అయోధ్యాకాండ - అష్టావింశస్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 28

Ayōdhyākāṇḍa - Aṣṭāviṃśa Sargaḥ

sa ēvaṃ bruvatēēṃ sēētāṃ dharmajñō dharmavatsalaḥ |
na nētuṃ kurutē buddhiṃ vanē duḥkhāni cintayan || 1

sāntvayitvā punastāṃ tu bāṣpadūṣitalōcanām |
nivartanārthē dharmātmā vākyamētaduvāca ha || 2

sēētē mahākulēēnāsi dharmē ca niratā sadā |
ihācara svadharmaṃ tvaṃ mē yathā manasassukham || 3

sēētē! yathā tvāṃ vakṣyāmi tathā kāryaṃ tvayā'balē |
vanē hi bahavō dōṣā vadatastānnibōdha mē || 4

sēētē! vimucyatāmēṣā vanavāsakr̥tā matiḥ |
bahudōṣaṃ hi kāntāraṃ vanamityabhidhēēyatē || 5

hitabuddhyā khalu vacō mayaitadabhidhēēyatē |
sadā sukhaṃ na jānāmi duḥkhamēva sadā vanam || 6

girinirjharasambhūtā girikandara vāsinām |
siṃhānāṃ ninadā duḥkhā śśrōtuṃ duḥkhamatō vanam || 7

krēēḍamānāśca visrabdhā mattā śśūnyē mahāmr̥gāḥ |
dr̥ṣṭvā samabhivartantē sēētē duḥkhamatō vanam || 8

sagrahā ssaritaścaiva paṅkavatyassu dustarāḥ |
mattairapi gajairnityamatō duḥkhataraṃ vanam || 9

latākaṇṭakasaṅkēērṇāḥ kr̥kavākūpanāditāḥ |
nirapāśca sudurgāśca mārgā duḥkhamatō vanam || 10

supyatē parṇaśayyāsu svayaṃ bhagnāsu bhūtalē |
rātri ṣu śramakhinnēna tasmādaduḥkhataraṃ vanam || 11

ahōrātraṃ ca santōṣaḥ kartavyō niyatātmanā |
phalairvr̥kṣāvapatitai ssēētē duḥkhamatō vanam || 12

upavāsaśca kartavyō yathā prāṇēna maithili! |
jaṭābhāraśca kartavyō valkalāmbaradhāriṇā || 13

dēvatānāṃ pitr̥̄ṇāṃ ca kartavyaṃ vidhipūrvakam |
prāptānāmatithēēnāṃ ca nityaśaḥ pratipūjanam || 14

kāryastrirabhiṣēkaśca kālē kālē ca nityaśaḥ |
caratā niyamēnaiva tasmādduḥkhataraṃ vanam || 15

apahāraśca kartavyaḥ kusumai ssvayamāhr̥taiḥ |
ārṣēṇa vidhinā vēdyāṃ bālē! duḥkhamatō vanam || 16

yathālabdhēna kartavyaḥ santōṣastēna maithili! |
yatāhārai rvanacarai rnityaṃ duḥkhamatō vanam || 17

atēēva vātāstimiram bubhukṣā cātra nityaśaḥ |
bhayāni ca mahāntyatra tatō duḥkhataraṃ vanam || 18

sarēēsrpāśca bahavō bahurūpāśca bhāmini! |
caranti pr̥thivēēṃ darpāttatō duḥkhataraṃ vanam || 19

nadēē nilayanā ssarpā nadēēkuṭilagāminaḥ |
tiṣṭ hant-yāvr̥tya panthānaṃ tatō duḥkhataraṃ vanam || 20

pataṅgā vr̥ścikāḥ kēēṭā daṃśāśca maśakai ssaha |
bādhantē nityam-abalē sarvaṃ duḥkhamatō vanam || 21

drumāḥ kaṇṭakinaścaiva kuśāḥ kāsāśca bhāmini! |
vanē vyākulaśākhāgrāstēna duḥkhataraṃ vanam || 22

kāyaklēśāśca bahavō bhayāni vividhāni ca |
araṇyavāsē vasatō duḥkhamēva tatō vanam || 23

krōdhalōbhāu vimōktavyāu kartavyā tapasē matiḥ |
na bhētavyaṃ ca bhētavyē nityaṃ duḥkhamatō vanam || 24

tada-laṃ tē vanaṃ ga t vā kṣamaṃ na h i vanaṃ tava |
v i-mṛśan n i h a paś-yām i ba h u-dōṣa taraṃ vanam || 25

vanantu nē t uṃ na k r̥ tā ma t is tadā
ba b h ūva rāmēna mahā t manā |
na tas-ya sēē tā vacanaṃ cakāra ta-
t-ta t ō'bravēēd rāmam idaṃ s ud uḥ k h i tā || 26

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭāviṃśasargaḥ