శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
త్రయోదశ సర్గము
అతదర్హం మహారాజం శయానమతథోచితమ్ |
యయాతిమివ పుణ్యాన్తే దేవలోకాత్పరిచ్యుతమ్ || ౧
అనర్థరూపా సిద్ధార్థా హ్యభీతా భయదర్శినీ |
పునరాకారయామాస తమేవ వరమఙ్గనా || ౨
త్వం కత్థసే మహారాజ! సత్యవాదీ దృఢవ్రతః |
మమ చేమం వరం కస్మాద్విధారయితుమిచ్ఛసి || ౩
ఏవముక్తస్తు కైకేయ్యా రాజా దశరథస్తదా |
ప్రత్యువాచ తతః క్రుద్ధో ముహూర్తం విహ్వలన్నివ || ౪
మృతే మయి గతే రామే వనం మనుజపుఙ్గవే |
హన్తానార్యే! మమామిత్రే! సకామా సుఖినీ భవ || ౫
స్వర్గేపి ఖలు రామస్య కుశలం దైవతైరహమ్ |
ప్రత్యాదేశాదభిహితం ధారయిష్యే కథం బత || ౬
కైకేయ్యాః ప్రియకామేన రామః ప్రవ్రాజి మయా |
యది సత్యం బ్రవీమ్యేతత్తదసత్యం భవిష్యతి || ౭
అపుత్రేణ మయా పుత్రశ్శ్రమేణ మహతా మహాన్ |
రామో లబ్ధో మహాబాహు స్సకథం త్యజ్యతే మయా || ౮
శూరశ్చ కృతవిద్యశ్చ జితక్రోధో క్షమాపరః |
కథం కమలపత్రాక్షో మయా రామో వివాస్యతే || ౯
కథమిన్దీవరశ్యామం దీర్ఘబాహుం మహాబలమ్ |
అభిరామమహం రామం ప్రేషయిష్యామి దణ్డకాన్ || ౧౦
సుఖానాముచితస్యైవ దుఃఖైరనుచితస్య చ |
దుఖం నామానుపశ్యేయం కథం రామస్య ధీమతః || ౧౧
యది దుఃఖమకృత్వాద్య మమ సంక్రమణం భవేత్ |
అదుఃఖార్హస్య రామస్య తత స్సుఖమవాప్నుయామ్ || ౧౨
నృశంసే! పాపసఙ్కల్పే రామం సత్యపరాక్రమమ్ |
కిం విప్రియేణ కైకేయి! ప్రియం యోజయసే మమ || ౧౩
అకీర్తిరతులా లోకే ధ్రువం పరిభవశ్చ మే |
తథా విలపతస్తస్య పరిభ్రమితచేతసః || ౧౪
అస్తమభ్యగమత్సూర్యో రజనీ చాభ్యవర్తత |
సా త్రియామా తథార్త్తస్య చన్ద్రమణ్డలమణ్డితా || ౧౫
రాజ్ఞో విలపమానస్య న వ్యభాసత శర్వరీ |
తథైవోష్ణం వినిశ్వస్య వృద్ధో దశరథో నృపః || ౧౬
విలలాపార్తవద్యుఖం గగనాసక్తలోచనః |
న ప్రభాతం త్వయేచ్ఛామి నిశే! నక్షత్రభూషణే! || ౧౭
క్రియతాం మే దయా భద్రే! మయాయం రచితోఞ్జలిః |
అథవా గమ్యతాం శీఘ్రం నాహమిచ్ఛామి నిర్ఘృణామ్ || ౧౮
నృశంసాం కైకయీం ద్రష్టుం యత్కృతే వ్యసనం మహత్ |
ఏవముక్త్వా తతో రాజా కైకేయీం సంయతాఞ్జలిః || ౧౯
ప్రసాదయామాస పునః కైకేయీం చేదమబ్రవీత్ |
సాధు వృత్తస్య దీనస్య త్వద్గతస్య గతాయుషః || ౨౦
ప్రసాదః క్రియతాం దేవి! భద్రే రాజ్ఞో విశేషతః |
శూన్యే న ఖలు సుశ్రోణి! మయేదం సముదాహృతమ్ || ౨౧
కురు సాధు ప్రసాదం మే బాలే! సహృదయా హ్యసి |
ప్రసీద దేవి! రామోమేత్వద్దత్తం రాజ్యమవ్యమ్ || ౨౨
లభతామసితాపాఙ్గే యశః పరమవాప్ను హి |
మమ రామస్య లోకస్య గురూణాం భరతస్య చ || ౨౩
ప్రియమేతద్గురుశ్రోణి! కురు చారుముఖేక్షణే || ౨౪
విశుద్ధభావస్య సుదుష్టభావా |
తామ్రేక్షణస్యాశ్రుకలస్య రాజ్ఞః |
శ్రుత్వా విచిత్రం కరుణం విలాపం |
భర్తుర్నృశంసా న చకార వాక్యమ్ || ౨౫
తతస్స రాజా పునరేవ మూర్ఛితః |
ప్రియామతుష్టాం ప్రతికూలభాషిణీమ్ |
సమీక్ష్య పుత్రస్య వివాసనం ప్రతి |
క్షితౌ విసంజ్ఞో నిపపాత దుఖితః || ౨౬
ఇతీవ రాజ్ఞో వ్యథితస్య సా నిశా |
జగామ ఘోరం శ్వసతో మనస్వినః |
విబోధ్యమానః ప్రతిబోధనం తదా |
నివారయామాస స రాజసత్తమః || ౨౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే త్రయోదశస్సర్గః