శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
నవోత్తరశతతమ సర్గము
జాబాలేస్తు వచశ్శ్రుత్వా రామ స్సత్యాత్మనాం వరః |
ఉవాచ పరయా భక్త్యా స్వబుద్ధ్యా చావిపన్నయా || ౧
భవాన్మే ప్రియకామార్థం వచనం యదిహోక్తవాన్ |
అకార్యం కార్యసఙ్కాశమపథ్యం పథ్యసమ్మతమ్ || ౨
నిర్మర్యాదస్తు పురుషః పాపాచారసమన్వితః |
మానం న లభతే సత్సు భిన్నచారిత్రదర్శనః || ౩
కులీనమకులీనం వా వీరం పురుషమానినమ్ |
చారిత్రమేవ వ్యాఖ్యాతి శుచిం వా యది వాశుచిమ్ || ౪
అనార్యస్త్వార్యసఙ్కాశ శ్శౌచాద్దీనస్తాథాశుచిః |
లక్షణ్యవదలక్షణ్యో దుశ్శీలశ్శీలవానివ || ౫
అధర్మం ధర్మవేశేణ యదీమం లోకసఙ్కురమ్ |
అభిపత్స్యే శుభం హిత్వా క్రియావిధివివర్జితమ్ || ౬
కశ్చేతయానః పురుషః కార్యాకార్యవిచక్షణః |
బహుమంస్యతి మాం లోకే దుర్వృత్తం లోకదూషణమ్ || ౭
కస్య దాస్యామ్యహం వృత్తం కేన వా స్వర్గమాప్నుయామ్ |
ఆనయా వర్తమానో హి వృత్త్యా హీనప్రతిజ్ఞయా || ౮
కామవృత్తస్త్వయం లోకః కృత్స్న స్సముపవర్తతే |
యద్వృత్తా స్సన్తి రాజానస్తద్వృత్తా స్సన్తి హి ప్రజాః || ౯
సత్యమేవానృశంసం చ రాజవృత్తం సనాతనమ్ |
తస్మాత్సత్యాత్మకం రాజ్యం సత్యే లోకః ప్రతిష్ఠితః || ౧౦
ఋషయశ్చైవ దేవాశ్చ సత్యమేవ హి మేనిరే |
సత్యవాదీ హి లోకేస్మిన్పరమం గచ్ఛతి క్షయమ్ || ౧౧
ఉద్విజన్తే యథా సర్పాన్నరాదనృతవాదినః |
ధర్మ స్సత్యం పరో లోకే మూలం స్వర్గస్య చోచ్యతే || ౧౨
సత్యమేవేశ్వరో లోకే సత్యం పద్మాశ్రితా సదా |
సత్యమూలాని సర్వాణి సత్యాన్నాస్తి పరం పదమ్ || ౧౩
దత్తమిష్టం హుతం చైవ తప్తాని చ తపాంసి చ |
వేదా స్సత్యప్రతిష్ఠానా స్తస్మాత్సత్యపరో భవేత్ || ౧౪
ఏకః పాలయతే లోకమేకః పాలయతే కులమ్ |
మజ్జత్యేకో హి నిరయ ఏక స్స్వర్గే మహీయతే || ౧౫
సోహం పితుర్నియోగం తు కిమర్థం నానుపాలయే |
సత్యప్రతిశ్రవ స్సత్యం సత్యేన సమయీకృతః || ౧౬
నైవ లోభాన్న మోహాద్వా న హ్యజ్ఞానాత్తమోన్వితః |
సేతుం సత్యస్య భేత్స్యామి గురో స్సత్యప్రతిశ్రవః || ౧౭
అసత్యసన్ధస్య సతశ్చలస్యాస్థిరచేతసః |
నైవ దేవా న పితరః ప్రతీచ్ఛన్తీతి నః శ్రుతమ్ || ౧౮
ప్రత్యగాత్మమిమం ధర్మం సత్యం పశ్యామ్యహం స్వయమ్ |
భార స్సత్పురుషాచీర్ణస్తదర్థమభిమన్యతే || ౧౯
క్షాత్రం ధర్మమహంత్యక్ష్యే హ్యధర్మం ధర్మసంహితమ్ |
క్షుద్రైర్నృశంసైర్లుబ్ధైశ్చ సేవితం పాపకర్మభిః || ౨౦
కాయేన కురుతే పాపం మనసా సమ్ప్రధార్య చ |
అనృతం జిహ్వయా చాహ త్రివిధం కర్మపాతకమ్ || ౨౧
భూమిః కీర్తిర్యశో లక్ష్మీః పురుషం ప్రార్థయన్తి హి |
స్వర్గస్థం చానుపశ్యన్తి సత్యమేవ భజేత తత్ || ౨౨
శ్రేష్ఠం హ్యనార్యమేవ స్యాద్యద్భవానవధార్య మామ్ |
ఆహ యుక్తి కరైర్వాక్యైరిదం భద్రం కురుష్వ హ || ౨౩
కథం హ్యహం ప్రతిజ్ఞాయ వనవాసమిమం గురౌ |
భరతస్య కరిష్యామి వచో హిత్వా గురోర్వచః || ౨౪
స్థిరా మయా ప్రతిజ్ఞాతా ప్రతిజ్ఞా గురుసన్నిధౌ |
ప్రహృష్యమాణా సా దేవీ కైకేయీ చాభవత్తదా || ౨౫
వనవాసం వసన్నేవం శుచిర్నియతభోజనః |
మూలైః పుష్పైః ఫలైః పుణ్యైః పిత్రూన్ దేవాంశ్చ తర్పయన్ || ౨౬
సన్తుష్టపఞ్చవర్గోహం లోకయాత్రాం ప్రవర్తయే |
అకుహ శ్శ్రద్ధధానస్సన్కార్యాకార్యవిచక్షణః || ౨౭
కర్మభూమిమాం ప్రాప్య కర్తవ్యం కర్మ యచ్ఛుభమ్ |
అగ్నిర్వాయుశ్చ సోమశ్చ కర్మణాం ఫలభాగినః || ౨౮
శతం క్రతూనామాహృత్య దేవరాట్ త్రిదివం గతః |
తపాంస్యుగ్రాణి చాస్థాయ దివం యాతా మహర్షయః || ౨౯
అమృష్యమాణః పునరుగ్రతేజాః నిశమ్య తం నాస్తికవాక్యహేతుమ్ |
అథాబ్రవీత్తం నృపతేస్తనూజో విగర్హమాణో వచనాని తస్య || ౩౦
సత్యం చ ధర్మం చ పరాక్రమం చ భూతానుకమ్పాం ప్రియవాదితాం చ |
ద్విజాతిదేవాతిధిపూజనం చ పన్థానమాహుస్త్రిదివస్య సన్తః || ౩౧
తేనైవమాజ్ఞాయ యథావదర్థమేకోదయం సమ్ప్రతిపద్య విప్రాః |
ధర్మం చరన్త స్సకలం యథావత్కాఙ్క్షన్తి లోకాగమమప్రమత్తాః || ౩౨
నిన్దామ్యహం కర్మ పితుః కృతం తద్యస్త్వామగృహ్ణాద్విషమస్థబుద్ధిమ్ |
బుద్ధ్యానయైవంవిధయా చరన్తం సునాస్తికం ధర్మపథాదపేతమ్ || ౩౩
యథా హి చోర స్స తథా హి బుద్ధస్తథాగతం నాస్తికమత్ర విద్ధి |
తస్మాద్ధి యశ్శఙ్క్యతమః ప్రజానామ్ న నాస్తికేనాభిముఖో బుధ స్స్యాత్ || ౩౪
త్వత్తో జనాః పూర్వతరే వరాశ్చ శుభాని కర్మాణి బహూని చక్రుః |
జిత్వా సదేమం చ పరం చ లోకం తస్మావ్దిజా స్స్వస్తి హుతం కృతం చ || ౩౫
ధర్మే రతా స్సత్పురుషై స్సమేతాస్తేజస్వినో దానగుణప్రధానాః |
అహింసకా వీతమలాశ్చ లోకే భవన్తి పూజ్యా మునయః ప్రధానాః || ౩౬
ఇతి బ్రువన్తం వచనం సరోషం రామం మహాత్మానమదీనసత్త్వమ్ |
ఉవాచ పథ్యం పునరాస్తికం చ సత్యం వచ స్సానునయం చ విప్రః || ౩౭
న నాస్తికానాం వచనం బ్రవీమ్యహం న నాస్తికోహం న చ నాస్తి కిఞ్చన |
సమీక్ష్య కాలం పునరాస్తికోభవం భవేయ కాలే పునరేవ నాస్తికః || ౩౮
న చాపి కాలోయ ముపాగతశ్శనైర్యథా మయా నాస్తికవాగుదీరితా |
నివర్తనార్థం తవ రామ కారణాత్ ప్రసాదనార్థం చ మయైతదీరితమ్ || ౩౯
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే నవోత్తరశతతమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Navōttaraśatatama Sargaḥ
jābālēstu vacaśśrutvā rāma ssatyātmanāṃ varaḥ |
uvāca parayā bhaktyā svabuddhyā cāvipannayā || 1
bhavānmē priyakāmārtthaṃ vacanaṃ yadihōktavān |
akāryaṃ kāryasaṅkāśam-apathyāṃ pathyasammatam || 2
nirmaryādastu puruṣaḥ pāpācāra-samanvitaḥ |
mānaṃ na labhatē satsu bhinnacāritra-darśanaḥ || 3
kulīnam-akulīnaṃ vā vīraṃ puruṣamāninam |
cāritramēva vyākhyāti śuciṃ vā yadi vāśucim || 4
anāryastvāryasaṅkāśa śśaucāddīnastathāśuciḥ |
lakṣaṇyavad-alakṣaṇyō duśśīlaś-śīlavāniva || 5
adharmaṃ dharmavēśēṇa yadīmaṃ lōkasaṅkuram |
abhipatsyē śubhaṃ hitvā kriyāvidhi-vivarjitam || 6
kaścētayānaḥ puruṣaḥ kāryākārya-vicakṣaṇaḥ |
bahumaṃsyati māṃ lōkē durvṛttaṃ lōkadūṣaṇam || 7
kasya dāsyāmy-ahaṃ vṛttaṃ kēna vā svargam-āpnuyām |
ānayā vartamānō hi vṛttyā hīnapratijñayā || 8
kāmavṛttastvayaṃ lōkaḥ kṛtsna ssam-upavartatē |
yadvṛttā ssanti rājānastadvṛttā ssanti hi prajāḥ || 9
satyam-ēvānṛśaṃsaṃ ca rājavṛttaṃ sanātanam |
tasmāt-satyātmakaṃ rājyaṃ satyē lōkaḥ pratiṣṭhitaḥ || 10
ṛṣayaścaiva dēvāśca satyam-ēva hi mēnirē |
satyavādī hi lōkēsmin-paramaṃ gacchati kṣayam || 11
udvijantē yathā sarpānnarād-anṛtavādinaḥ |
dharma ssatyaṃ parō lōkē mūlaṃ svargasya cōcyatē || 12
satyam-ēvēśvarō lōkē satyaṃ padmāśritā sadā |
satyamūlāni sarvāṇi satyānnāsti paraṃ padam || 13
dattam-iṣṭaṃ hutaṃ caiva taptāni ca tapāṃsi ca |
vēdā ssatyapratiṣṭhānā stasmāt-satyaparō bhavēt || 14
ēkaḥ pālayatē lōkamēkaḥ pālayatē kulam |
majjatyēkō hi niraya ēka ssvargē mahīyatē || 15
sōhaṃ piturniyōgaṃ tu kimartthaṃ nānupālayē |
satyapratiśrava ssatyaṃ satyēna samayīkṛtaḥ || 16
naiva lōbhānna mōhādvā na hyajñānāt-tamōnvitaḥ |
sētuṃ satyasya bhētsyāmi gurō ssatyapratiśravaḥ || 17
asatyasandhasya sataścalasyā-sthiracētasaḥ |
naiva dēvā na pitaraḥ pratīcchaantīti naḥ śrutam || 18
pratyagātmam-imaṃ dharmaṃ satyaṃ paśyāmy-ahaṃ svayam |
bhāra ssatpuruṣācīrṇastadarttham-abhimanyatē || 19
kṣātraṃ dharmahanty-akṣyē hyadharmaṃ dharmsaṃhitam |
kṣudrāir-nṛśaṃsāir-lubdhāiśca sēvitaṃ pāpakar-mabhiḥ || 20
kāyēna kurutē pāpaṃ manasā sampra-dhārya ca |
anṛtaṃ jihvayā cāha trividhaṃ karmapātakam || 21
bhūmiḥ kīrtiryaśō lakṣmīḥ puruṣaṃ prārthayaanti hi |
svargasthhaṃ chaanupaśyanti satyamēva bhajēta tat || 22
śrēṣṭhaṃ hyanāryam-ēva syādyadbhavā-navadhārya mām |
āha yukti kairāir-vākyāir-idaṃ bhadraṃ kuruṣva ha || 23
kathaṃ hyahaṃ pratijñāya vanavāsam-imaṃ gurāu |
bharatasya kariṣyāmi vacō hitvā gurōrvacaḥ || 24
stthirā mayā pratijñātā pratijñā gurusaannidhāu |
prahr̥ṣyamāṇā sā dēvī kāikēyī cābhavattadā || 25
vanavāsaṃ vasann-ēvaṃ śucir-niyatabhōjanaḥ |
mūlāiḥ puṣpāiḥ phalāiḥ puṇyāiḥ pitṝn dēvāṃśca tarpayan || 26
santuṣṭa-paf̃cavargō'haṃ lōkayātrāṃ pravartayē |
akuhaś-śraddhadhānassan-kāryākārya-vicakṣaṇaḥ || 27
karmabhūmim-imāṃ prāpya kartavyaṃ karma yacchubham |
agnirvāyuśca sōmaśca karmaṇāṃ phalabhāginaḥ || 28
śataṃ kratūnām-āhr̥tya dēvarāṭ tridivaṃ gataḥ |
tapāṃsyugrāṇi cāstthāya divaṃ yātā maharṣayaḥ || 29
amṛṣyamāṇaḥ punarugra-tējāḥ niśamya taṃ nāstikavākya-hētumn |
athābravīttaṃ nṛpatēstanūjō vigarhamāṇō vacanāni tasya || 30
satyaṃ cha dharmaṃ cha parākramaṃ cha bhūtānukampāṃ priyavāditāṃ cha |
dvijātidēvātithipūjanaṃ cha panthānamāhus-tridivasya santaḥ || 31
tēnaiva-mājñāya yathāvadarttham-ēkōdayaṃ sampratipadya viprāḥ |
dharmaṃ caranta ssakalaṃ yathāvat-kāṅkṣanti lōkāgamam-apramattāḥ || 32
nindāmyahaṃ karma pituḥ kṛtaṃ tad-yastvām-agṛhṇād-viṣamasthha-buddhim |
buddhyā-nayāivaṃ-vidhayā charantaṃ sunāstikaṃ dharmapathād-apētam || 33
yathā hi cōra ssa tathā hi buddhastathāgataṃ nāstikam-atra viddhi |
tasmāddhi yaśśṅkyatamaḥ prajānām na nāstikēnābhimukhō budha ssyāt || 34
tvattō janāḥ pūrvatarē varāśca śubhāni karmāṇi bahūni cakruḥ |
jitvā sadēmaṃ ca paraṃ ca lōkaṃ tasmād-dvijā ssvaast i hutaṃ kr̥taṃ cha || 35
dharmē ratā ssatpuruṣāi ssamētā-stējasvinō dānaguṇa-pradhānāḥ |
ahiṃsakā vītamalāśca lōkē bhavanti pūjyā munayaḥ pradhānāḥ || 36
iti bruvantaṃ vacanaṃ sarōṣaṃ rāmaṃ mahātmānam-adīnasattvam |
uvāca pathyaṃ punarāstikaṃ cha satyaṃ vaca ssānunayaṃ cha vipraḥ || 37
na nāstikānāṃ vacanaṃ bravīmyahaṃ na nāstikōhaṃ na ca nāst i kiñcana |
samīkṣya kālaṃ punarāstikōbhavaṃ bhavēya kālē punarēva nāstikaḥ || 38
na cāpi kālō ya mupāgataś-śanāir-yathā mayā nāstikavāg-udīritā |
nivartanārtthaṃ tava rāma kāraṇāt prasādanārtthaṃ ca mayāitad-īritam || 39
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē navōttaraśatatamasargaḥ