శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
ఏకోనత్రింశ సర్గము
ఏతత్తు వచనం శ్రుత్వా సీతా రామస్య దుఃఖితా |
ప్రసక్తాశ్రుముఖీ మన్దమిదం వచనమబ్రవీత్ || ౧
యే త్వయా కీర్తితా దోషా వనే వస్తవ్యతాం ప్రతి |
గుణానిత్యేవ తాన్విద్ధి తవ స్నేహపురస్కృతాన్ || ౨
మృగా స్సింహా గజాశ్చైవ శార్దూలా శ్శరభాస్తథా |
పక్షిణ స్సృమరాశ్చైవ యే చాన్యే వనచారిణః || ౩
అదృష్టపూర్వరూపత్వాత్సర్వే తే తవ రాఘవ! |
రూపం దృష్ట్వాపసర్పేయుర్భయే సర్వే హి బిభ్యతి || ౪
త్వయా చ సహ గన్తవ్యం మయా గురుజనాజ్ఞయా |
త్వద్వియోగేన మే రామ! త్యక్తవ్యమిహ జీవితమ్ || ౫
న హి మాం త్వత్సమీపస్థామపి శక్నోతి రాఘవ |
సురాణామీశ్వర శ్శక్రః ప్రధర్షయితుమోజసా || ౬
పతిహీనా తు యా నారీ న సా శక్ష్యతి జీవితుమ్ |
కామమేవం విధం రామ! త్వయా మమ నిదర్శితమ్ || ౭
అథ చాపి మహాప్రాజ్ఞ! బ్రాహ్మణానాం మయా శ్రుతమ్ |
పురా పితృగృహే సత్యం వస్తవ్యం కిల మే వనే || ౮
లక్షణిభ్యో ద్విజాతిభ్య శ్శృత్వాహం వచనం పురా |
వనవాసకృతోత్సాహా నిత్యమేవ మహాబల! || ౯
ఆదేశో వనవాసస్య ప్రాప్తవ్య స్స మయా కిల |
సా త్వయా సహ తత్రాహం యాస్యామి ప్రియ! నాన్యథా || ౧౦
కృతాదేశా భవిష్యామి గమిష్యామి సహ త్వయా |
కాలశ్చాయం సముత్పన్న స్సత్యవాగ్భవతు ద్విజః || ౧౧
వనవాసేభిజానామి దుఃఖాని బహుథా కిల |
ప్రాప్యన్తే నియతం వీర! పురుషైరకృతాత్మభిః || ౧౨
కన్యయా చ పితుర్గేహే వనవాస శ్శృతో మయా |
భిక్షిణ్యా స్సాధువృత్తాయా మమ మాతురిహాగ్రతః || ౧౩
ప్రసాదితశ్చ వై పూర్వం త్వం మే బహుతిథం ప్రభో! |
గమనం వనవాసస్య కాఙ్క్షితం హి సహ త్వయా || ౧౪
కృతక్షణాహం భద్రం తే గమనం ప్రతి రాఘవ |
వనవాసస్య శూరస్య చర్యా హి మమ రోచతే || ౧౫
శుద్ధాత్మన్ప్రేమభావాధ్ది భవిష్యామి వికల్మషా |
భర్తారమనుగచ్ఛన్తీ భర్తా హి మమ దైవతమ్ || ౧౬
ప్రేత్యభావే హి కల్యాణ స్సఙ్గమో మే సహ త్వయా |
శ్రుతిర్హి శ్రూయతే పుణ్యా బ్రాహ్మణానాం యశస్వినామ్ || ౧౭
ఇహలోకే చ పితృభిర్యా స్త్రీ యస్య మహామతే! |
అద్భిర్దత్తా స్వధర్మేణ ప్రేత్యభావేపి తస్య సా || ౧౮
ఏవమస్మాత్స్వకాం నారీం సువృత్తాం హి పతివ్రతామ్ |
నాభిరోచయసే నేతుం త్వం మాం కేనేహ హేతునా || ౧౯
భక్తాం పతివ్రతాం దీనాం మాం సమాం సుఖదుఃఖయోః |
నేతుమర్హసి కాకుత్స్థ! సమాన సుఖదుఃఖినీమ్ || ౨౦
యయది మాం దుఃఖితామేవం వనం నేతుం న చేచ్ఛసి |
విషమగ్నిం జలం వాహమాస్థాస్యే మృత్యుకారణాత్ || ౨౧
ఏవం బహువిధం తం సా యాచతే గమనం ప్రతి |
నానుమేనే మహాబాహుస్తాం నేతుం విజనం వనమ్ || ౨౨
ఏవముక్తా తు సా చిన్తాం మైథిలీ సముపాగతా |
స్నాపయన్తీవ గాముష్ణైరశ్రుభిర్నయనచ్యుతైః || ౨౩
చిన్తయన్తీం తథా తాం తు నివర్తయితుమాత్మవాన్ |
తామ్రోష్ఠీం స తదా సీతాం కాకుత్స్థో బహ్వసాన్త్వయత్ || ౨౪
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకోనత్రింశస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Ēkōnatriṃśa Sargaḥ
ētattu vacanaṃ śrutvā sītā rāmasya duḥkhitā |
prasaktāśrumukhī mandamidam vacanamabravīt || 1
yē tvayā kīrtitā dōṣā vanē vastavyatāṃ prati |
guṇānityēva tānviddhi tava snēhapuraskṛtān || 2
mṛgā ssiṃhā gajāścāiva śārdūlā śśarabhāstathā |
pakṣiṇa ssṛmarāścāiva yē cānyē vanacāriṇaḥ || 3
adṛṣṭapūrvarūpatvātsarvē tē tava rāghava! |
rūpaṃ dṛṣṭvāpasarpēyurbhayē sarvē hi bibhyati || 4
tvayā ca saha gantavyaṃ mayā gurujanājñayā |
tvadviyōgēna mē rāma! tyaktavyamiha jīvitam || 5
na hi māṃ tvatsamīpasthāmapi śaknōti rāghava |
surāṇāmīśvara śśakraḥ pradharṣayitumōjasā || 6
patihīnā tu yā nārī na sā śakṣyati jīvitum |
kāmamēvaṃ vidhaṃ rāma! tvayā mama nidarśitam || 7
atha cāpi mahāprājña! brāhmaṇānāṃ mayā śrutam |
purā pitṛgr̥hē satyaṃ vastavyaṃ kila mē vanē || 8
lakṣaṇibhyō dvijātibhya śśrutvāhaṃ vacanaṃ purā |
vanavāsakṛtōtsāhā nityamēva mahābala! || 9
ādēśō vanavāsasya prāptavya ssa mayā kila |
sā tvayā saha tatrāhaṃ yāsyāmi priya! nānyathā || 10
kṛtādēśā bhaviṣyāmi gamiṣyāmi saha tvayā |
kālaścāyaṃ samutpanna ssatyavāgbhavatu dvijaḥ || 11
vanavāsēbhijānāmi duḥkhāni bahudhā kila |
prāpyantē niyataṃ vīra! puruṣāirakṛtātmabhiḥ || 12
kanyayā ca piturgēhē vanavāsa śśrutō mayā |
bhikṣiṇyā ssādhuvṛttāyā mama mātarihāgrataḥ || 13
prasāditaśca vai pūrvaṃ tvaṃ mē bahutithaṃ prabhō! |
gamanaṃ vanavāsasya kāṅkṣitaṃ hi saha tvayā || 14
kṛtakṣaṇāhaṃ bhadraṃ tē gamanaṃ prati rāghava |
vanavāsasya śūrasya caryā hi mama rōcatē || 15
śudd hātman prēma-bhāvā d d h i b h av iṣ-yām i v i-kal maṣā |
b h aṛ tāram an u-gacc h antēē b h aṛ tā h i mama dāiva tam || 16
prē t-yab hāvē h i kal-yāṇas saṅgamō mē sa ha t va-yā |
ś r u t iṛ-h i ś r ū-ya tē p uṇ-yā b rā h-maṇānāṃ yaśas v i nām || 17
i ha lōkē ca p i tṛ b h i r-yā s t rēē yas-ya mahāma tē! |
ad b h i r-da t tā s vad h aṛmēna p rē t-yab hāvē'p i tas-ya sā || 18
ēvam as mā t s va-kāṃ nā rēēṃ s u-vṛ t tāṃ h i pa t i-v r a tām |
nāb h i-rōca-yasē nē t uṃ t vaṃ māṃ kē nēē h a hē t u nā || 19
b h ak tāṃ pa t i-v r a tāṃ dēēnāṃ māṃ samāṃ s u k h ad uḥ k ha-yōḥ |
nē t um aṛ has i kā k u t s t h a! samāna s u k h ad uḥ k h i nēēm || 20
ya-yad i māṃ d uḥ k h i tām ēvaṃ vanaṃ nē t uṃ na cēcc h as i |
v iṣam agn iṃ ja laṃ vā h am ās t hā-s-yē mṛ t-y u kā r aṇā t || 21
ēvaṃ ba h u-v id h am taṃ sā-yāca tē gamanaṃ p r a t i |
nān u-mē nē mahābā h u s t āṃ nē t uṃ v i-ja naṃ vanam || 22
ē vam u k tā t u sā cin tāṃ māi t h i lēē sam u-pāga tā |
snāpa-yan tēē va gām uṣ-ṇāi r-aś r u b h iṛ-na-y a na cy u t āiḥ || 23
cin ta-yan tēēṃ ta t hā tāṃ t u n ivar ta-y i t um ā t mavān |
tāmrōṣṭ hēēṃ sa tadā sēē tāṃ kā k u t s t h ō ba h v asānt va-ya t || 24
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkōnatriṃśasargaḥ