అయోధ్యాకాండ - చతుర్దశోత్తర శతతమ స్సర్గః Ayodhya Kanda - Sarga 114

Ayōdhyākāṇḍa - Catur-daśōttara-śatatama Sargaḥ

snigdhagambhīraghōṣēṇa syandanēnōpayānprabhuḥ |
ayōdhyāṃ bharataḥ kṣipraṃ pravivēśa mahāyaśāḥ || 1

bidālōlūkacaritāmālīnanaravāraṇām |
timirābhyāhatāṃ kālīmaprakāśāṃ niśāmiva || 2

rāhuśatrōḥ priyāṃ patnīṃ śriyā prajvalitaprabhām |
grahēṇābhyutthitēnāikāṃ rōhiṇīmiva pīḍitām || 3

alpōṣṇakṣubdhasalilāṃ gharmōttaptavihaṅgamām |
līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīmiva || 4

vidhūmāmiva hēmābhāmadhvarāgnē ssamutthitām |
havirabhyukṣitāṃ paścācchikhāṃ vipralayaṃ gatām || 5

vidhvastakavacāṃ rugṇagajavājirathadhvajām |
hatapravīrāmāpannāṃ camūmiva mahāhavē || 6

saphēnāṃ sasvanāṃ bhūtvā sāgarasya samutthitām |
praśāntamārutōddhūtāṃ jalōrmimiva nissvanām || 7

tyaktāṃ yajñāyudhaissarvairabhirūpaiśca yājakaiḥ |
sutyākālē vinirvṛttē vēdiṃ gataravāmiva || 8

gōṣṭhamadhyē sthitāmārtāmacaraantīṃ tṛṇaṃ navam |
gōvṛṣēṇa parityaktāṃ gavāṃ paṅktimivōtsukām || 9

prabhākarādyai ssusnigdhāiḥ prajvaladbhirivōttamaiḥ |
viyuktāṃ maṇibhirjātyāirnavāṃ muktāvalīmiva || 10

sahasā calitāṃ stthānānmāhīṃ puṇyakṣayādgatām |
saṃvṛtadyutivistārāṃ tārāmiva divaścyutām || 11

puṣpanaddhāṃ vasantāntē maddabhramaranāditām |
drutadāvāgn i v i pluṣṭāṃ klāntāṃ vanala-tāmiva || 12

saṃmūḍhanigamāstabdhaṃ saṅkṣiptavipaṇāpaṇām |
pracchannaśaśinakṣat rāṃ dyāmivāmbudharair-vṛtām || 13

kṣīṇapānōttamāir-bhagnāi śśarāvāir-abhisaṃvṛtām |
hataśāuṇḍām-ivākāśē pānabhūmim-asaṃskr̥tām || 14

vr̥kṣabhūmitalāṃ nimnāṃ vr̥kṣapātrais-samāvr̥tām |
upayuktōdakāṃ bhagnāṃ prapāṃ nipatitām-iva || 15

vipulāṃ vitatāṃ cāiva yuktapāśāṃ tarasvinām |
bhūmāu bāṇāir-viniṣkr̥ttāṃ patitāṃ jyām-ivāyudhāt || 16

sahasā yuddhaśāuṇḍēna hayārōhēṇa vāhitām |
nihatāṃ pratisāinyēna vaḍavāmiva pātitām || 17

śuṣkatōyāṃ mahāmatsyaiḥ kūrmāiśca bahubhirvṛtām |
prabhinnataṭavistīrṇāṃ vāpīmiva hṛtōtpalām || 18

puruṣasyāprahr̥ṣṭasya pratiṣiddhānulēpanām |
saṃtaptāmiva śōkēna gātrayaṣṭimabhūṣaṇām || 19

prāvr̥ṣi pravigāḍhāyāṃ praviṣṭasyābhramaṇḍalam |
pracchannāṃ nīlajīmūtāirbhāskarasya prabhāmiva || 20

bharatastu rathasthha ssan śrīmāndaśarathātmajaḥ |
vāhayantaṃ rathaśrēṣṭhaṃ sārathiṃ vākyamabravīt || 21

kiṃ nu khalvadya gambhīrō mūrchitō na niśamyatē |
yathāpuramayōdhyāyāṃ gītavāditranisvanaḥ || 22

vāruṇīmadagandhaśca mālyagandhaśca mūrchitaḥ |
dhūpitāgurugandhaśca na pravāti samantataḥ || 23

yānapravaraghōṣaśca snigdhaśca hayanisvanaḥ |
pramattagajanādaśca mahāṃśca rathanisvanaḥ || 24

nēdānīṃ śrūyatē puryāmasyāṃ rāmē vivāsitē |
candanāgurugandhāṃśca mahārhāśca navasrajaḥ |
gatē hi rāmē taruṇā ssaṃtaptā nōpabhuñjatē || 25

bahiryātrāṃ na gacchanti citramālyadharā narāḥ |
nōtsavā ssampravartantē rāmaśōkārditē purē || 26

saha nūnaṃ mama bhrātrā purasyāsya dyutirgatā |
na hi rājatyayōdhyēyaṃ sāsārēvārjunī kṣapā || 27

kadā nu khalv-u mē bhrātā mahōtsava ivāgataḥ |
janayiṣyaty-ayōdhyāyāḿ harṣaḿ grīṣma ivāmbudaḥ || 28

taruṇaiśchāruvēṣaiś-cha narair-unnata-gāmibhiḥ |
sampatadbhir-ayōdhyāyāḿ nābhibhānti mahāpathāḥ || 29

ēvaḿ bahuvidhaḿ jalpan-vivēśa vasatiḿ pituḥ |
tēna hīnāḿ narēndrēṇa siḿha-hīnāḿ guhāmiva || 30

tadā tadan-ta-ḥ p u-r a-m uñ-j-h i ta-pr a-b b b h am s u-rā i-r i-vō t-s r̥ṣ-ṭ a-ma-b b b hās-ka-r am d i-nam |
n i-rēē-k-ṣ-ya saṛ-vaṃ t u v i-v i k-ta-mā t-ma-vān m u-mō-ca bāṣ-pam b b b h a-r a-tah s u-d uḥ-k-h i-tah || 31

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē caturdaśōttaraśatatamasargaḥ