అయోధ్యాకాండ - తృతీయ సర్గః Ayodhya Kanda - Trutiya Sargah

Ayōdhyākāṇḍa - Tṛtīya Sargaḥ

tēṣāmañjalipadmāni pragṛhītāni sarvaśaḥ |
pratigṛhyābravīdrājā tēbhyaḥ priyahitaṃ vacaḥ || 1

ahōsmi paramaprītaḥ prabhāvaścātulō mama |
yanmē jyēṣṭhaṃ priyaṃ putraṃ yauvarājyasthamicchatha || 2

iti pratyarcya tānrājā brāhmaṇānidāmabravīt |
vasiṣṭhaṃ vāmadēvaṃ ca tēṣāmēvōpaśṛṇvatām || 3

caitraśśrīmānayaṃ māsaḥ puṇyaḥ puṣpitakānanaḥ |
yauvarājyāya rāmasya sarvamēvōpakalpyatām || 4

rājñastūparatē vākyē janaghōṣō mahānabhūt |
śanaistasminpraśāntē ca janaghōṣē janādhipaḥ || 5

vasiṣṭhaṃ muniśārdūlaṃ rājā vacanamabravīt |
abhiṣēkāya rāmasya yatkarma saparicchadam || 6

tadadya bhagavan sarvamājñāpayitu marhasi |
tacchrutvā bhūmipālasya vasiṣṭhō dvijasattamaḥ || 7

ādidēśāgratō rājña ssthitānyuktān kṛtāñjalīn |
suvarṇādīni ratnāni balīn sarvauṣadhīrapi || 8

śuklamālyāṃśca lājāṃśca pṛthakca madhusarpiṣī |
ahatāni ca vāsāṃsi rathaṃ sarvāyudhānyapi || 9

caturaṅgabalaṃ caiva gajaṃ ca śubhalakṣaṇam |
cāmaravyajanē śvētē dhvajaṃ chatraṃ ca pāṇḍuram || 10

śataṃ ca śātakumbhānāṃ kumbhānāgnivarcasām |
hiraṇyaśṛṅgamṛṣabhaṃ samagraṃ vyāghracarma ca || 11

upasthāpayata prātaragnyāgāraṃ mahīpatēḥ |
yaccānyatkiñcidēṣṭavyaṃ tatsarvamupakalpyatām || 12

antaḥpurasya dvārāṇi sarvasya nagarasya ca |
candanasragbhirarcyantāṃ dhūpaiśca ghrāṇahāribhiḥ || 13

praśastamannaṃ guṇavaddadhikṣīrōpasēcanam |
dvijānāṃ śatasahasrē yatprakāmamalaṃ bhavēt || 14

satkṛtya dvijamukhyānāṃ śvaḥprabhātē pradīyatām |
ghṛtaṃ dadhi ca lājāśca dakṣiṇāścāpi puṣkalāḥ || 15

sūryē'bhyuditāmātrē śvō bhavitā svastivācanam |
brāhmaṇāśca nimantryantāṃ kalpyantāmāsanāni ca || 16

ābadhyantāṃ patākāśca rājamārgaśca siñcyatām |
sarvē ca tālāvācarā gaṇikāśca svalaṅkṛtāḥ || 17

kakṣyāṃ dvitīyāmāsādya tiṣṭhantu nr̥pavēśmanaḥ |
dēvāyatanacaityēṣusānnabhakṣā ssadakṣiṇāḥ || 18

upasthāpayitavyā ssyurmālyayōgyāḥ pṛthakpṛthak |
dīrghāsibad d hā yōd hāśca sannad d hā mṛṣṭavāsasaḥ || 19

mahārājāṅgaṇaṃ sarvē praviśantu mahōdayam |
ēvaṃ vyādiśya viprāu tāu kriyāstatra suniṣṭhitāu || 20

cakratuścaiva yacchēṣaṃ pāṛthivāya nivēdya ca |
kr̥tamityēva cābrūtāṃ abhigamya jagatpatim || 21

yathōktavacanaṃ prītāu harṣayuktāu dvijarṣab hāu |
tatassumantraṃ dyut imānrājā vacanamabravīt |
rāmaḥ kr̥tātmā bhavatā śēēghramānēēyatām it i || 22

sa tat h ēti pratijñāya sumantrō rājaśāsanāt |
rāmaṃ tatrānayāñcakrē rat h ēna rāt h ināṃ varam || 23

at h a tatra samāseenā stadā daśarat h aṃ nr̥pam |
prācyōdēēc-yāḥ prateēc-yāśca dākṣiṇā t-yāśca b h ūmipāḥ || 24

mlēcchāścāryāśca yē cānyē vanāśāilāntavāsinah |
upāsāñcakrirē sarvē taṃ dēvā iva vāsavam || 25

tēṣāṃ mad h-yē sa rājaṛṣirmarutāmiva vāsavaḥ |
prāsādas t h ō rat h agataṃ dadarśāyāntamātmajam || 26

gandharvarājapratimaṃ lōkē vik h-yātapāuruṣam |
dēērghabāhuṃ mahāsa t tvaṃ ma t tamā taṅgagām inam || 27

candrakāntānanaṃ rāmamateēva priyadarśanam |
rūpāudāryaguṇāiḥ puṃsāṃ dṛṣṭ ic i t tāpahār iṇam || 28

gharmāb h itap tāḥ parjan-yaṃ hlādayantamiva prajāḥ |
na ta taṛpa samāyāntaṃ paśyamānō narād h ipaḥ || 29

avatārya sumantrastas taṃ rāghavaṃ s-yandanō t tamāt |
pitussamēēpaṃ gacchantam prāñjaliḥ pṛṣṭ h a tōn v agāt || 30

sa taṃ kāilāsaśṛṅgāb h aṃ prāsādaṃ narapuṅgavaḥ |
āruroha nr̥paṃ draṣṭuṃ sa ha sū tēna rāghavaḥ || 31

sa prāñjalirab h iprē t-ya praṇataḥ piturant ikē |
nāma svaṃ śrāvayan rāmō vavandē caraṇāu pituḥ || 32

taṃ dṛṣṭvā praṇataṃ pāṛśvē kr̥tāñjalipuṭaṃ nr̥paḥ |
gṛh-yāñjalāu samākṛṣ-ya sasvajē priyamātmajam || 33

tasmāi cābh-yud itaṃ div-yaṃ maṇikāñcanab h ūṣit am |
didēśa rājā ruciraṃ rāmāya paramāsanam || 34

tadāsanavaraṃ prāp-ya v-yadēēpayata rāghavaḥ |
svayāiva prab h ayā mērumudayē vimalō rav iḥ || 35

tēna vib h rājatā tatra sā sab h āb h iv-yarōca ta |
vimalagrahanakṣat rā śāradēē d-yāurivēndunā || 36

taṃ paśyamānō nr̥patus tu tōṣa priyamātmajam |
alaṅkr̥tamivātmānamādarśatalasamst h itam || 37

sa taṃ sasm itamāb h āṣ-ya putraṃ putravatāṃ varah |
uvācēdaṃ vacō rājā dēvēndramiva kāśyapaḥ || 38

jyēṣṭ h āyāmas i mē pa t-nyāṃ sadṛśyāṃ sadṛśa ssutaḥ |
u tpannas tvaṃ guṇaśrēṣṭ h ō mama rāmātmajah priyaḥ || 39

ya tas tva-yā prajāścē mā s-svaguṇāir-anurañj itāḥ |
tasmā t tvaṃ puṣ-ya-yōgēna yāuvarāj-yam avāpnu h i || 40

kāma tas tvaṃ prakṛ t-yāiva v i-nēētō guṇavān as i |
guṇava t-yapi tu snē h ā t putra vakṣyām i tē h itam || 41

b h ū-yō v i-na yam āst h ā-ya b h ava n it yaṃ ji tēndriyah |
kāmakrō d h asam u t t h ān i t ya jē t h ā v-yasanān i ca || 42

parōkṣa-yā vaṛtamānō vṛ t t-yā pratyakṣa-yā ta t h ā |
amā t-yaprab hṛtēēs-sarvāḥ prakṛtēēścānu rañja ya || 43

kōṣṭ h āgārāyud h āgārāiḥ kr̥t vā sann i-ca yānbahūn |
tuṣṭānurak taprakṛt iṛyah pāla ya t i mēd inēēm || 44

tasya nandan t i mitrāṇ i lab d h vāmṛtamivāmarāḥ |
tasmā t tva m api cātmānaṃ n i-yam-yāivaṃ samācara || 45

tacchru t vā suhṛdastasyā rāmasya pri-yakār iṇah |
tvar i tā śśēēg h rām-ab h yē t ya kāuśalyāyāi n i-vēda yan || 46

sā hiraṇyaṃ ca gāścāiva ratnān i v i-vid h ān i ca |
v-yād idēśa pri-yāk h-yē b h yaḥ kāuśalyā pramadō t tamā || 47

at h āb h ivād ya rājānaṃ rat h amāruh-ya rāghavaḥ |
ya yāu svaṃ d-yu t imad vēśma janāug h āiḥ pra t i-pūj i taḥ || 48

tē cāpi pāurā nr̥patēṛvacasta-
t-cchrut vā tat h ā lāb h amivēṣṭamāśu |
narēndramāmant r-ya gṛ h āṇ i gat vā
dēvānsamānarcurat ipra hṛṣṭāḥ || 49

iti śrēēmadrāmāyaṇē vālmēēkēēyē ād ikāvyē ayōd h-yākāṇḍē tṛtēēyasargaḥ