Ayodhya Kanda - Sarga 16 | అయోధ్యాకాండ - షోడశస్సర్గః
Back to Stotras తిరిగి వెళ్ళండి

అయోధ్యాకాండ - షోడశస్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 16

శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ

షోడశ సర్గము

తదన్తఃపురద్వారం సమతీత్య జనాకులమ్ |
ప్రవివిక్తాం తతః కక్ష్యామాససాద పురాణవిత్ || ౧

ప్రాసకార్ముకబిభ్రద్భిర్యువభిర్మృష్టకుణ్డలైః |
అప్రమాదిభిరేకాగ్రై స్స్వనురక్తైరధిష్ఠితామ్ || ౨

తత్ర కాషాయిణో వృద్ధాన్ వేత్రపాణీన్ స్వలఙ్కృతాన్ |
దదర్శ విష్ఠితాన్ ద్వారి స్త్ర్యధ్యక్షాన్సుసమాహితాన్ || ౩

తే సమీక్ష్య సమాయాన్తం రామప్రియచికీర్షవః |
సహసోత్పతితాస్సర్వే స్వాసనేభ్యస్ససమ్భ్రమాః || ౪

తానువాచ వినీతాత్మా సూతపుత్రః ప్రదక్షిణః |
క్షిప్రమాఖ్యాత రామాయ సుమంన్త్రో ద్వారి తిష్ఠతి || ౫

తే రామముపసఙ్గమ్య భర్తుః ప్రియచికీర్షవః |
సహభార్యాయ రామాయ క్షిప్రమేవాభిచక్షిరే || ౬

ప్రతివేదితమాజ్ఞాయ సూతమభ్యన్తరం పితుః |
తత్రైవానాయయామాస రాఘవప్రియకామ్యయా || ౭

తం వైశ్రవణసఙ్కాశముపవిష్టం స్వలఙ్కృతమ్ |
దదర్శ సూతః పర్య్యఙ్కే సౌవర్ణే సోత్తరచ్ఛదే || ౮

వరాహరుధిరాభేణ శుచినా చ సుగన్ధినా |
అనులిప్తం పరార్ధ్యేన చన్దనేన పరన్తపమ్ || ౯

స్థితయా పార్శ్వతశ్చాపి వాలవ్యజనహస్తయా |
ఉపేతం సీతయాభూయశ్చిత్రయా శశినం యథా || ౧౦

తం తపన్తమివాదిత్యముపపన్నం స్వతేజసా |
వవన్దే వరదం వన్దీ వినయజ్ఞో వినీతవత్ || ౧౧

ప్రాఞ్జలిస్సుముఖం దృష్ట్వా విహారశయనాసనే |
రాజపుత్రమువాచేదం సుమన్త్రో రాజసత్కృతః || ౧౨

కౌశల్యాసుప్రజా రామ! పితా త్వాం ద్రష్టుమిచ్ఛతి |
మహిష్యా సహ కైకేయ్యా గమ్యతాం తత్ర మా చిరమ్ || ౧౩

ఏవముక్తస్తు సంహృష్టో నరసింహో మహాద్యుతిః |
తతస్సమ్మానయామాస సీతామిదమువాచ హ || ౧౪

దేవి! దేవశ్చ దేవీ చ సమాగమ్య మదన్తరే |
మన్త్రయేతే ధృవం కిఞ్చిదభిషేచనసంహితమ్ || ౧౫

లక్షయిత్వా హ్యభిప్రాయం ప్రియకామా సుదక్షిణా |
సఞ్చోదయతి రాజానం మదర్థమసితేక్షణా || ౧౬

సా ప్రహృష్టా మహారాజం హితకామానువర్తినీ |
జననీ చార్థకామా మే కేకయాధిపతేస్సుతా || ౧౭

దిష్ట్యా ఖలు మహారాజో మహిష్యా ప్రియయా సహ |
సుమన్త్రం ప్రాహిణోద్దూతమర్థకామకరం మమ || ౧౮

యాదృశీ పరిషత్తత్ర తాదృశో దూత ఆగతః |
ధ్రువమద్యైవ మాం రాజా యౌవరాజ్యేభిషేక్ష్యతి || ౧౯

హన్త! శీఘ్రమితో గత్వా ద్రక్ష్యామి చ మహీపతిమ్ |
సహ త్వం పరివారేణ సుఖమాస్వ రమస్వ చ || ౨౦

పతిసమ్మానితా సీతా భర్తారమసితేక్షణా |
ఆద్వారమనువవ్రాజ మఙ్గలాన్యభిదధ్యుషీ || ౨౧

రాజ్యం ద్విజాతిభిర్జుష్టం రాజసూయాభిషేచనమ్ |
కర్తుమర్హతి తే రాజా వాసవస్యేవ లోకకృత్ || ౨౨

దీక్షితం వ్రతసమ్పన్నం వరాజినధరం శుచిమ్ |
కురఙ్గశృఙ్గపాణిం చ పశ్యన్తీ త్వాం భజామ్యహమ్ || ౨౩

పూర్వాం దిశం వజ్రధరో దక్షిణాం పాతు తే యమః |
వరుణః పశ్చిమామాశాం ధనేశస్తూత్తరాం దిశమ్ || ౨౪

అథ సీతామనుజ్ఞాప్య కృతకౌతుకమఙ్గలః |
నిశ్చక్రామ సుమన్త్రేణ సహ రామో నివేశనాత్ || ౨౫

పర్వతాదివ నిష్క్రమ్య సింహో గిరిగుహాశయః |
లక్ష్మణం ద్వారిసోపశ్యత్ప్రహ్వాఞ్జలిపుటం స్థితమ్ || ౨౬

అథ మధ్యమకక్ష్యాయాం సమాగచ్ఛత్సుహృజ్జనైః |
స సర్వానర్థినో దృష్ట్వా సమేత్య ప్రతినన్ద్య చ || ౨౭

తతః పావకసఙ్కాశమారురోహ రథోత్తమమ్ |
వైయాఘ్రం పురుషవ్యాఘ్రో రాజతం రాజనన్దనః || ౨౮

మేఘనాదమసమ్బాధం మణిహేమవిభూషితమ్ |
ముష్ణన్తమివ చక్షూంషి ప్రభయా సూర్యవర్చసమ్ || ౨౯

కరేణుశిశుకల్పైశ్చ యుక్తం పరమవాజిభిః |
హరియుక్తం సహస్రాక్షో రథమిన్ద్ర ఇవాశుగమ్ || ౩౦

ప్రయయౌ తూర్ణమాస్థాయ రాఘవో జ్వలితశ్శ్రియా |
స పర్జన్య ఇవాకాశే స్వనవానభినాదయన్ || ౩౧

నికేతాన్నిర్యయౌ శ్రీమాన్మహాభ్రాదివ చన్ద్రమాః |
ఛత్రచామరపాణిస్తు లక్ష్మణో రాఘవానుజః || ౩౨

జుగోప భ్రాతరం భ్రాతా రథమాస్థాయ పృష్ఠతః |
తతో హలహలాశబ్దస్తుములస్సమజాయత || ౩౩

తస్య నిష్క్రమమాణస్య జనౌఘస్య సమన్తతః |
తతో హయవరా ముఖ్యా నాగాశ్చ గిరిసన్నిభాః || ౩౪

అనుజగ్ముస్తదా రామం శతశోథ సహస్రశః |
అగ్రతశ్చాస్య సన్నద్ధాశ్చన్దనాగరుభూషితాః || ౩౫

ఖడ్గచాపధరాశ్శూరా జగ్మురాశంసవో జనాః |
తతో వాదిత్రశబ్దాశ్చ స్తుతిశబ్దాశ్చ వన్దినామ్ || ౩౬

సింహనాదాశ్చ శూరాణాం తదా శుశ్రువిరే పథి |
హర్మ్యవాతాయనస్థాభిర్భూషితాభిస్సమన్తతః || ౩౭

కీర్యమాణ స్సుపుష్పౌఘైర్యయౌ స్త్రీభిరరిన్దమః |
రామం సర్వానవద్యాఙ్గ్యో రామపిప్రీషయా తతః || ౩౮

వచోభిరగ్య్రైర్హర్మ్యస్థా క్షితిస్థాశ్చ వవన్దిరే |
నూనం నన్దతి తే మాతా కౌశల్యామాతృనన్దన! || ౩౯

పశ్యన్తీ సిద్ధయాత్రం త్వాం పిత్ర్యం రాజ్యమవస్థితమ్ |
సర్వసీమన్తినీభ్యశ్చ సీతాం సీమన్తినీ వరామ్ || ౪౦

అమన్యన్త హి తా నార్యో రామస్య హృదయప్రియామ్ |
తయా సుచరితం దేవ్యా పురా నూనం మహత్తపః || ౪౧

రోహిణీవ శశాఙ్కేన రామసంయోగమాప యా |
ఇతి ప్రాసాదశృఙ్గేషు ప్రమదాభిర్నరోత్తమః || ౪౨

శుశ్రావ రాజమార్గస్థః ప్రియా వాచ ఉదాహృతాః |
ఆత్మసంపూజనై శృణ్వన్ యయౌ రామౌ మహాపథమ్ || ౪౩

స రాఘవస్తత్ర కథాప్రపఞ్చాన్ |
శుశ్రావ లోకస్య సమాగతస్య |
ఆత్మాధికారా వివిధాశ్చ వాచః |
ప్రహృష్టరూపస్య పురో జనస్య || ౪౪

ఏష శ్రియం గచ్ఛతి రాఘవోద్య |
రాజప్రసాదాద్విపులాం గమిష్యన్ |
ఏతే వయం సర్వ సమృద్ధకామా |
యేషామయం నో భవితా ప్రశాస్తా || ౪౫

లాభో జనస్యాస్య యదేష సర్వం |
ప్రపత్స్యతే రాష్ట్రమిదం చిరాయ |
న హ్యప్రియం కిఞ్చన జాతు కశ్చి- |
త్పశ్యేన్న దుఃఖం మనుజాధిపేస్మిన్ || ౪౬

స ఘోషవద్భిశ్చ మతఙ్గాజైర్యయైః |
పురస్సరై స్స్వస్తికసూతమాగధైః |
మహీయమానః ప్రవరైశ్చ వాదకై- |
రభిష్టుతో వైశ్రవణో యథా యయౌ || ౪౭

కరేణుమాతంఙ్గరథాశ్వసంకులం |
మహాజనౌఘ పరిపూర్ణచత్వరమ్ |
ప్రభూతరత్నం బహుపణ్యసఞ్చయం |
దదర్శ రామో రుచిరం మహాపథమ్ || ౪౮

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షోడశస్సర్గః

Ayōdhyākāṇḍa - Ṣōḍaśa Sargaḥ

tada-ntah-p u ra-d vāraṃ sama tēē t-ya janā k u lam |
prav iv ik tām ta tah kakṣ-yām ā-sasāda p urāṇav i t || 1

p rā sakāṛ m u ka b i b h rad b h i r-y uvab h i r-mṛṣṭa k uṇḍa lāiḥ |
apramād i b h i r-ēkāgrāi s-s van u rak tāi r-ad h iṣṭ h i tām || 2

ta t ra kāṣā-y iṇō vṛd d hān vē t rapāṇēēn s va-laṅkr̥ tān |
dadarśa v iṣṭ h i tān d vā r i s t r-yad h-yakṣān s usamā h i tān || 3

tē samēēkṣ-ya samā-yāntaṃ rāmapri-yac i-kēēṛṣavah |
sa ha sō t-pa t i tās-sarvē s vāsanē b h-yas-sas am b h r amāḥ || 4

tān uvāca v i nēē tā t mā sū t ap u t rah prada kṣ iṇah |
kṣ ipram āk h-yā ta rāmā-ya s umant rō d vā r i t iṣṭ h a t i || 5

tē rāmam upasaṅgam-ya b h aṛ t uḥ pri-yac i-kēēṛṣavah |
sa ha b hāṛ-yā-ya rāmā-ya kṣ ipram ē vāb h i cakṣ i rē || 6

pra t i-vēd i tam ā jñā-ya s ū tam ab h-yant araṃ p i t uḥ |
ta t rāivānā-ya-yāmāsa rāghava-pri-yakām-ya-yā || 7

taṃ vāiś r avaṇasaṅkāśam upas t h i taṃ s va-laṅkr̥ tam |
dadarśa sū tah par-yan kē sāuvarṇē sō t t arac h adē || 8

varā har u d h i rāb hēna śuc i nā ca sugand h i nā |
an u l ip taṃ parāṛd h-yēna candanēna parantapam || 9

st h i ta-yā pāṛś va taś-cā p i vā lav-yaja nahas ta-yā |
upē taṃ sēē ta-yā b h ū-yaś-c i t ra-yā śaś i nam ya t hā || 10

taṃ tapan tam ivād i t-yam upapan naṃ s va tē jasā |
vavandē varadaṃ vandēē v i-na-yajñō v i nēē tav a t || 11

prāñja l i s-s um u k haṃ dṛṣṭ vā v i-hāraśayanāsanē |
rājap u t ram uvācēdaṃ s umant rō rāja sa t-k r̥ tah || 12

kāusal-yā s up ra jā rāma! p i tā t vāṃ drakṣu m icchas i |
mah iṣ-yā sa ha kāikē-y-yā gam-ya tāṃ ta t ra mā c i r am || 13

ēvamuk tas-t u saṃhṛṣṭ ō narasin h ō mahād-y u t iḥ |
ta t as-sa mmā na-yāmāsa sēē tā m ida m u vāca ha || 14

dēv i! dēvaś-ca dēvēē ca samāgam-ya madant arē |
man t r a-yē tē d hṛ vam kiñc id ab h iṣēcanasaṃ h i tam || 15

lakṣa y i t vā h-yab h iprā-yaṃ pri-yakāmā s udakṣ iṇā |
sañc ōda-ya t i rājānaṃ madar t h am as i tēkṣaṇā || 16

sā pra hṛṣṭā mahārājaṃ h i takāmān u-vaṛ ta nēē |
jananēē cāṛ t h akāmā mē kēka-yād h i pa tēs-su tā || 17

d iṣṭ-yā k h a l u mahārājō mah iṣ-yā pri-ya-yā sa ha |
s umantraṃ p rā h iṇōd d ū tam ar t h akāmakaraṃ mama || 18

yādṛśēē par iṣa t-ta t ra tādṛśō dū ta āga tah |
d h ruva m ad-yāiva māṃ rājā yāuvarāj-yē'b h iṣēkṣ-ya t i || 19

hanta! śēēg h rām i t ō gat vā drakṣyām i ca ma hēēpa t im |
sa ha t vaṃ par ivā rēna s u k ham ās va r am as va ca || 20

pa t i sa mmān i tā sēē tā b h aṛ tāram as i tēkṣaṇā |
ād vāram an u-vav rā ja maṅga lāny-ab h i dad h-y uṣēē || 21

rāj-yaṃ dv i-jā t i b h i r-j uṣṭaṃ rāja sū-yāb h iṣēcanam |
kaṛ t um ar ha t i tē rājā vā savas-yēva lōkak r̥ t || 22

dēēkṣ i taṃ v r a t asampan naṃ varā j i nad h araṃ śuc im |
k ur aṅgaśṛṅgapāṇ iṃ ca paś-yan tēē t vāṃ b h ajām-yaham || 23

pūṛvāṃ d iśaṃ va jrad h arō dakṣ iṇāṃ pā t u tē yamah |
var uṇah paśc i mām āśāṃ d h anēśas-tū t tarāṃ d iśam || 24

at h a sēē tām an u-jñāp-ya kr̥ takā u t uk amaṅga lah |
n iś-cak rāma s umant rēna sa ha rāmō n i-vēśanā t || 25

parva tā d iv a n iṣ-k r am-ya sin h ō g i r i-g u hāśayah |
lakṣmaṇaṃ d vā r i sō'paś-ya t p ra h vāñja l i-p uṭaṃ s t h i tam || 26

at h a mad h-yamakakṣ-yā-yāṃ samāgacc h a t-su hṛj-janāiḥ |
sa saṛvān aṛ t h inō dṛṣṭ vā samē t-ya p ra t i-nan d-ya ca || 27

ta taḥ pāvakas aṅkāśam ā r urōha ra t h ō t tamam |
vāi-yāg h r aṃ p uruṣav-yāg h r ō rāja taṃ rājanandandah || 28

mēg h anādam asam bād h am maṇ i hēmav i b h ūṣ i tam |
m uṣṇan tam iv a cakṣūṃṣ i prab h a-yā sūṛ-yavarca sam || 29

karēṇ us iś u k a l pāiś-ca y u k taṃ par amavā j i b h iḥ |
hari-y u k taṃ sa ha s rākṣō ra t h am ind ra ivāś u gam || 30

pra-yā-yāu t ūṛṇam āst hā-ya rāghavō j va l i taś-ś r i-yā |
sa parjan-ya ivā ākāśē s vanavān ab h i-nāda yan || 31

n i-kē tā n n iṛ-ya yāu śrēēmā n mahāb h rād iv a cand ramāḥ |
c h a t r acāmar apāṇ i s-t u lakṣmaṇō rāghavānu jah || 32

j u gōpa b h rā taraṃ b h rā tā ra t h am āst hā-ya pṛṣṭ h a tah |
ta t ō ha la ha lā śab das-t um u las-sam ajā-ya ta || 33

tas-ya n iṣ-k r amamāṇas-ya janāug h as-ya samanta tah |
ta t ō ha-yavarā m u k h-yā nāgāś-ca g i r isan n i b hāḥ || 34

an u-jag m u s tadā rāmaṃ śa taśō't h a sa ha s raśah |
ag r a taś-cā s-ya sannad d hāś-candanāga r u b h ūṣ i t āḥ || 35

k h ad gacāpad h arāś-śēē rā jag m u r āśan savō janāḥ |
ta t ō vād i t raśab dāś-ca s t u t iśab dāś-ca vand i nām || 36

sin h anādāś-ca śū rāṇāṃ tadā śuś r u v i rē pa t h i |
haṛ m-yavā tā-y anas t hā b h iṛ-b h ūṣ i tā b h i s-samanta tah || 37

kēēṛ-yamānah s up uṣpāug hāi r-ya-yāu s t rēē b h i r-ar indamah |
rāmaṃ saṛvān avad-yāṅg-yō rāmap ip rēēṣa-yā ta tah || 38

vacō b h i r-ag r-yāiṛ-haṛ m-yas t hā kṣ i t is t hāś-ca vavand i rē |
nūnaṃ nan da t i tē mā tā kāusal-yā mā t r̥-nandandah! || 39

paś-yan tēē s id d h a-yā t raṃ t vāṃ p i t r-yaṃ rāj-yam avas t h i tam |
saṛvasēēman t i nēē b h-yaś-ca sēē tāṃ sēēman t i nēē varām || 40

aman-yan ta h i tā nāṛ-yō rāmas-ya hṛda-yapr i-yām |
ta-yā s u-car i taṃ dēva-yā p urā nūnaṃ mahat tapaḥ || 41

rō h iṇēē va śaśāṅkēna rāmasam-yōgam āpa-yā |
it i p rā sā d aśṛṅgēṣ u pramadā b h i r-narō t tamaḥ || 42

śuś rāva rājamārga s t h aḥ pr i-yā vāca u dā hṛ tāḥ |
ā t masampū janāi śr̥ṇvan ya-yāu rā m ā u mahā pa t h am || 43

sa rāghavas-ta t ra ka t hā p rapañcān
śuś rāva lōkas-ya samāga tas-ya |
ā t mād h i-kā rā v i-v id hāś-ca vācah
pra hṛṣṭ arūpas-ya p urō janas-ya || 44

ēṣa śri-yaṃ gacc h a t i rāghavō'd ya
rāj ap ra sādād v ip u lāṃ gam iṣ-yan |
ē tē va-yaṃ saṛvas amṛd d hakāmā
yēṣām a-yaṃ n ō b h av i tā praśās tā || 45

lā b h ō janas-yās-ya yad ēṣa saṛvaṃ
pra-pa t-syatē rāṣṭ r am idaṃ c i rā-ya |
na h-yapri-yaṃ kiñcana jā t u kaśc i-
t-paś-yēn na d uḥ k h am man u jād h i pē's m i n || 46

sa g h ōṣavad b h iś-ca ma taṅga gāiṛ-ya-yāiḥ
p uras-sarāi s-svas t i kasū tamāga d hāiḥ |
mahēē-yamānah p ravarāiś-ca vādakāi-
rab h iṣṭ u t ō vāiś r avaṇō ya t hā ya-yāu || 47

karēṇ u mā taṅgar a t hāś vasan k u lam
mahā janāug h a par ipūṛṇaca t var am |
pra b h ū tara t naṃ ba h u paṇ-yasañca-yaṃ
dadarśa rāmō ruc i raṃ mahā pa t h am || 48

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ṣōḍaśasargaḥ