అయోధ్యాకాండ - ద్వావింశస్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 22

Ayōdhyākāṇḍa - Dvāviṃśa Sargaḥ

atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśēṣamamarṣitam |
śvasantamiva nāgēndraṃ rōṣavisphāritēkṣaṇam || 1

āsādya rāmassāumitriṃ suhr̥daṃ bhrātaraṃ priyam |
uvācēdaṃ sa dhairyēṇa dhārayansatvamātmavān || 2

nigṛhya rōṣaṃ śōkaṃ ca dhairyamāśritya kēvalam |
avamānaṃ nirasyēmaṃ gṛhītvā harṣamuttamam || 3

upakḷptaṃ hi yatkiñcid-abhiṣēkārthamadya mē |
sarvaṃ visarjaya kṣipraṃ kuru kāryaṃ niratyayam || 4

sāumitrē! yō'bhiṣēkārthē mama sambhāra sambhramaḥ |
abhiṣēkanivr̥ttyarthē sō'stu sambhārasambhramaḥ || 5

yasyā madabhiṣēkārthē mānasaṃ paritapyatē |
mātā mē sā yathā na syāt-saviśāṅkā tathā kuru || 6

tasyāśśāṅkāmayaṃ duḥkhaṃ muhūrtamapi nōtsahē |
manasi pratisanjātaṃ sāumitrē'hamupēkṣitum || 7

na buddhipūrvaṃ nābuddhaṃ smarāmīha kadācana |
mātṝṇāṃ vā piturvāhaṃ kr̥tamalpaṃ ca vipriyam || 8

satyassatyābhisandhaśca nityaṃ satyaparākramaḥ |
paralōkabhayādbhītō nirbhayō'stu pitā mama || 9

tasyāpi hi bhavēdasmin-karmanyapratisaṃhr̥tē |
satyaṃ nēti manastāpastasya tāpastapēcca mām || 10

abhiṣēkavidhānaṃ tu tasmātsaṃhr̥tya lakṣmaṇa! |
anvagēvāhamichāmi vanaṃ gantumitaḥ punah || 11

mama pravrājanādadya kr̥takr̥tyā nr̥pātmajā |
sutaṃ bharatamavyagram-abhiṣēcayitā tataḥ || 12

mayi cīrājinadharē jaṭāmaṇḍaladhāriṇi |
gatē'raṇyaṃ ca kaikēyyā bhaviṣyati manassukham || 13

buddhiḥ praṇītā yēnēyaṃ manaśca susamāhitam |
taṃ tu nārhāmi saṅklēṣṭuṃ pravrajiṣyāmi mā ciram || 14

kr̥tāntastvēva sāumitrē! draṣṭavyō matpravāsanē |
rājyasya ca vitīrṇasya punarēva nivartanē || 15

kaikēyyāḥ pratipattirhi kathaṃ syānmama pēēḍanē |
yadi bhāvō na dāivō'yaṃ kr̥tāntavihitō bhavēt || 16

jānāsi hi yathā sāumya! na mātr̥ṣu mamāntaram |
bhūtapūrvaṃ viśēṣō vā tasyā mayi sutē'pi vā || 17

sō'bhiṣēkanivr̥ttyarthai-pravāsārthaiśca durvacaiḥ |
ugrāirvākyāirahaṃ tasyā nānyaddāivātsamarthayē || 18

kathaṃ prakr̥tisampannā rājaputrī tathāguṇā |
brūyātsā prākr̥tēva strī matpēēḍāṃ bhartṛsannidhāu || 19

yadacintyantu taddāivaṃ bhūtēṣvapi na vihanyatē |
vyaktaṃ mayi ca tasyāṃ ca patitō hi viparyayaḥ || 20

kaściddāivēna sāumitrē! yōddhumutsahatē pumān |
yasya na grahaṇaṃ kiñcit-karmaṇō'nyatra dr̥śyatē || 21

sukhaduḥkhē bhayakrōdhāu lābhālābhāu bhavābhavāu |
yacca kiñcit-tathābhūtaṃ nanu dāivasya karma tat || 22

ṛṣayō'pyugratapasō dāivēnābhiprapēēḍitāḥ |
utsṛjya niyamāṃstēēvrānbhraśyantē kāmaman-yub h iḥ || 23

asaṅka l p i tam ēvē h a yad akas mā t p r avar ta tē |
n ivar t-yāram b h am ārab d h am nan u dāivas-ya kar ma ta t || 24

ē ta-yā ta t t va-yā b u d d h-yā saṃs ta b b h-yā tmān am ā t manā |
v-yā h a tē'p-yab h iṣēkē mē par i tāpō na v id-ya tē || 25

tasmād apar i tāpas-saṃs-t vam ap-y an u-v id hā-ya mām |
pra t i-saṃ hāra-ya kṣ ipram āb h iṣēc an i-kēēṃ k r i-yām || 26

ē b h i r-ēva g h aṭāi s-saṛvāi r-ab h iṣēcanas am b h r̥ tāiḥ |
mama lakṣmaṇa! tāpasyē v r a tas nā nam b h av iṣ-ya t i || 27

at h avā kiṃ mamāi tēna rāja d rav-yama-yēna t u |
u d d h r̥ taṃ mē s va-yaṃ tō-yaṃ v r a tādēśaṃ kar iṣ-ya t i || 28

mā ca lakṣmaṇa! san tāpaṃ kāṛṣēēṛ-lakṣm-yā v i-parya-yē |
rāj-yaṃ vā vanavāsō vā vanavāsō mahōda-yah || 29

na lakṣmaṇās m i n-k h a l u karma v ig h nē
mā tā yavēē-yas-ya t i-śāṅkanēē-yā |
dāivāb h i-pan nā h i vad a t-yan iṣṭ am
jānāsi dāivaṃ ca ta t hā prab hāvam || 30

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvāviṃśasargaḥ