శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
దశోత్తరశతతమ సర్గము
క్రుద్ధమాజ్ఞాయ రామం తు వసిష్ఠః ప్రత్యువాచ హ |
జాబాలిరపి జానీతే లోకస్యాస్య గతాగతిమ్ || ౧
నివర్తయితుకామస్తు త్వామేతద్వాక్యముక్తవాన్ |
ఇమాం లోకసముత్పత్తిం లోకనాథ నిబోధ మే || ౨
సర్వం సలిలమేవాసీత్పృథివీ యత్ర నిర్మితా |
తత స్సమభవద్బ్రహ్మా స్వయమ్భూర్దైవతైస్సహ || ౩
స వరాహస్తతో భూత్వా ప్రోజ్జహార వసున్ధరామ్ |
అసృజచ్చ జగత్సర్వం సహ పుత్రైః కృతాత్మభిః || ౪
ఆకాశప్రభవో బ్రహ్మా శాశ్వతో నిత్య అవ్యయః |
తస్మాన్మరీచి స్సఞ్జజ్ఞే మరీచేః కశ్యప స్సుతః || ౫
వివస్వాన్కాశ్యపాత్ జజ్ఞే మనుర్వైవస్వత స్సుతః |
స తు ప్రజాపతిః పూర్వమిక్ష్వాకుస్తు మనోస్సుతః || ౬
యస్యేయం ప్రథమం దత్తా సమృద్ధా మనునా మహీ |
తమిక్ష్వాకుమయోధ్యాయాం రాజానం విద్ధి పూర్వకమ్ || ౭
ఇక్ష్వాకోస్తు సుత శ్రీమాన్కుక్షిరేవేతి విశ్రుతః |
కుక్షేరథాత్మజో వీరో వికుక్షిరుదపద్యత || ౮
వికుక్షేస్తు మహాతేజా బాణః పుత్ర ప్రతాపవాన్ |
బాణస్య తు మహాబాహురనరణ్యో మహాయశాః || ౯
నానావృష్టిర్బభూవాస్మిన్నదుర్భిక్షం సతాం వరే |
అనరణ్యే మహారాజే తస్కరో నాపి కశ్చన || ౧౦
అనరణ్యాన్మహాబాహుః పృథు రాజా బభూవ హ |
తస్మాత్పృథోమేహారాజస్త్రిశఙ్కురుదపద్యత || ౧౧
స సత్యవచనాధ్వీర స్సశరీరో దివం గతః |
త్రిశఙ్కోరభవత్సూనుర్దున్ధుమారో మహాయశాః || ౧౨
దున్ధుమారాన్మహాతేజా యువనాశ్వో వ్యజాయత |
యువనాశ్వసుత శ్శ్రీమాన్మాన్ధాతా సమపద్యత || ౧౩
మాన్ధాతుస్త మహాతేజా స్సుసన్ధిరుదపద్యత |
సుసన్ధేరపి పుత్రౌ ద్వౌ ధ్రువసన్ధిః ప్రసేనజిత్ || ౧౪
యశస్వీ ధ్రువసన్ధేస్తు భరతో రిపుసూదనః |
భరతాత్తు మహాబాహోరసితో నామ జాయత || ౧౫
యస్యైతే ప్రతిరాజాన ఉదపద్యన్త శత్రవః |
హైహయాస్తాలజఙ్ఘాశ్చ శూరాశ్చ శశిబిన్దవః || ౧౬
తాంస్తు సర్వాన్ప్రతివ్యూహ్య యుద్ధే రాజా ప్రవాసితః |
స చ శైలవరే రమ్యే బభూవాభిరతో మునిః || ౧౭
ద్వే చాస్య భార్యే గర్భిణ్యౌ బభూవతురితి శ్రుతిః |
ఏకా గర్భవినాశాయ సపత్న్యై గరలం దదౌ || ౧౮
భార్గవశ్చ్యవనో నామ హిమవన్తముపాశ్రితః |
తమృషిం సముపాగమ్య కాలిన్దీ త్వభ్యవాదయత్ || ౧౯
స తామభ్యవదద్విప్రో వరేప్సుం పుత్రజన్మని |
పుత్రస్తే భవితా దేవి మహాత్మా లోకవిశ్రుతః || ౨౦
ధార్మికశ్చ సుశీలశ్చ వంశకర్తారిసూదనః |
కృత్వా ప్రదక్షిణం హృష్టా మునింతమనుమాన్య చ || ౨౧
పద్మపత్రసమానాక్షం పద్మగర్భసమప్రభమ్ |
తతస్సా గృహమాగమ్య దేవీ పుత్రం వ్యజాయత || ౨౨
సపత్న్యా తు గరస్తస్యై దత్తో గర్భజిఘాంసయా |
గరేణ సహ తేనైవ జాత స్స సగరోభవత్ || ౨౩
స రాజా సగరో నామ యస్సముద్రమఖానయత్ |
ఇష్ట్వా పర్వణి వేగేన త్రాసయన్తమిమాః ప్రజాః || ౨౪
అసమఞ్జస్తు పుత్రోభూత్సగరస్యేతి న శ్శ్రుతమ్ || ౨౫
జీవన్నేవ స పిత్రా తు నిరస్తః పాపకర్మకృత్ || ౨౬
అంశుమానితి పుత్రోభూదసమఞ్జస్య వీర్యవాన్ |
దిలీపోంశుమతః పుత్రో దిలీపస్య భగీరథః || ౨౭
భగీరథాత్కకుత్స్థస్తు కాకుత్స్థా యేన విశ్రుతాః |
కకుత్స్థస్య చ పుత్రోభూద్రఘుర్యేన చ రాఘవాః || ౨౮
రఘోస్తు పుత్రస్తేజస్వీ ప్రవృద్ధః పురుషాదకః |
కల్మాషపాద స్సౌదాస ఇత్యేవం ప్రథితో భువి || ౨౯
కల్మాషపాదపుత్రోభూచ్ఛఙ్ఖణస్త్వితి విశ్రుతః |
యస్తు తద్వీర్యమాసాద్య సహసైన్యో వ్యనీనశత్ || ౩౦
శఙ్ఖణస్య చ పుత్రోభూచ్ఛూర శ్రీమాన్సుదర్శనః |
సుదర్శనస్యాగ్నివర్ణః అగ్నివర్ణస్య శీఘ్రగః || ౩౧
శీఘ్రగస్య మరుః పుత్రో మరోః పుత్రః ప్రశుశ్రువః |
ప్రశుశ్రువస్య పుత్రోభూదమ్బరీషో మహాద్యుతిః || ౩౨
అమ్బరీషస్య పుత్రోభూన్నహుషః సత్యవిక్రమః |
నహుషస్య చ నాభాగః పుత్రః పరమధార్మికః || ౩౩
అజశ్చ సువ్రతశ్చైవ నాభాగస్య సుతావుభౌ |
అజస్యైవ చ ధర్మాత్మా రాజా దశరథస్సుతః || ౩౪
తస్య జ్యేష్ఠోసి దాయాదో రామ ఇత్యభివిశ్రుతః |
తద్గృహాణ స్వకం రాజ్యమవేక్షస్వ జనం నృప || ౩౫
ఇక్ష్వాకూణాం హి సర్వేషాం రాజా భవతి పూర్వజః |
పూర్వజే నాపరః పుత్రో జ్యేష్ఠో రాజ్యేభిషిచ్యతే || ౩౬
స రాఘవాణాం కులధర్మమాత్మనః సనాతనం నాద్య విహన్తుమర్హసి |
ప్రభూతరత్నామనుశాధి మేదినీం ప్రభూతరాష్ట్రాం పితృవన్మహాయశః || ౩౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే దశోత్తరశతతమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Daśōttaraśatatama Sargaḥ
kru d d h a-mā-jñā-ya rā-maṃ t u va-s iṣ-ṭ h ah pr a t-y u-vā-ca ha |
jā-bā-l i-r a-p i jā-nēē-tē lō-kas-yā-s-ya ga-tā-ga-t i m || 1
n i-vaṛ-ta-y i-t u kā-mas t u t vā-mē-ta-d-vā-k-ya-m u k-ta-vān |
i-māṃ lō-ka-sa-m u t-pa t-t iṃ lō-ka-nā-t h a n i-bō-d h a mē || 2
saṛ-vaṃ sa-l i-la-mē-vā-sēē-t-p r̥-t h i-vēē ya-t r a n iṛ-m i-tā |
ta-ta s-sa-ma-b b b h a-va-d-b rā h-mā s va-ya-m-b b b h ū r-dā i-va-tā i s-sa-ha || 3
sa va-rā-has-ta-t ō b b b h ū-t vā prō j-ja-hā-r a va-s u-n-d h a-rām |
a-s r̥-jac-ca ja-ga t-saṛ-vaṃ sa-ha p u t-rā iḥ k r̥-tā t-ma-b b b h iḥ || 4
ā-kā-śa pr a-b b b h a-v ō b rā h-mā śā-ś va-t ō n i t-ya a-v-ya-yah |
tas-mān ma-rēē-c i s-saf̃-ja-jñē ma-rēē-cēēḥ kaś-ya-pah s u-tah || 5
v i-vas-vān kāś-ya-pā t-ja-jñē ma-n u r-vā i-vas-va-tah s u-tah |
sa t u pr a-jā-pa-t iḥ pūṛ-va-m i-kṣ vā-k u s-t u ma-nōs s u-tah || 6
yas-yē-yaṃ pr a-t h a-maṃ da t-tā sa-m r̥-d-d hā ma-n u-nā ma-hēē |
ta-m i-kṣ vā-k u-ma-yō-d h-yā-yāṃ rā-jā-naṃ v i-d-d h i pūṛ-va-ka m || 7
i-kṣ vā-kōs t u s u-ta ś rēē-mān k u-kṣ i-rē-vē-t i v i-ś-r u-tah |
k u-kṣē-r a-t hā t-ma-j ō vēē-r ō v i-k u-kṣ i-r u-da-pa-d-ya-ta || 8
v i-k u-kṣēs t u ma-hā-tē-jā bā-ṇah p u t-r a pr a-tā-pa-vān |
bā-ṇas-ya t u ma-hā-bā-h u r-a-na-r aṇ-y ō ma-hā-ya-śāḥ || 9
nā-nā-v r̥ṣ-ṭ i r-ba-b b b h ū-vā-sm i n-na-d uṛ-b b b h i k-ṣaṃ sa-tāṃ va-rē |
a-na-r aṇ-yē ma-hā-rā-jē tas-ka-r ō nā-p i kaś-ca-na || 10
a-na-r aṇ-yā n-ma-hā-bā-h uḥ p r̥-t h u rā-jā ba-b b b h a-va ha |
tas-māt-p r̥-t hō-mē-hā-rā-jas-t r i-śaf̃-k u-r u-da-pa-d-ya-ta || 11
sa sa-t-ya va-ca-nā-d-vēē-r as-sa-śa-rēē-r ō d i-vaṃ ga-tah |
t r i-śaf̃-kō-r a-b b b h a-va-t-sū-n u r-d u-n-d h u-mā-r ō ma-hā-ya-śāḥ || 12
d u-n-d h u-mā-rān ma-hā-tē-jā y u-va-nā-ś-v ō v-ya-jā-ya-ta |
y u-va-nā-ś va s u-ta ś rēē-mān mān-d hā-tā sa-ma-pa-d-ya-ta || 13
mān-d hā-t u s-ta ma-hā-tē-jās s u-san-d h i-r u-da-pa-d-ya-ta |
s u-san-d hē-r a-p i p u t-rā u dvā u d h r u-va-san-d h iḥ pr a-sē-na-j i t || 14
ya-śa-s vēē d h r u-va-san-d hēs t u b b b h a-r a-t ō r i-p u-sū-da-nah |
b b b h a-ra-tā t-t u ma-hā-bā-hō-r a-s i-t ō nā-ma jā-ya-tē || 15
yas-yā i-tē pr a-t i-rā-jā-na u-da-pa-d-yan-ta śa-t-ra-vah |
ha i-ha-yās tā-la-jaf̃-g hāś-ca śū-rāś-ca śa-śi-b i n-da-vah || 16
tāṃ s-t u saṛ-vān pr a-t i-v-yū-h-ya y u-d-d hē rā-jā pr a-vā-s i-tah |
sa ca śa i-la-va-rē ra-m-yē ba-b b b h ū-vā-b b b h i-ra-t ō m u-n iḥ || 17
dvē cā-s-ya b b b hāṛ-yē gaṛ-b b b h i-ṇ-yā u ba-b b b h ū-va-t u-r i-t i ś-r u-t iḥ |
ē-kā gaṛ-b b b h a v i-nā-śā-ya sa-pa t-n-yā i ga-ra-laṃ da-dā u || 18
b b b hāṛ-ga-vaś-c-ya-va-n ō nā-ma h i-ma-van-ta-m u-pā-ś-r i-tah |
ta-m r̥-ṣiṃ sa-m u-pā-ga-m-ya kā-l i n-dēē t va-b b b h-y a-vā-da-ya t || 19
sa tā-ma-b b b h-y a-va-da-d-v i-pr ō va-rē-p-s uṃ p u t-r a-jan-ma-n i |
p u t-ras-tē b b b h a-v i-tā dē-v i ma-hā t-mā lō-ka v i-ś-r u-tah || 20
d hāṛ-m i-kaś-ca s u-śēē-laś-ca vaṃ-śa-kaṛ-tā-r i-sū-da-nah |
k r̥-t vā pr a-da-kṣ i-ṇaṃ h r̥ṣ-ṭā m u-n i n-ta-ma-n u-mā-n-ya ca || 21
pad-ma-pa t-r a sa-mā-nā-k-ṣaṃ pad-ma-gaṛ-b b b h a sa-ma-pr a-b b b h am |
ta-tas-sā g r̥-ha-mā-ga-m-ya dē-vēē p u t-raṃ v-ya-jā-ya-ta || 22
sa-pa t-n-yā t u ga-ras-tas-yā i da t-t ō gaṛ-b b b h a j i-g hāṃ-sa-yā |
ga-rē-na sa-ha tē-nā i-va jā-ta s-sa sa-ga-rō-b b b h a-va t || 23
sa rā-jā sa-ga-r ō nā-ma yas-sa-m u-d-r a-ma-k hā-na-ya t |
iṣ-ṭ vā paṛ-va-n i vē-gē-na t-rā-sa-yan-ta-m i-māḥ pr a-jāḥ || 24
a-sa-mañ-jas-t u p u t-r ō-b b b h ū-t-sa-ga-ras-yē-t i na ś-r u-ta m || 25
jēē-van-nē-va sa p i t-rā t u n i-ras-tah pā-pa kaṛ-ma-k r̥ t || 26
aṃ-ś u-mā-n i-t i p u t-r ō-b b b h ū-da-sa-mañ-jas-ya vēēṛ-ya-vān |
d i-lēē-pō-ṃ-ś u-ma-tah p u t-r ō d i-lēē-pas-ya b b b h a-gēē-ra-t h ah || 27
b b b h a-gēē-ra-t hā t-ka-k u t-s-t h as-t u kā-k u t-s-t hā yē-na v i-ś-r u-tāḥ |
ka-k u t-s-t h as-ya ca p u t-r ō-b b b h ū-d-ra-g h u-r-yē-na ca rā-g h a-vāḥ || 28
ra-g hōs t u p u t-ras-tē-ja-s vēē pr a-v r̥-d-d hah p u-r u-ṣā-da-kah |
kal-mā-ṣa-pā-das-sā u-dā-sa i-t-yē-vaṃ pr a-t h i-t ō b b b h u-v i || 29
kal-mā-ṣa-pā-da-p u t-r ō-b b b h ū-c-caf̃-k h a-ṇa-s-t v i-t i v i-ś-r u-tah |
yas-t u tad-vēēṛ-ya-mā-sā-d-ya sa-ha-sā i-n-y ō v-y a-nēē-na-śat || 30
śaf̃-k h a-ṇas-ya ca p u t-r ō-b b b h ū-c-chū-r a ś rēē-mān s u-daṛ-śa-nah |
s u-daṛ-śa-nas-yā-g-n i vaṛ-ṇah a-g-n i vaṛ-ṇas-ya śēē-g h-r a-ga h || 31
śēē-g h-r a-gas-ya ma-r uḥ p u t-r ō ma-rōḥ p u t-rah pr a-śu-ś-r u-vah |
pr a-śu-ś-r u-vas-ya p u t-r ō-b b b h ū-da-m-ba-rēē-ṣ ō ma-hā-d-y u-t iḥ || 32
am-ba-rēē-ṣas-ya p u t-r ō-b b b h ū-n-na-h u-ṣah sa-t-ya v i-k-r a-mah |
na-h u-ṣas-ya ca nā-b b b hā-gah p u t-rah pa-ra-ma d hāṛ-m i-kah || 33
a-jaś-ca s u-v r a-taś-cā i-va nā-b b b hā-gas-ya s u-tā-v u-b b b hā u |
a-jas-ya i-va ca d h aṛ-mā t-mā rā-jā daśara t h a s-s u-tah || 34
tas-ya j-yēṣ-ṭ h ō-s i dā-yā-d ō rā-ma i t-y a-b b b h i-v i-ś-r u-tah |
tad-g r̥-hā-ṇa sva-kaṃ rā-j-ya-ma-vēē-k-ṣas-va ja-naṃ n r̥-pa || 35
i-kṣ vā-kū-ṇāṃ h i saṛ-vē-ṣāṃ rā-jā b b b h a-va-t i pūṛ-va-jah |
pūṛ-va-jē nā-pa-rah p u t-r ō j-yēṣ-ṭ h ō rā-j-yē-b b b h i-ṣi-c-ya-tē || 36
sa rā-g h a-vā-ṇāṃ k u-la d h aṛ-ma-mā t-ma-nah sa-nā-ta-naṃ nā-d-ya v i-han-t u-maṛ-ha-s i |
pr a-b b b h ū-ta ra t-nā-ma-n u-śā-d h i mē-d i-nēēṃ pr a-b b b h ū-ta rāṣ-ṭ-rāṃ p i t-r u-van ma-hā-ya-śāḥ || 37
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē daśōttaraśatatamasargaḥ