśurō dadau || 15

tathaivāyudhajālāni bhrātr̥̥bhyāṃ kavacāni ca |
rathōpasthē pratinyasya sacarma kaṭhinaṃ ca tat || 16

sītātr̥̥tīyānārūḍhān dr̥ṣṭvā dr̥ṣṭamacōdayat |
sumantrassammatānaśvān vāyuvēgasamānjavē || 17

pratiyātē mahāra ṇyē̄ cirarāt r āya rāghavē |
babhūva nagarē mūrc h ā balamūrc h ā janasya ca || 18

tatsamākulasambhrāntaṃ mattasaṅkupitadvipam |
hayaśiñjitanirghōṣaṃ puramāsīnmahāsvanam || 19

tata ssabālavr̥ddhā sā purī paramapīḍitā |
rāmamēvābhidu d rāva gharmārtā salilaṃ yathā || 20

pārśvataḥ pr̥ṣṭhataścāpi lambamānāstadunmukhāḥ |
bāṣpapūrṇamukhāssarvē tamūcurbh r̥śanisvanāḥ || 21

saṃyaccha vājināṃ raśmīn sūta! yāhi śanaiśśanaiḥ |
mukhaṃ drakṣyāma rāmasya durdarśaṃ nō bhaviṣyati || 22

āyasaṃ hr̥dayaṃ nūnaṃ rāmamāturasaṃśayam |
yad-dēvagarbhapratimē vanaṃ yā t i na b h id-ya tē || 23

k r̥ tak r̥ t-yā h i vāidē hēē c hā-yēvān u-ga tā pa t im |
na ja hā t i ra tā d h aṛmē mē r um aṛkap r ab hā ya t hā || 24

ahō! lakṣmaṇa! s id d hāṛ t h as-sa ta taṃ pr i-yavād i nam |
b h rā taraṃ dēvasaṅkāśaṃ yas-t vaṃ par i-car iṣ-yasi || 25

ma ha t-yēṣā h i tē s id d h i r-ēṣa cā b h-y uda-yō mahān |
ēṣa s vaṛgas-ya māṛgaś-ca yad ēnam an u-gacc h as i || 26

ēvaṃ vadand as-tē sōḍ h uṃ na śē-k uṛ-bāṣpam āga tam |
narās-tam an u-gacc h antah pr i-yam ikṣvāk u nandanam || 27

at h a rājā vṛ ta s t rēē b h iṛ-dēēnā b h iṛ-dēēnacē tanah |
n iṛ-jagāma pr i-yaṃ p u t raṃ drakṣ-yāmēē t i br u van g r̥ hā t || 28

śuś r u vē cāg ra tah s t rēēṇāṃ r udandēē nām mahās vanah |
ya t hā nādah karēṇū nām bad d hē ma ha t i k uñjarē || 29

p i tā h i rājā kā k u t s t h ah ś rēēmān san nas tadā'b h ava t |
par ipūṛṇah śaśēē kā lē g r a hēṇōpap l u t ō ya t hā || 30

sa ca ś rēēmān acin t-yā t mā rāmō daśara t hā tmajah |
sū taṃ sañc ōda-yāmāsa t var i taṃ vā h-ya tā m i t i || 31

rām ō-yā hēē t i sū taṃ taṃ t iṣṭ hēē t i sa janas tadā |
u b b h ayaṃ nāśaka t-sū tah kaṛ t um ad h van i cō d i tah || 32

n iṛ-gacc h a t i mahābā hā u rāmē pā ur a janāś r u b h iḥ |
pa t i tāi r-ab h-yavah i taṃ p raśaśāma ma hēē-ra jah || 33

r ud i tāś r u par id-yū naṃ hā hā-k r̥ tam acē tan am |
pr a-yāṇē rāghavas-yāsēē t-p uraṃ par am apēēḍ i tam || 34

s u s rāva na-yanā iḥ s t rēēṇām as r am ā-yā sa sam b h av am |
mēē nasan kṣō b h a ca l i tāi s-sa l i lam paṅka jāi r iv a || 35

dṛṣṭ vā t u nr̥ pa t i ś-ś rēēmān ēkac i t taga taṃ p ur am |
n i-papa tāiva d uḥ k hēna ha tam ū la iv a d r u mah || 36

ta t hā ha la ha lā śab d ō ja-jñē rāmas-ya pṛṣṭ h a tah |
narāṇāṃ p rēēkṣ-ya rājānaṃ sēēdantaṃ b hṛśa d uḥ k h i tam || 37

hā rāmēē t i janāḥ kēcid rāmamā tēē t i cāparē |
and aḥ p u raṃ samṛd d h am ca k rōśantah paṛ-y adē vayan || 38

an vēēkṣamāṇ ō rāmas-t u v i ṣan n aṃ b h rānta cē ta sam |
rājānaṃ mā taraṃ cāiva dadarśān u-ga tā u pa t h i || 39

sa bad d h a iv a pāśēna k iśō r ō mā taraṃ ya t hā |
d h aṛmapāśēna saṅkṣ i p tah pr akāśaṃ nā b h-y uda i kṣa ta || 40

padā t i nā u ca-yānāṛ hā vad uḥ k hāṛ hā u s u k h ōc i tā u |
dṛṣṭ vā sañc ōda-yāmāsa śēēg h raṃ-yā hēē t i sāra t h im || 41

na h i ta t-p uruṣav-yāg h r ō d uḥ k had am darśanam p i t uḥ |
mā t uś-ca sa h i t uṃ śak tas-t ō t rāṛ d i ta iv a dv i pah || 42

pr a t-yagā r am ivā-yāndēē va t sa lā va t sakā r aṇā t |
bad d h ava t sā ya t hā d hē nū rāmamā t ā'b h-y ad hāva ta || 43

ta t hā r udandēēṃ kāusal-yāṃ ra t h aṃ ta m an u-d hāva tēēm |
k rōśandēēṃ rāma rāmēē t i hā sēē tē! lakṣmaṇēē t i ca || 44

rāma lakṣmaṇa sēē tāṛ t h am s ravan tēēṃ vā r i nē t ra jam |
asa-k r̥ t-p rāikṣa ta tadā nṛ t-yandēē m iv a mā tar am || 45

t iṣṭ hēē t i rājā c u-k rōśa-yā h i-yā hēē t i rāghavah |
s umant ras-ya ba b h ū vā t mā cak r a-yō r iv a cānd arā || 46

nāś rā u ṣam i t i rājānam u pā la b d h ō'p i vakṣ-yasi |
c i raṃ d uḥ k h as-ya pā p iṣṭ h am i t i rām as tam abravēēt || 47

rāmas-ya sa vacah k u r van n an u-jñāp-ya ca taṃ janam |
v r a ja t ō'p i ha-yān śēēg h raṃ cōda-yāmāస sāra t h iḥ || 48

n-yavar ta ta jan ō rājñ ō rām am kr̥ t vā prada kṣ iṇam |
manasā'p-yaś r u-vē gāiś-ca na n-yavar ta ta mān uṣam || 49

yam iccc hē t-p u na rā-yānt am nāi nam dū r am an u-v r a jē t |
it-yamā t-yā mahārājam ūc u r-daśara t h am vacah || 50

tēṣāṃ vacas-saṛv ag uṇōpapan naṃ
pr as v i n n agā t rah p rav i ṣan narūpah |
n i-śam-ya rājā k r̥ paṇas-sab hāṛ-yō
v-yavas t h i tas taṃ s u tam ēēkṣamāṇah || 51

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē catvāriṃśasargaḥ