శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
చతుర్దశోత్తర శతతమ సర్గము
స్నిగ్ధగమ్భీరఘోషేణ స్యన్దనేనోపయాన్ప్రభుః |
అయోధ్యాం భరతః క్షిప్రం ప్రవివేశ మహాయశాః || ౧
బిడాలోలూకచరితామాలీననరవారణామ్ |
తిమిరాభ్యాహతాం కాలీమప్రకాశాం నిశామివ || ౨
రాహుశత్రోః ప్రియాం పత్నీం శ్రియా ప్రజ్వలితప్రభామ్ |
గ్రహేణాభ్యుత్థితేనైకాం రోహిణీమివ పీడితామ్ || ౩
అల్పోష్ణక్షుబ్ధసలిలాం ఘర్మోత్తప్తవిహఙ్గమామ్ |
లీనమీనఝషగ్రాహాం కృశాం గిరినదీమివ || ౪
విధూమామివ హేమాభామధ్వరాగ్నే స్సముత్థితామ్ |
హవిరభ్యుక్షితాం పశ్చాచ్ఛిఖాం విప్రలయం గతామ్ || ౫
విధ్వస్తకవచాం రుగ్ణగజవాజిరథధ్వజామ్ |
హతప్రవీరామాపన్నాం చమూమివ మహాహవే || ౬
సఫేనాం సస్వనాం భూత్వా సాగరస్య సముత్థితామ్ |
ప్రశాన్తమారుతోద్ధూతాం జలోర్మిమివ నిస్స్వనామ్ || ౭
త్వక్తాం యజ్ఞాయుధైస్సర్వైరభిరూపైశ్చ యాజకైః |
సుత్త్యాకాలే వినిర్వృత్తే వేదిం గతరవామివ || ౮
గోష్ఠమధ్యే స్థితామార్తామచరన్తీం తృణం నవమ్ |
గోవృషేణ పరిత్యక్తాం గవాం పక్తిమివోత్సుకామ్ || ౯
ప్రభాకరాద్యై స్సుస్నిగ్ధైః ప్రజ్వలద్భిరివోత్తమైః |
వియుక్తాం మణిభిర్జాత్యైర్నవాం ముక్తావలీమివ || ౧౦
సహసా చలితాం స్థానాన్మహీం పుణ్యక్షయాద్గతామ్ |
సంవృతద్యుతివిస్తారాం తారామివ దివశ్చ్యుతామ్ || ౧౧
పుష్పనద్ధాం వసన్తాన్తే మత్తభ్రమరనాదితామ్ |
ద్రుతదావాగ్ని విప్లుష్టాం క్లాన్తాం వనలతామివ || ౧౨
సమ్మూఢనిగమాంస్తబ్ధాం సంక్షిప్తవిపణాపణామ్ |
ప్రచ్ఛన్నశశినక్షత్రాం ద్యామివామ్బుధరైర్వృతామ్ || ౧౩
క్షీణపానోత్తమైర్భగ్నై శ్శరావైరభిసంవృతామ్ |
హతశౌణ్డామివాకాశే పానభూమిమసంస్కృతామ్ || ౧౪
వృక్ణభూమితలాం నిమ్నాం వృక్ణపాత్రైస్సమావృతామ్ |
ఉపయుక్తోదకాం భగ్నాం ప్రపాం నిపతితామివ || ౧౫
విపులాం వితతాం చైవ యుక్తపాశాం తరస్వినామ్ |
భూమౌ బాణైర్వినిష్కృత్తాం పతితాం జ్యామివాయుధాత్ || ౧౬
సహసా యుద్ధశౌణ్డేన హయారోహేణ వాహితామ్ |
నిహతాం ప్రతిసైన్యేన వడవామివ పాతితామ్ || ౧౭
శుష్కతోయాం మహామత్స్యైః కూర్మైశ్చ బహుభిర్వృతామ్ |
ప్రభిన్నతటవిస్తీర్ణాం వాపీమివ హృతోత్పలామ్ || ౧౮
పురుషస్యాప్రహృష్టస్య ప్రతిషిద్ధానులేపనామ్ |
సన్తప్తామివ శోకేన గాత్రయష్టిమభూషణామ్ || ౧౯
ప్రావృషి ప్రవిగాఢాయాం ప్రవిష్టస్యాభ్రమణ్డలమ్ |
ప్రచ్ఛన్నాం నీలజీమూతైర్భాస్కరస్య ప్రభామివ || ౨౦
భరతస్తు రథస్థ స్సన్ శ్రీమాన్దశరథాత్మజః |
వాహయన్తం రథశ్రేష్ఠం సారథిం వాక్యమబ్రవీత్ || ౨౧
కిం ను ఖల్వద్య గమ్భీరో మూర్ఛితో న నిశమ్యతే |
యథాపురమయోధ్యాయాం గీతవాదిత్రనిస్వనః || ౨౨
వారుణీమదగన్ధశ్చ మాల్యగన్ధశ్చ మూర్ఛితః |
ధూపితాగురుగన్ధశ్చ న ప్రవాతి సమన్తతః || ౨౩
యానప్రవరఘోషశ్చ స్నిగ్ధశ్చ హయనిస్వనః |
ప్రమత్తగజనాదశ్చ మహాంశ్చ రథనిస్వనః || ౨౪
నేదానీం శ్రూయతే పుర్యామస్యాం రామే వివాసితే |
చన్దనాగరుగన్ధాంశ్చ మహార్హాశ్చ నవస్రజః |
గతే హి రామే తరుణా స్సంతప్తా నోపభుఞ్జతే || ౨౫
బహిర్యాత్రాం న గచ్ఛన్తి చిత్రమాల్యధరా నరాః |
నోత్సవా స్సమ్ప్రవర్తన్తే రామశోకార్దితే పురే || ౨౬
సహ నూనం మమ భ్రాత్రా పురస్యాస్య ద్యుతిర్గతా |
న హి రాజత్యయోధ్యేయం సాసారేవార్జునీ క్షపా || ౨౭
కదా ను ఖలు మే భ్రాతా మహోత్సవ ఇవాగతః |
జనయిష్యత్యయోధ్యాయాం హర్షం గ్రీష్మ ఇవామ్బుదః || ౨౮
తరుణైశ్చారువేషైశ్చ నరైరున్నతగామిభిః |
సమ్పతద్భిరయోధ్యాయాం నాభిభాన్తి మహాపథాః || ౨౯
ఏవం బహువిధం జల్పన్వివేశ వసతిం పితుః |
తేన హీనాం నరేన్ద్రేణ సింహహీనాం గుహామివ || ౩౦
తదా తదన్తః పురముఞ్ఝితప్రభం సురైరివోత్సృష్టమభాస్కరం దినమ్ |
నిరీక్ష్య సర్వం తు వివిక్తమాత్మవాన్ముమోచ బాష్పం భరతః సుదుఃఖితః || ౩౧
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే చతుర్దశోత్తరశతతమస్సర్గః.